Een Lastig Portret: Dagboek 1994-1996

by Leonard Nolens

Dutch

213 pages, Paperback

First published January 1, 1998

About the author

Leonard Helena Sylvain Nolens was een Vlaamse dichter en dagboekschrijver. Hij kreeg in 1997 de Constantijn Huygensprijs, en in 2012 de Prijs der Nederlandse Letteren voor zijn gehele oeuvre.

Leonard Nolens in de Nederlandstalige Wikipedia

Leonard Nolens in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

Leonard Nolens bij "Schrijversgewijs"


Leonard Helena Sylvain Nolens was a Flemish poet and writer of a diary. In 1997 he received the Constantijn Huygensprijs for his entire work.

Leonard Nolens in the English Wikipedia

Reviews

[André · Rating 4 out of 5]

Het dagboek is een literair genre dat nog te sporadistisch in de Nederlandse literatuur voorkomt. Het is natuurlijk wel boeiend als een dagboek ook nog inzicht in een mythe geeft. Als je zowel de intiemste dingen als de banaalste dingen van iemand die je adoreert dag na dag kan lezen geeft je dat als lezer wel een verrijkend gevoel. Het lezen van een dagboek kan je ook aanzetten om andere dingen van die persoon te weten te komen. Voor ik de dagboeken van Hans Warren had gelezen, kende ik bitter weinig van zijn poëzie. Juist door het lezen van de ondertussen beroemde dagboeken, ben ik elk gedicht dat ik van hem vond gaan lezen en herlezen. Bij Leonard Nolens (1947) is het andersom gegaan. De poëzie van deze voorteffelijke dichter, in 1997 bekroond met de Constantijn Huygensprijs, weerhield er me in het verleden eigenlijk van om zijn dagboekencyclus te gaan lezen. Als je een gedicht leest heb je daar diverse beelden bij, waaronder ook het beeld van de dichter. En dat beeld dat per gedicht steeds meer persoonlijkheid krijgt, dat wil je intact houden. Nu moet ik eerlijk toegeven dat de lezing van Een lastig portret mij dermate geprikkeld heeft dat ik de vorige delen van de dagboekencyclus ook zou willen lezen. Als je de poëzie van een dichter leest, krijg je inderdaad een beeld van de dichter, maar dat kan soms een heel vals beeld zijn. In dit dagboek vind ik een gedeelte terug van de dichter die ik voor ogen had. Een zachtaardige artistieke man in wie de passie hoog kan oplaaien en dat voortreffelijk in poëzie weet te vertalen. In Een lastig portret tref je zowel de dichter als de mens achter de dichter.
Ook in essayistisch of liever egotistisch schrijven vind ik persoonlijk Leonard Nolens zéér begaafd. Hij weet de lezer te raken met emoties en uitspraken die diep uit de intimiteit komen. Hij begint zijn dagboek trouwens zéér aangrijpend door terug te blikken op de dood van zijn moeder. Op 1 januari 1994 was het negentien jaar geleden dat de moeder van Leonard Nolens overleed. Deze droeve herinnering was voor hem een geschikt moment om de lezer in een stukje verleden binnen te leiden. Voor de lezer die de andere delen van de dagboekencyclus gemist heeft is dit oprakelen van het verleden ook een geschikte gelegenheid om de persoon van Leonard Nolens te kunnen plaatsen. We treffen hem dan ook in volle midlife crise terwijl hij omwille van zijn wankele gezondheid tracht te ontwennen van alcohol- en tabakverslavingen en de depressies de pan uit swingen. Alhoewel het duidelijk een dagboek is dat spontaan is opgezet merk je toch dat de schrijver een ernstige eindredactie gedaan heeft en een lichte verhaallijn in het geheel aangebracht heeft om zo de leesbaarheid te bevorderen. De rode draad in het dagboek is iets dat heel veel mensen wellicht zullen herkennen, namelijk het zoeken naar de zin van het bestaan. Ook heel centraal staat de onverwoestbare liefde voor zijn vrouw die hij vijfentwintig jaar trouw is gebleven. Het is een liefde die zo intens is dat ze soms hinderlijk wordt: 'Vergeef het me dat ik naast je loop te leven pratend in mezelf. Vergeef het me, omdat ik van je hou. Vergeef me dat ik dat laatste sinds enkele jaren niet meer kan zeggen. Dat ik mezelf niet meer over mijn lippen krijg. Er is in het verleden tussen ons zoveel gebeurd, en ook verbeurd, dat ik voor bepaalde intimiteiten bang ben geworden. Onze gezamelijke jaren hebben me schuchter gemaakt, voorzichtig ietwat laf misschien. Je hebt me geïntimideerd. Ik leef samen met een vrouw die lang geleden als een vloek over mijn liefde voor haar is heen gelopen, over mijn jij, over mijn poëzie. Hoe kan ik nog als vroeger kinderlijk wild, hevig, brutaal verliefd tot je ingaan met mijn schrijvende tong. (blz. 96-97).
Natuurlijk zijn er voor een dichter die zich veel comfort ontzegd heeft om de muze te kunnen trouw blijven in momenten van depressie redenen genoeg om ook dat 'tweede leven' in twijfel te gaan trekken. Nu is dat iets dat je bij Leonard Nolens toch wel genuanceerder aantreft. Voor hem is poëzie een realiteit die je niet altijd kan crëeren, maar als je het wel lukt beleef je die realiteit ook des te intenser. 'Maar ook jij hebt veel feesten bezocht en je vaak daar verveeld. Het echte, het voor jou allerechste feest is dat wat zich voltrekt in de werkelijkheid van je werk. De realiteit wordt het hevigst gevierd in gedichten. Het vergde na je twintigste, na je dertigste, na je veertigste niet alleen een groot verlangen, maar soms ook veel moed der wanhoop om daarvan overtuigd te blijven, want elk dichter is een gelovige, en elke gelovige gaat door een crisis. (blz. 162)' Niets menselijks is Leonard Nolens vreemd en daar durft hij ook heel eerlijk voor uit te komen. Eerlijkheid over intimiteit onder andere vergt soms heel veel moed en ook veel verantwoordelijkheid tegenover mensen die heel dicht bij je staan. Daar zit hij soms ook heel duidelijk mee in de war, vooral wat zijn kinderen betreft. Dit dagboek van deze verdienstelijke dichter heeft mij zijn werk ook anders doen bekijken. Persoonlijk vind ik Een lastig portret een glashelder portret van een ouder wordende man die met heimwee omkijkt naar het verleden, met onwennigheid het heden beleeft en met grote onzekerheid naar de toekomst gaat.
(André Oyen)

