Ayoub

by Fikry El Azzouzi

Bundel van 3 eerder gepubliceerde verhalen :
- Het Schapenfeest
- Drarrie in de nacht
- Alleen zij

Het Schapenfeest
Het is de dag van het Schapenfeest. Ayoub moet met zijn vader mee om een schaap te slachten. Daar heeft hij helemaal geen zin in, hij blijft liever lekker lang in bed liggen. Hij is een dromer, hij droomt ervan sultan te zijn, kolonel op een ruimteschip of profvoetballer. Hij doet er alles aan om onder het slachtritueel uit te komen.

Drarrie in de nacht
Vraag niet wat een Drarrie is, vraag liever wie Drarrie zijn. Vier jongeren dagen de nacht uit, maar die blijft onverstoorbaar. De nacht laat niet met zich sollen. Hij wacht geduldig af en slaat op het juiste moment meedogenloos toe.

Alleen Zij
Ayoub en Eva, zo verschillend dat ze elkaar perfect aanvullen. Hoe zal hun toekomst eruitzien in een wereld van angst, geweld en paniek? Waar de polarisering regeert. Waar religieuze tekens, moskeeën en de koran worden verboden.

454 pages, Paperback

First published February 2, 2018

Reviews

[Nathalie · Rating 4 out of 5]

Fikry El Azzouzi (1978) is een productief schrijver: op 8 jaar tijd schreef hij maar liefst 18 romans en toneelstukken. Met zijn romandebuut Het schapenfeest viel hij al op als autodidact in het literaire landschap. Als opgroeiende tiener in een Vlaams-Marokkaans gezin leerde hij zichzelf schrijven door vooral veel te lezen. Nu komen zijn drie korte romans die handelen over de opgroeiende Ayoub samen uit in één band, met name Het Schapenfeest, Drarrie in de nacht en tenslotte Alleen zij. Deze drie romans geven een beeld van achtereenvolgens de 11-jarige, de 15-jarige en de 20-jarige Ayoub. Ze gaan alle drie over een zoektocht naar identiteit tegen de achtergrond van de huidige multiculturele wereld waarin wordt gespeeld met vooroordelen en stereotypen.

In Het Schapenfeest leren we Ayoub kennen als een dromerige, fantasievolle jongen die opgroeit in een gezin waarin hij normaal gezien meer mannelijk zou moeten zijn. Hij is minder bezig met zijn Marokkaanse moslimcultuur dan men van hem wenst. Zoals elk jaar moet Ayoub met zijn vader mee om een schaap te helpen slachten, maar daar heeft hij totaal geen zin in en wil hij liever als eender welke Vlaamse jongen met zijn vrienden gaan voetballen. In de weide krijgen Ayoub en het schaap even de tijd samen en begint het schaap met hem te praten, die wél als Enige Echte geofferd wil worden voor een hoger doel. De humor en het magisch realisme zijn elementen die doorheen de drie boeken ook telkens aan bod komen, weliswaar in steeds andere situaties.

Als 15-jarige belandt Ayoub in Drarrie in de nacht op straat met enkele van zijn vrienden en zwerven ze vooral ’s nachts rond. Fouad, Maurice en Karim die eigenlijk Kevin heet en 100% Vlaams is, zijn net als hem dolende en op zoek naar hun eigen identiteit, en proberen zin aan hun leven te geven, terwijl de maatschappij hen langzamerhand aan het opgeven is. Natuurlijk komen ze dan op een bepaald moment op een verkeerd spoor terecht en gebeuren er enkele dramatische dingen rondom hen. Ze gaan de weg op van de drugs, de criminaliteit en zelfs de radicalisering en op het einde komen er zelfs ronselaars aan te pas.

In Alleen zij worden twee sporen gevolgd: het grootste deel van deze roman is vanuit het perspectief van Eva geschreven, een Vlaamse vrouw die Ayoub leert kennen op de werkvloer. Daarnaast is er een interne monoloog van Ayoub die we als lezer ook af en toe te lezen krijgen en waardoor we soms meer weten dan Eva. Eva en Ayoub groeien naar elkaar toe en krijgen een relatie die wat toppen en dalen kent. Eva is eigenlijk een sterke vrouw terwijl Ayoub een minder goed beeld van zichzelf heeft en wordt achtervolgd door trauma’s uit zijn jeugd.

