Crvene duše

by Paul Greveillac, Gordana Breberina (Translator)

Moskva. SSSR. Kultura je u službi države.

Vladimir Katuškov i Pavle Goljšenko, dvadesetogodišnjaci, sreću se slučajno jedne večeri. Prvi je cenzor u Odeljenju za književnost i izdavaštvo, Glavlitu, koje nadgleda sve što se objavljuje u zemlji. Drugi je kino-operater u Goskinu, zvaničnoj produkcijskoj kući Partije. To su dve institucije gde se svakodnveno zabranjuju, cenzurišu, skraćuju, dela nove generacije pisaca i reditelja koji pokušavaju da se probiju nakon Staljinove smrti.

Vladimir Katuškov, zgrožen sistemom, odlučuje da razotkrije licemerje. Na sopstveni rizik i na štetu ljudi koji ga okružuju.

Crvene duše su omaž nezavisnim sovjetskim umetnicima i remek-delima takozvanih „disidenata“.

„Intrigantno i ironično, Pol Grevejak pripoveda kako je ruska politička mašinerija pokušala da uguši stvaralaštvo šezdesetih godina XX veka.“ Paris Match

„Hronika političkog, društvenog i intelektualnog života u SSSR-u - ali pre svega, počast knjigama i piscima“ Le Figaro

Genres: Fiction, French Literature, France

422 pages, Paperback

First published January 7, 2016

About the author

Paul Greveillac, sometimes spelled Gréveillac is a French novelist and author of short stories.

Reviews

[Michael Kotsarinis]

Στο βιβλίο παρακολουθούμε το μεγαλύτερο μέρος της Σοβιετικής ιστορίας μέσα από τα μάτια ενός λογοκριτή και της φιλίας του με έναν μηχανικό προβολών. Μέσα στις σελίδες του παρελαύνουν τα σημαντικότερα έργα, λογοτεχνικά και κινηματογραφικά, της ΕΣΣΔ και η παράνομη διακίνηση του απαγορευμένου υλικού αλλά μέσα από την ψυχή και τη σκέψη των ανθρώπων και όχι ως απλά γεγονότα.
Το βιβλίο βρίθει αναφορών στη λογοτεχνία και στον κινηματογράφο και σίγουρα θα αρέσει στους φίλους και των δύο. Σε κάθε περίπτωση καταφέρνει κατά τη γνώμη μου να κρατάει τον άνθρωπο στο επίκεντρο των όσων συμβαίνουν και να μας τα παρουσιάζει μέσα από τα ηθικά και προσωπικά διλήμματα των χαρακτήρων.
Θεωρώ και με βάση ό,τι άλλο έχω διαβάσει για την περίοδο αυτή ότι αποδίδει πολύ καλά το κλίμα και τις σκέψεις των ανθρώπων της εποχής.

Λίγα περισσότερα για το βιβλίο, λέω στο Ex Libris.

[Tasos · Rating 4 out of 5]