[Margot · Rating 5 out of 5]

“[…] dat er in mij een hevigheid aanwezig is die ik uitsluitend in mijn gedichten kwijt kan; die enkel bestaansrecht krijgt als ik haar maak. Slechts als ik haar lang in bedwang houd en vervolgens met engelengeduld reconstrueer en componeer, kan zij stralen. Toch kan ik alleen maar maken wat ik al ben. Van nature ben ik hevig, maar uitsluitend in mijn gedichten kan ik het ook werkelijk zijn.” –p.96

“Het afschuwelijke is immers dat het altijd anderen zijn die beslissen dat je iets of niets te zeggen hebt; dat je al dan niet bestaat. En dát je niet bestaat kunnen zij uiten door te zwijgen, door je te verzwijgen, zoals vaders die jarenlang zwijgen tegen hun zoon, ja, tegen, en hem op die manier vermoorden: de zogenaamde dodelijke stilte. Een kind dat niet wordt aangesproken, dat niet met aanspraak bevestigd wordt in zijn aanwezigheid, wordt irreëel voor zichzelf, wordt onecht. Wij gebruiken woorden, en de woorden gebruiken ons, om de anderen en onszelf echt te maken; om de werkelijkheid te echten.” –p.170

“Altijd en overal ben jij de jongste, de man met nekkramp van het omhoogkijken, het naar boven likken, het nooit naar beneden kunnen stampen. Altijd en overal ben jij degene die naar vluchtwegen zoekt om onverkrampt zichzelf te kunnen blijven (wat dat ook moge betekenen), en niet op te lossen in de bevelende blik van de leider, in het beschermende eigenbelang van de moeder, de welmenende zelfzucht van de broers en zussen. Daarom zit je ook hier alleen in een kamer […]. Altijd en overal ben jij die vleesgeworden hiërarchie waarbinnen de zwakste die je was de macht wil grijpen om zijn leven vrij en overzichtelijk te maken, maar gevangen blijft in een meerstemmigheid die zijn hart en verstand verwart. Die verwarrende meerstemmigheid is je pijn en je rijkdom, je ziekte en je kracht.” –p.142-143

“Vijf uur vandaag is nog steeds het janken van je zestien jaar, het onderdrukte snikken van de vraag hoe je deze seconde doorkomt; hoe je de tijd een hak kunt zetten zonder zelf te hoeven verdwijnen. Ben jij het die je door de jaren heen meer en meer hebt afgezonderd van de anderen? Of zijn het de woorden en gedragingen van de wereld die je van haar hebben vervreemd? Zijn het de anderen die jou hebben losgelaten?” –p.60

“[…] En waar zal ik, nu ik steeds vaker met dit geluk zit opgezadeld, de kracht halen om gedichten te schrijven? Heb ik nog tranen? Van woede? Pijn? Verdriet? Of enkel nog tranen van geluk? Saaie tranen?” –p.72