Tegelijkertijd schetst de auteur in dit boek ook een beeld van een uit de hand gelopen Europa waar gemeenschappen tegen elkaar worden opgezet, de vluchtelingencrisis exponentieel is gegroeid, de angst voor terrorisme en voor elkaar een grote drijfveer vormt, een beeld dat in feite dystopisch aandoet maar duidelijk in de actualiteit geworteld is. Eva en Ayoub vluchten echter niet weg van de steeds duidelijker wordende dreiging over Europa die ook meer en meer hun eigen relatie zal beïnvloeden.

In alle drie de romans komen de dialogen als sterkhouder naar voren, waarin achtereenvolgens een komisch, een wrang en ironisch en uiteindelijk ook een zachter, liefdevoller taalgebruik opvalt. De beelden zijn krachtig en blijven op je netvlies gebrand, de taal getuigt van een bedrieglijke eenvoud die echter niet eenvoudig te bereiken is. De thematiek en het verhaal liggen dichtbij de auteur, en worden daardoor net heel realistisch en herkenbaar. De drie romans zijn trouwens goed op zichzelf te lezen, ook al hangen ze overduidelijk samen en komen er vooral in de laatste roman ‘Alleen zij’ heel wat referenties samen naar Ayoub’s jeugdjaren die in de voorafgaande delen zijn beschreven. El Azzouzi heeft een heel actueel maatschappelijk boek geschreven en is één van de auteurs die in het huidige Vlaamse maatschappelijk debat thuis horen.

Deze recensie verscheen ook als Hebban-recensie, zie https://www.hebban.nl/recensies/natha... .

[Tommy Verhaegen · Rating 3 out of 5]

Een ontwortelde Berberjongen zoekt zijn weg in het leven

Het Schapenfeest
Erg verfrissend, die flapuit manier van schrijven. En ook erg herkenbaar, dat overschakelen tussen de realiteit en het dagdromen waar de grenzen soms wegvallen. En dat leidt dan weer naar al dan niet gelukte improvisaties om die verwarring te verbergen. Toch had ik steeds het gevoel dat het hier gaat over een volwassene die zijn ervaringen als 11-jarige in aangepaste bewoordingen brengt - wat het uiteraard ook is.
Vandaar volgens mij ook de twijfel of dit boek geschikt is voor 11+ jarigen. De echte woorden van een 11-jarige zijn uiteraard bedoeld voor leeftijdsgenoten maar zouden voor ons heel wat minder interessant zijn om te lezen.
Wat me ook opvalt is de levensechtheid van het geheel, zowel de omgang binnen het gezin als met de buitenwereld.
In amper 120 bladzijden geeft El Azzouzi on hier bijna een documentaire over het opgroeien als (Berber) Marokkaans-Vlaamse jongen tussen 2 werelden, zowel naar feiten als naar de onderliggende oorzaken. En dat op een zodanig humoristische manier dat de scherpe kantjes er af geslepen worden en je het boek in 1 ruk wil en kan uitlezen.
Het prachtigste vind ik dat de vader het hopeloze van het slaan met de riem inziet maar er bij gebrek aan alternatief toch maar mee doorgaat. Terwijl de moeder wél een effectieve straf toepast: ... moeder had iets beters gevonden. Ze schepte een dubbele portie lever op mijn bord, die ik onder harde dwang opat.
Zonder de humor wordt dit een heel ander verhaal, dat helemaal niet meer zo prettig leest, integendeel.
Een op zich haast banale en alledaagse vraag: Lukt het Ayoub om te vermijden dat hij samen met zijn vader een schaap moet slachten? Om dat simplele gegeven, dat zich over minder dan 18 uur uitstrekt, te spreiden over 120 boeiende bladzijden gebruikt Fikry El Azzouzi een hele trukendoos. Het belangrijkste element is humor. Het verhaal is er mee doordrenkt: cynisch, zelfspot, burlesk, situaties, ... Tegelijkertijd haalt die humor de scherpe kantjes van de controverse. Het boek gebruikt zo ongeveer elk vooroordeel dat er bestaat over Marokkanen en de auteur komt er gewoon mee weg zonder dat er iemand het gevreesde R* woord gebruikt. Dat hij zelf allochtoon is, geeft hem wel het voordeel van de thuiswedstrijd natuurlijk. Daar komt dan het perspectief van een 11-jarige bij dat duidt op onschuld en naïviteit.De dubbele bodems: een humoristisch jeugdverhaal dat een veel serieuzer coming-of-age verhaal over het opgroeien tussen twee werelden en culturen bevat. Dat duidt volgens mij op een autobiografisch element. En dan vraag ik me na het lezen eigenlijk af of er zelfs niet nog een diepere bodem is waar de schrijver eigenlijk vanuit een observatiestandpunt met ons als lezer lacht!
De rode draad zijn alle trucs die Ayoub bedenkt om te zorgen dat hij geen schapenvlees (en dan vooral de lever) moet eten. Telkens wordt de spanning en beetje opgebouwd tot het plannetje onvermijdelijk weer in duigen valt. En op de puinhopen daarvan kiemt meteen een volgend idee. Het verhaal krijgt voldoende diepgang door enkele flashbacks om de andere personages voor te stellen. De vele dialogen zorgen dat het verhaal in beweging blijft. De dagdromen vullen de tussenliggende periodes op met non-stop actie.
De stem, die zich rechtstreeks naar de lezer richt, past gewoon in het algemeen kader van de leefwereld van de 11-jarige: wat er feitelijk gebeurt (gezien en gekleurd door zijn ogen, dat wel) en zijn droomwereld als superheld. De rechtstreekse dialoog zie ik als het oefenen van zijn verdediging in het geval hij betrapt wordt (op dromen maar ook op dingen die hij doet waarvan hij heel goed weet dat ze niet mogen).