Το εξώφυλλο με τη φωτογραφία από την αριστουργηματική Ανάβαση (ή Άνοδο, όπως προβλήθηκε αρχικά στη χώρα μας) της Λαρίσα Σεπίτκο ήταν μια πολύ ενθαρρυντική αρχή. Το βιβλίο αποδείχτηκε στη συνέχεια μια αποκάλυψη.
Μισός αιώνας του κομμουνιστικού καθεστώτος, από τον θάνατο του Στάλιν μέχρι την κατάρρευση, και μια πληθώρα λογοτεχνικών και κινηματογραφικών έργων, απαγορευμένων, λογοκριμένων, καταραμένων, εξαφανισμένων και κατάφωρα αδικημένων, αφού δεν (εξ)υπηρετούσαν το σοσιαλιστικό ιδεώδες, παρελαύνουν μέσα σε πεντακόσιες χορταστικές σελίδες που ξεδιπλώνουν τις ζωές και τη φιλία ενός Ρώσου λογοκριτή κι ενός Ουκρανού μηχανικού προβολής.
Δύο «κόκκινες ψυχές», ανάμεσα σε εκατομμύρια άλλες, που πίστεψαν, πάλεψαν, διαψεύστηκαν και συμβιβάστηκαν, όσο εμβληματικά ονόματα όπως η Αχμάτοβα, ο Γκρόσμαν, ο Ναμπόκοφ, ο Σολζενίτσιν κυνηγήθηκαν για τα έργα τους και μεγάλοι δημιουργοί όπως ο Ταρκόφσκι και η Σεπίτκο γνώρισαν ειρωνικά την απαξίωση μέσα στη χώρα τους, ενώ στο εξωτερικό σάρωναν τις διακρίσεις κι έγιναν θρύλοι.
Σ' αυτή τη φιλόδοξη απόπειρα να στήσει μια ολόκληρη τοιχογραφία πέντε δεκαετιών (με το πρώτο του κιόλας μυθιστόρημα!), ο Γκρεβεγιάκ αποδεικνύει γιατί θεωρείται ένας από τους πιο ελπιδοφόρους Γάλλους συγγραφείς της γενιάς του, αφού αν και ξένος παρουσιάζει τη ζωή στη Σοβιετική Ένωση με τη γνώση και την ψυχοσύνθεση ενός ντόπιου, με ένα σωρό λεπτομέρειες και διακειμενικές αναφορές που μαρτυρούν την εμβρίθεια της έρευνας του. Αντιμετωπίζει τους ήρωές του με χιούμορ, συγκίνηση κι ευαισθησία, γίνεται δηκτικός και σκληρός εκεί που πρέπει και δεν παραδίδεται ούτε στο ρομαντισμό, ούτε στην εύκολη καταδίκη, σε ένα θέμα εν δυνάμει ναρκοπέδιο, που θα μπορούσε άνετα να βουλιάξει στη σχηματικότητα και την υπεραπλούστευση.
Και το σημαντικότερο: τα λογοτεχνικά έργα και οι ταινίες που αναφέρονται στο βιβλίο δημιουργούν εξαιρετικές λίστες για περαιτέρω ανάγνωση/θέαση.

[Anastasia Ts. · Rating 4 out of 5]

Μπορείτε να ακούσετε την άποψή μου στο Spotify στο βιβλίο της Δευτέρας: https://open.spotify.com/episode/0jNe...

[Aggeliki Spiliopoulou · Rating 4 out of 5]

Το νέο μυθιστόρημα του Paul Greveillac εκτυλίσσεται στη Σοβιετική Ένωση από το θάνατο του Στάλιν μέχρι τη διακυβέρνηση του Γκορμπατσόφ.
Ένα διάστημα 40 ετών στη Μόσχα του κομμουνιστικού καθεστώτος.

Δύο νέοι άνθρωποι, ο Ρώσος Βλαντιμίρ Κουτούτσκοφ και ο Ουκρανός Πάβελ Γκολτσένκο γνωρίζονται τυχαία και η φιλία τους δένει τις ζωές τους, γίνεται καταλύτης εξελίξεων και ανυψώνει την ηθική υπόσταση της ανθρώπινης αυτής σχέσης,  της ανιδιοτελούς αγάπης και θυσίας.
Ο Κουτούτσκοφ εργάζεται στην Γκλαβλίτ, το επίσημο όργανο λογοκρισίας στην ΕΣΣΔ. Εκεί αποφασίζεται ποιοι συγγραφείς θα μεταφραστούν στα ρώσικα και ποιες περικοπές θα γίνουν στο έργο τους ώστε να διαμορφωθεί σύμφωνα με τις επιταγές και υποδείξεις του Κόμματος. Εκεί επίσης λογοκρίνονται ο ρωσικός τύπος και οι Ρώσοι λογοτέχνες.
Ο Πάβελ Γκολτσένκο εργάζεται στην Γκουριόν, την Κρατική Επιτροπή Κινηματογράφου, όπου γίνονται οι προβολές για τους αξιωματούχους του Κόμματος.  Κύριο έργο της όμως είναι να λογοκρίνει και να εγκρίνει κινηματογραφικές ταινίες.
Στο μικροσκόπιο τους βρίσκονται συγγραφείς όπως οι Παστερνάκ, Μπουλγκάκοφ, Αχμάτοβα, Σολζενίτσιν και σκηνοθέτες όπως ο Ταρκόφσκι και η Σέπτικο.
Οι δύο αυτοί κεντρικοί ήρωες τους μυθιστορήματος αντιπροσωπεύουν τους δύο κυρίους φορείς λογοκρισίας έργων λογοτεχνία και σκηνοθετών. Το τρόπο που διαμορφώνουν και κατευθύνουν τις απόψεις και την συνείδηση των πολιτών.
"Η πληροφορία είναι δύναμη. Τα ολοκληρωτικά κράτη το ήξεραν καλά."

