The history of Iran is a subject attracting increasing interest, and in it the history of the Qajar period, here dated 1796-1925, occupies a pivotal transitional place. The Qajar rulers reunited Iran after a century of weakness and division, and helped create modern Iran and its response to western power. Although the Qajars were not great reformers, their period saw the development of many new trends of thought, ranging from new religious ideas and groups to the adapting of modern ideas to Iranian circumstances. This book covers intellectual trends and equally it covers the political and socioeconomic history of Iran, including the growth of western incursions and control, which led to social, economic, and political disruptions and helped lead to a major revolution that gave Iran a modern constitution. Later developments culminated in a modernizing central government under the Pahlavi shahs. The period 1796-1925 saw a flowering of Iran's visual arts, politically oriented literature, popular culture, and crafts and carpets, and the beginnings of photography and film. The book interprets all these developments as part of a readable and comprehensible history of a period that helped bring Iran into the modern world while continuing its cultural greatness.
تاریخ و تمدن ایران، یا آن طور که برخی آن را مینامند: پرشیا (پارس)، چه در ایران و چه در دنیای خارج دلبستگی و توجه دانشپژوهان را به خود جلب کرده است. ایران از دوران باستان تا عصر جدید سهم عمدهای در ادبیات، هنر و زندگی اندیشمندانه جهان داشته و زیستگاه چندین دولت، امپراتوری، مذهب و جنبشهای انقلابی و مخالفتجویانهای بوده که هم در درون و هم بسیار فراتر از مرزهایش، منشأ تأثیرات عمدهای گشته است
گرچه رؤسای ایلات، و معمولا ایلات ترکزبان، قدرت نظامی را در اختیار داشتند و اغلب شاهان و فرمانروایان را پشتیبانی میکردند، مقامهای دیوانی عمدتاً در اختیار فارسیزبانها بود که سنت مدیریتی متفاوتی داشتند که به نحوی در دوران پیش از اسلام ریشه داشت.
امتیاز رویتر، که به توصیف جورج کرزن کاملترین کمک بلاعوضی بود که یک کشور از منابعش به یک خارجی اعطا میکرد، در تاریخ نظیر نداشت. شرط اصلی واگذاری حق احداث راه آهن از بنادر دریای خزر به سمت جنوب بود، اما امتیاز شامل حق انحصاری ایجاد کارخانهها، سیستم آبیاری، بهرهبرداری از معادن (به جز آنهایی که دایر بود)، توسعه کشاورزی، شبکه حمل و نقل تازه، و تقریبا همه اشکال سرمایهگذاریهای مدرن بود. تمرکز بالقوه سرمایهگذاری و کنترل اقتصادی در دستهای یک بیگانه تهدیدی جدی برای استقلال اقتصادی و سیاسی کشور به شمار میرفت. باور میرزاحسینخان و شاه به مزیتهای این امتیاز، با توجه به واقعیتهای سیاسی و اقتصادی بینالمللی، سادهلوحانه بود.
همیشه چنین بوده که تعداد زیادی از مردمی که در درون مرزهای ایران زندگی میکردهاند زبان مادری دیگری داشتهاند، اما در بخش عمده تاریخ طولانی ایران، فارسی زبان اصلی فرهنگ و نگارش این سرزمین به شمار میرفته است. در آسیای مرکزی، هندوستان، ترکیه و فراتر از آن نیز، فارسی طی قرنهای زیادی زبان اصلی فرهنگ و نگارش بود... در گذشته بخش عمده فرآوردههای فرهنگی در ایران، جدا از این که زبان مادری نویسنده چه بوده، به زبان فارسی به نگارش در میآمده، مگر آثار مذهبی که بیشتر به زبان عربی نوشته میشده است.
نهضت اعتراضی تنباکو چندین ویژگی داشت که در نهضتهای تودهای فراگیر بعدی – انقلاب مشروطه 1911-1905، نهضت ملی مصدق 1953-1951، انقلاب اسلامی 79-1978 نیز خود را نشان داد. در همه این نهضتها بازاریان (و بعدها دیگر عناصر طبقه متوسط)، بخشی از علما و روشنفکران – اصلاحطلب، انقلابی و ملیگرا- نقش داشتند. در هیچ یک از این نهضتها، دهقانان یا ایلاتیها، به جز چند مورد استثنایی، نقش مهمی نداشتند. در تمام این نهضتهای شهری جمعیت بسیاری از شهرهای گوناگون شرکت داشتند. برعکس، در بسیاری از کشورهای دیگر، نهضتهای همگانی از چنین گستردگیای برخوردار نبودهاند و غالباً دهقانان را در مقیاس وسیع بسیج کردهاند و شهرنشینان هم اگر دخالتی داشتهاند تنها محدود به یکی دو شهر میشده است.