"Drarrie in de nacht"
Een logisch gevolg op "Ayoub" waar gewoon enkele jaren (de overgang) tussenuit geknipt zijn wegens overbodig en meer van hetzelfde. Het enige grote verschil, naast Ayoub's leeftijd, is dat in Drarrie geen moeite meer gedaan wordt om alles via een humoristische bril te presenteren. Daardoor worden we veel directer met de rauwe werkelijkheid geconfronteerd. De essentie blijft hetzelfde: het opgroeien tussen twee werelden die niet met mekaar te verzoenen zijn.
Uiteraard worden tijdens de kinderjaren de kiemen gelegd voor de latere tienerjaren die daar een uitvergroting van zijn. Het dagdromen is erg afgezwakt en vervangen door het schrijven in zijn dagboek. Waar de vader eerst via lijfstraffen zijn gezag tracht te handhaven moet hij later zijn onmacht toegeven en gaat dan over tot zijn laatste redmiddel: verbanning. Moeder en zussen, tegelijkertijd toevlucht en boksbal, worden vervangen door het nieuwe clubje uitgestotenen-vrienden.
Ayoub blijft iemand die zich veel groter voordoet dan hij werkelijk is en zo telkens op zijn bek gaat, het wordt enkel groter, crimineler en gevaarlijker, ook de gevolgen.
Werken en verantwoordelijkheid blijven zaken die je tot elke prijs moet vermijden.
Hoewel hij ouder wordt blijft Ayoub eigenlijk onveranderdelijk dezelfde achterbakse schlemiel. Zijn vrienden gaan aktief hun ondergang tegemoet, Ayoub laat het aan zich voorbijgaan.
‘Relevant, wrang, komisch, verontrustend – het boek van het jaar’, schreef Tom Lanoye over dit deel. Als het over "Het Schapenfeest" zou gaan ben ik het volkomen met hem eens, bij"Drarrie" valt het aspect komisch dan wel compleet weg, ik zou daar zelfs eerder tragisch zetten.
Relevant omdat het bijna een biopic is over het leven in mijn buurt.
Wrang omdat het erg zuur is hoe alles fout loopt terwijl het zoveel beter zou kunnen.
Komisch? Dan toch wel een zieke vorm van humor.
Verontrustend hoe je heel de tijd een onafwendbare dreiging voelt groeien. En voor Drarrie wil ik gerust het woord beangstigend gebruiken.