Παρακολουθώντας τη ζωή και τη δράση των Κουτούτσκοφ και Γκολτσένκο,  ζούμε μαζί τους τις εξελίξεις και τις ζυμώσεις από την προσπάθεια αποσταλινοποίησης έως την ανανέωση της περεστρόικα.
Βλέπουμε πώς λειτουργούσε ο κομμουνισμός στην ΕΣΣΔ σε όλα τα επίπεδα ζωής των πολιτών,  τον τρόπο που επηρεάζονται οι σχέσεις,  πώς δρα η ΚαΓκεΜπε, πώς γεννάται ο αντίλογος, η αντίσταση, οι προσπάθειες αντίδρασης στην λογοκρισία.

Λίγα χρόνια μετά το τέλος του Β'ΠΠ, παρακολουθούμε τις πολιτικές εξελίξεις που θα διαμορφώσουν τις συνθήκες του Ψυχρού Πολέμου μεταξύ Αμερικής και Ρωσίας. Τις επεμβάσεις των ΗΠΑ στην Κούβα, τις καταστροφικές συνέπειες της οικονομικής πολιτικής της ΕΣΣΔ σε χώρες όπως η Ουκρανία,  την αιματηρή καταστολή των απεργών από τον Κόκκινο Στράτο στο Νοβοτσερκάσκ, τον ανταγωνισμό τους για την κατάκτηση του διαστήματος,  για να φτάσουμε στην πυρηνική καταστροφή του Τσερνόμπιλ.
"Τις είχαν κατασκευάσει πολύ βιαστικά αυτές τις μονάδες. Σαν να ήταν ζήτημα ρουτίνας, επιπόλαια. Για να κάνουν πραγματικότητα τους στόχους του Κόμματος."

Η πορεία του κομμουνισμού, που φθίνει και υποχωρεί υπό την πίεση του επεκτατικού καταναλωτισμού, προϊόν του καπιταλιστικού συστήματος.

Και όπως σοφά έθεσε ο Σολζενίτσιν:
"Δεν θα έπρεπε να κατευθύνουμε τους ανθρώπους προς την ευτυχία, κι αυτή είναι ένα είδωλο της αγοράς. Θα έπρεπε να τους κατευθύνουμε προς την αμοιβαία τρυφερότητα."

[Makis Dionis · Rating 3 out of 5]

Ένα οδοιπορικό στην μετασταλινικη Σοβιετική Ένωση, μέχρι την πτώση, μέσα από την αθώα μάτια τον λογοτεχνοκριτων κ των λογοκριτων...

Λίγο αφελή προσεγγιση κατά την ταπεινή μου άποψη, με ωραίους ήρωες, μοιραίους επαναστάτες, κ τους χειρότερους όλων, αυτούς που πίστεψαν στο όνειρο αλλά δεν κατάφεραν να φέρουν το όχημα στον ίσιο δρόμο, όταν άρχισε να μπανταρει. Από άγρυπνοι φρουροί, επαίτες της νοσταλγίας , για κάτι τόσο μεγάλο που απλά τους κατάπιε.