طبقات بازاری در ایران عمدتاً مسلمان بودند، در حالی که در اکثر نقاط دیگر خاورمیانه شامل یهودیان و مسیحیان بسیاری میشدند که اغلب اصل و نسبشان خارجی بود یا وابستگی شدیدی به غرب داشتند. و همین امر به آنها یکپارپگی بسیاری میبخشید و آنها را به شدت به علما وابسته میکرد. منابع مالی و سازمان درونی علما نیز، برخلاف اکثر کشورهای سنیمذهب قرن نوزدهم، عمدتاً از مداخله و نظارت حکومت آزاد بود، و از آن جا که پایگاه اجتماعی علمای شیعه تا حدی به میران پیروانشان وابسته بود، آنها غالبا مایل بودند به افکار عمومی شهرنشینان توجه کنند. بسیاری از مردم بر این عقیده بودند که احکام صادره از طرف علمای برجسته نسبت به فرامین شاهان مشروعیت و اعتبار بیشتری دارد و همین اعتقاد باعث شد که هم در نهضت تنباکو و هم در انقلاب مشروطه قیامهای مردمی با فتوای علما شکل گیرد. همین وحدت میان علما و بازاریان به توضیح این نکته کمک میکند که چرا قیامها و انقلابهای ایران از 1891 تا 1979 به نحو شگفتانگیزی طولانی و مستمر بوده و برخلاف کشورهای دیگر، تنها در یکی دو شهر به وقوع نپیوسته، بلکه چندین شهر بزرگ و کوچک را فرا گرفته و اگر در ناحیهای سرکوب شده، به صورت جنبشهای تازهای در نواحی دیگر سربرآورده است. افزون بر این گروههای عمده، بسیاری کسان در داخل حکومت یا صاحب مشاغل مستقل طرفدار اصلاحات شدند، و این در حالی بود که هم ایرانیان مقیم خارج و هم بسیاری از کسانی که در ماوراء قفقاز مقیم بودند نسبت به ایران احساس نزدیکی میکردند و به تهیه و ترویج یک برنامه اصلاحطلبانه یا انقلابی کمک کردند. تأثیر کارگران و دیگر سوسیالیستهای مقیم ماوراء قفقاز باعث شد فرآیند انقلاب ایران به یکی از متنوعترین فرآیندهای انقلابی در جهان تبدیل شود و گروههای گوناگونی از سوسیالیستها و کمونیستها که برخی از آنها گرایشهای چپ افراطی داشتند گرفته تا طبقات متوسط شهری از جمله برخی از زنان و اقلیتها، برخی از روحانیان و عناصر زمیندار حکومتگر و حتی برخی از رؤسای ایلات کوچگر را در بر گیرد.
ایران از جنگی که رسما از ورود به آن خودداری کرده بود، با ویرانی و حرج و مرج واقعی بیرون آمد. تولید کشاورزی سقوط کرده بود، سربازان خارجی آذوقه موجود را مورد استفاده قرار میدادند و در توزیع آن اخلال میکردند و دلالان و سودجویان نیز به کمبودها دامن میزدند. در سال های 18-1917 ایران به چنان قحطی بزرگ و وخیمی دچار شد که عدهای ریشه های درختان را میخوردند و در مواردی آدمخواری نیز گزارش شده است. آنفلانزا نیز که اروپا را درنوردیده بود، شیوع پیدا کرد و دهها هزار نفر دیگر را به کام مرگ فرستاد. تیفوس نیز همه جا را گرفته بود. رقم مرگ و میر ناشی از بیماری و گرسنگی در مجموع بسیار بالا بود. تجارت دچار نابسامانی شده بود و قیمت گندم در تهران مدام در حال افزایش بود، در حالی که در همه جا غلات در انبارها میپوسید. جادهها خراب، پلها ویران و رایزنی رایج بود.
انقلاب 11-1905 و دهه پس از آن ضعفهای رژیم قاجار را برای بسیاری از ایراینان آشکار ساخت و به برآمدن یک حکومت مقتدر و متکی به ارتش، که میتوانست بر ضعفها فایق آید، کمک کرد.
در مورد ایران، مفهوم یک هستی که ایران، ایرانشهر یا اصطلاحی خویشاوند با آن نامیده میشد، مفهومی است باستانی که به دوران پیش از اسلام برمیگردد و در طول قرنهای اولیه اسلام، که هیچ دولت ایرانی موجودیت نداشت، تداوم مییابد. ایران بیشتر به مفهوم یک هویت فرهنگی بود تا یک هویت ملی به معنای نوین آن، اما یک چنین مفهوم فرهنگی هنوز هم بخش مهمی از هویت ایرانی را تشکیل میدهد. حتی در دورانهایی که یک دولت ایرانی وجود داشته، مرزهایش متغیر بوده و زبانها و فرهنگهای متعددی در درون این مرزها به حیات خود ادامه میدادهاند... امور مربوط به گذشته در گفتمان سیاسی ایران قرن نوزدهم و بیستم جایگاه مهمی داشته است. از این رو، تاریخ پیشین گذشتهای خاموش و پایانیافته نیست، بلکه بر اساس دیدگاههای گروههای مختلف، معانی سیاسی و فرهنگی متفاوتی به خود میگیرد.