"Alleen zij"
Ook dit verhaal wordt chronologisch verteld - vanuit het perspectief van Eva - met hier en daar een zijsprongetje in de tijd om iets te verduidelijken. Tijd speelt ook een belangrijke rol in de korte inleidingen bij bijna elk van de 24 hoofdstukken, die het geheel echt in de tegenwoordige tijd moeten kaderen.
De plot gaat weer verder waar "Drarrie" eindigt maar slaat het verblijf in de instelling over (dat krijgen we als een korte referentie verder in het verhaal). Er wordt kort ingegaan op de belangrijke personages uit de vorige verhalen: de familie is er nog maar er is niet echt contact, de vrienden zijn dood of vermist. Het restaurant is even een nieuwe besloten wereld waar Eva en Ayoub elkaar ontmoeten met als dramatisch dieptepunt de dood van Rosette. Zodra hun ontmoeting en relatie aannemelijk zijn, verschuift de focus naar de andere kleine wereld van het toneel, Hannah en Said. Meer en meer komen er referenties naar racisme en terrorisme, waarbij, al dan niet direct, Ayoub en Eva altijd wel als slachtoffer getoond worden. Hoogtepunten zoals de geestuitdrijver, de dood van Stefaan, de reis naar Marokko en het ontmoeten van Ayoub's familie zijn evenzovele drempels die moeten overwonnen worden - en bevrijdend werken - zodat niets hun uiteindelijke geluk nog in de weg kan staan. Dat er een climax op de luchthaven zit aan te komen is niet echt een verrassing. Dat de vader van Ayoub dan duidelijk lichamelijke en geestelijke problemen heeft, groter dan verwacht, doet vermoeden dat hem iets zal overkomen.
Wat Fikry El Azzouzi beschrijft is gewoon levensecht en volgens mij met duidelijk autobiografische elementen. Dat dat voor sommigen ongemakkelijk overkomt omdat het niet strookt met hun ideale wereldbeeld is voor mij pas stereotiep denken. De vooroordelen zijn er echt en bevatten gewoonlijk meer dan een kern van waarheid. De verdienste van de schrijver is dat hij ze niet ontkent of tracht te weerleggen (hij oordeelt niet) maar ze verwerkt in het verhaal net zoals ze in het echte leven voorkomen. Op die manier toont hij ook de mogelijke gevolgen ervan aan zonder zeurderig en belerend te worden.
De schrijfstijl op zich: direct, interactief, straattaal, actueel, is niet echt uniek, wel verfrissend. Het tonen van de echte redenen tot onmogelijkheid en onwil tot integratie maakt het echte verschil. Dat de schrijfstijl mee evolueert met de leeftijd van Ayoub is een geweldige prestatie, evenals de wisseling van perspectief van Ayoub naar Eva.

[Anoeska Nossol · Rating 3 out of 5]

Voor mij was dit een boek met heel veel ups en downs. Momenten waar ik helemaal meegesleurd werd, en andere waar ik een beetje verdwaalde tussen de woorden. De auteur heeft prachtige boodschappen verborgen in dit boek en het voelde tijdens het lezen ook allemaal zeer persoonlijk aan hierdoor. Het leek wel alsof de schrijver het boek voor elke lezer uniek probeerde te maken. Ik denk dat indien ik het boek ooit herlees, ik weer een totaal ander beeld kan krijgen en weer wat nieuws kan ontdekken.
In het begin had ik het moeilijk met de schrijfstijl. Het lag me niet zo en ik miste ook de structuur die je meestal in boeken vindt. Dat veranderde gedurende de pagina's voorbij kwamen en dat bracht uiteindelijk ook een bepaalde rust met zich mee. De structuur vond zijn weg en bracht op die manier meer kansen om de boodschap te begrijpen. Die op hun beurt jou als lezer weer aan het denken konden zetten. In het algemeen sprak de schrijfstijl mij niet aan en vond ik het soms toch een gevecht om het boek te lezen.
Het personage Ayoub is voor mij één uit de duizend. Hij heeft ontzettend veel kanten, gedachten en vooral een heleboel waarheden die we in de westerse cultuur vaak over het hoofd zien. Met dit boek kan je voor één keer eens binnen kijken in een andere cultuur en proberen om hun denkwijze beter te begrijpen. Wat ik vooral opmerkte was dat welke cultuur of religie we ook mogen hebben, er zijn steeds gelijkenissen. In het eerste gedeelte was Ayoub een kind met veel dromen. Over de hele wereld vinden we kinden die dromen over een fantastisch beroep en dergelijke thema's.
Wat ik vooral onthou van dit boek: verschillende, persoonlijke boodschappen die verborgen zijn tussen de regels. Als lezer ga je op een soort schattenjacht en ik denk dat je het boek meermaals moet lezen om elk detail te vinden. Het heeft een interactief gevoel gedurende de periode dat je het boek in handen hebt, alsook wanneer je het neerlegt.
Zeker aan te raden, maar soms toch een klein gevecht om erdoorheen te komen.

[B · Rating 3 out of 5]

Leest als een trein. Vlot geschreven met hier en daar wat diepere overpeinzingen en leuke woordspelingen.

Het verhaal begint met het oogpunt van de jonge Ayoub en evolueert dan naar de jongvolwassen Eva. Het contrast in taalgebruik van het ene naar het andere punt kan bijna niet groter, maar hoort ook bij de verschillende leefwerelden.

Het is een bundel, maar de overgangen tussen de drie verhalen vond ik persoonlijk wat moeizaam. Zeker tussen het 2e en het 3e was ik even gedesoriënteerd.

Ik vond het alles samen inhoudelijk een bijzonder deprimerend verhaal met, als je er dicht op zit, zeer herkenbare elementen. Dat dingen voortdurend worden weggelachen maakt het er niet beter op.

Grote afwezige: school.
Je leest de tieners zich niet de bedenking maken van een gemiste schooldag of een slecht rapport. Je leest ook niet over een school die de ouders contacteert over zorgwekkend spijbelgedrag. Hoe ontsnappen deze jongeren eigenlijk zo makkelijk aan de leerplicht? Dat stuk vond ik minder overtuigend.

Wel overtuigend gebracht, vond ik de ouderlijke rol in het systematisch om zeep helpen van kinderlevens...en daar dan nog trots op zijn ook.

Hoe ze samenkomen met een theetje derbij om zichzelf een schouderklopje te geven om deze trieste prestaties, en - alsof het nog niet erg genoeg is - mekaar nog wat tips te gaan geven over hoe je de boel nog meer de dieperik in kan helpen.

De willekeurige "discipline" van zowel vader als moeder, gecombineerd met veel te veel geweld en aggressieve beeldspraak, maken dat een kind zijn beide vertrouwensfiguren in één klap kwijtraakt. Het jonge kind leert in de thuisomgeving hoegenaamd geen geborgenheid kennen. Elke situatie wordt daardoor als onveilig en onvoorspelbaar ervaren en het kind gaat zich ernaar gedragen.


Fikry heeft hiermee, naast andere gevoelige thema's in het boek, een moeilijk onderwerp aangekaart, en dat vind ik knap.

Al is hij daar nog voorzichtig in geweest naar mijn mening. Hij houdt de ouders, zeker gezien de ernst van sommige dingen die je leest, nog redelijk buiten schot.

Ergens begrijp ik dat; het is nog steeds taboe om de ouders in vraag te stellen, maar aangezien ze het zelf ook niet doen en aangezien dat een onderdeel is van een groter probleem, blijft dat groter probleem zo ook verderbestaan.

Tot slot, er bestaat ook een vrouwelijke variant van drarries.
Ze houden zich met gelijkaardige dingen bezig, komen ook in instellingen terecht, enz.

Dat is niet de focus van dit boek, maar wel interessant om weten.

Twee kanten van een verhaal krijg je ook in "Ayoub", waar je begint met het verhaal van Ayoub en waar je eindigt met het verhaal van Eva, dat door een ander perspectief ook het verhaal van Ayoub brengt.

De twee kanten laten in hun realisme een groot inlevingsvermogen zien van bij de auteur.

[Anke · Rating 4 out of 5]

In het eerste boek was Ayoub een ontroerende gevoelige ziel, in het tweede wordt hij platgewalst door het leven, in het derde zie je zijn leven door de ogen van zijn vriendin. Zijn ziel en geest zijn beschadigd.

Het eerste boek vond ik een aarzelend begin, het tweede werd gekenmerkt door een enorme zenuwachtigheid. Het derde boek is een prachtig liefdesverhaal en tegelijkertijd zo hard. De meedogenloosheid van de mens en het racisme zijn zo vreselijk levensecht beschreven. Het zou echt kunnen zijn.