این کتاب بطور گذرا و بعضا سطحی به حوادث رخ داده در بازه زمانی که در اسم کتاب هم هست اشاره میکند و بعضا حقایقی را بازگو میکند که تا به امروز کمتر شنیده بودیم یا به آن فکر کرده بودیم. جالب تر بررسی جامع نقش عوامل داخلی (علما، نخبگان، بازاریان، دربار، ملت و غیره) و عوامل خارجی(روسیه،انگلیس، فرانسه و غیره) در پیشرفت ها و پسرفت های آن دوران بود. در واقع آنان که برای اصلاحات تلاش کردند و آنان که در برابر اصلاحات مقاوت کردند برای ملت آشکار میشوند که بعضا جای تامل دارد. ضمنا پیوست کتاب حاوی عکسهایی از دوران قاجار میباشد که خود گویای عمق فاجعه اوضاع مملکت بوده و در اخر انسان را به تحسین آنانی که ایران را از آن برهه رهانیدند وا میدارد. همچنین سبک مملکت داری در دوران قاجار و دغدغه ها و تاثیر پذیری حاکمان از عوامل داخلی و خارجی و قیاس آن با دوران پس از قاجار بسیار جالب میباشد که در نتیجه گیری کتاب میتوان به آن رسید.
کتابی فوقالعاده برای شروع مطالعات ایران معاصر. کتاب روان و سادهفهم است. برای مخاطب عام نوشته شده و مهمترین رویدادهای ایران در زمان قاجارها رو از منظر سیاسی و اجتماعی و گاهی اقتصادی مرور میکنه. مهمترین کاری که این کتاب میکنه، پاسخ به دو پرسش مهم هست: ۱. قاجارها با ایران چه کردند؟ ۲. بستری که قاجارها برای روی کار آمدن رضاشاه فراهم کردند چه بود؟ البته هر دو پرسش در قالب یک پرسش هم جای میگیرن ولی این تفکیک بهنظرم لازم هست.
ترجمه میتونست بهتر باشه. صفحهآرایی خوب بود و طرح روی جلد ییشتر مفهومی بود که برای ی کناب تاریخی مناسب هست.
برای مخاطبان عمومی تاریخ معاصر ایران که علاقهمندن اما رشتهی دانشگاهیشون تاریخ نیست میتونه کتاب خیلی مفیدی باشه. حتی برای دانشجویان مقطع کارشناسی تاریخ هم ممکنه آموختنیها و جذابیتهای خاص خودش رو داشته باشه اما برای من صرفاً تکرار مکررات شد. تقریباً کلش با مطالعات پیشینیم در این حوزه همپوشانی داشت و چیز جدیدی ازش یاد نگرفتم.
Iran and the Rise of the Reza Shah: From Qajar Collapse to Pahlavi in Power (1919- 1924), with it’s most recent and documented resources, is the more realistic issue about this period of Iranian modern history.. برآمدن رضا خان...، پژوهشی ست در مسایل دوران کوتاه اواخر سلطنت احمد شاه قاجار، کودتای 1299 معروف به کودتای سیدضیاء که با همکاری دیویزیون قزاق به سرپرستی رضاخان میرپنج صورت گرفت، و دوران کوتاه سرداری و نخست وزیری و سپس بر تخت نشستن رضاخان به عنوان بنیان گذار سلسله ی پهلوی. سال هایی که از جمله شامل سال 1919 هم می شود، سالی که قرارداد معروف به قرارداد (سیاه) وثوق الدوله نیز بسته شد که بعدها به عنوان ننگ این دوره ی تاریخ معاصر از آن یاد شده. به دلیل منابع و ماخذ متعدد و تازه ای که نویسنده از انها بهره گرفته، از هر اثر دیگر در باره ی این دوره از تاریخ معاصر ما خواندنی تر است. بیشتر به بررسی تاریخی پرداخته شده تا گمانه زنی های معمول، ).
گذری مختصر و ویکیپدیایی از تاریخ قاجار تا برآمدن رضاشاه. کتاب مساله خاصی پیش رو ندارد، تنها مروری گذرا بر تاریخ این دوران می کند البته مرور دقیق و همه جانبه است اما بسیار مختصر و کلی.
The book provides a clear and concise overview of the event, presenting the facts without bias or unnecessary embellishment. It serves as a good starting point for those seeking a basic understanding, with straightforward descriptions that are easy to follow. However, the coverage is fairly compact, and the analysis is limited. There’s little exploration of the underlying reasons or motivations behind key events, which leaves the narrative feeling somewhat surface-level. Additionally, some important historical details are skimmed over, and the lack of in-depth exploration makes it feel more like a general Wikipedia entry than a comprehensive analysis. Overall, while informative, it could benefit from a deeper dive into the complexities of the event.