Έλειψε η ορμή ενός Μαγιακόφσκι από τα χρόνια εκείνα, κ τα μέτρια τελικά επιβλήθηκαν

[Georgina Koutrouditsou · Rating 5 out of 5]

Βιβλίο-διαμάντι!
Πώς μπορείς να μάθεις Ιστορία μέσα από ένα λογοτεχνικό έργο;
Και όμως ο Paul Greveillac το κατάφερε! Ένας γάλλος, λοιπόν, καταπιάνεται με τη Σοβιετική Ιστορία και μάλιστα με το κομμάτι της πολιτιστικής ιστορίας της χώρας που είχε ως σημαία της την προπαγάνδα, αλλά και τη φίμωση οποιουδήποτε διαφωνούσε με την πολιτική κατάσταση που επικρατούσε. Πλήθος πολιτιστικών πληροφοριών, εικόνων, απόψεων, πολιτικών γεγονότων και συναισθημάτων περνούν από μπροστά μας σε ένα βιβλίο-ποταμός. Από τον θάνατο του Στάλιν ως την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού όλα τα πιστεύω και οι ματαιώσεις τους γίνονται ένα και η Τέχνη βγαίνει νικήτρια! Βέβαια, ταυτόχρονα με όλα αυτά οι ήρωες, ένας Ρώσος και ένας Ουκρανός (τι ειρωνεία, σωστά;) αποδεικνύουν ότι οι ανθρώπινες σχέσεις είναι αυτές που θα βοηθήσουν έναν άνθρωπο να επιβιώσει μέσα στον παραλογισμό της φίμωσης! Είναι ένα απαιτητικό βιβλίο που δικαίως διεκδικεί την προσοχή του αναγνώστη!

[Panagiotis · Rating 4 out of 5]

«Κάθε εξουσία, προκειμένου να αποκτήσει νομιμοποίηση, δικαιολογεί τη ρήξη, υιοθετεί την ιδέα της προόδου. Ο άνθρωπος όμως, μπροστά στο χάος του κόσμου, αρχίζει να σκέφτεται. Αντιμέτωπος με τις επιφανειακές ρήξεις, ανακαλύπτει σιγά σιγά την ραχοκοκαλιά των βαθιών ρευμάτων όπου τίποτα δεν έχει αλλάξει. Για να παραθέσουμε μόνο δύο παραδείγματα: η τρομοκρατία στην Γαλλία ή οι εκκαθαρίσεις στην ΕΣΣΔ είχαν ως στόχο να συμμορφώσουν τους ανθρώπους. Ωστόσο, σαν να τις κινούσε κάποια σκοτεινή δύναμη, έφεραν μέσα τους την αντεπανάσταση που ήθελαν να αφανίσουν. Έβαλαν την μορφή πάνω από την ουσία…»
Ο Βλαντίμιρ Κατούτσκοφ ήθελε να γίνει συγγραφέας. Ο Πάβελ Γκολτσένκο σκηνοθέτης. Και οι δυο είχαν ένα όνειρο, να υπηρετήσουν την Τέχνη. Δεν θα τα καταφέρουν, ο πρώτος θα γίνει λογοκριτής λογοτεχνίας και ο άλλος μηχανικός προβολής στην Κρατική Επιτροπή Κινηματογράφου. Οι δύο συνομήλικοι θα συναντηθούν τυχαία μετά τον θάνατο του Στάλιν και θα γίνουν φίλοι. Μέσα από τις ζωές τους θα παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της ΕΣΔΔ και της κοινωνίας της από τον άνεμο μια κάποιας ελευθερίας που επέτρεψε ο Χρουτσόφ, στα πέτρινα χρόνια του Μπρέζνιεφ και του Αντρόποφ μέχρι την περεστρόικα του Γκορμπατσόφ και την διάλυση της Ένωσης.
Σε αυτό το ταξίδι ζωής με φόντο κοσμοϊστορικά γεγονότα από πιστά γρανάζια του συστήματος, θα αφυπνιστούν, θα κρίνουν και θα κριθούν, θα συμβιβαστούν, θα επιβιώσουν, θα ερωτευθούν. Θα δουν συντρόφους να εξαφανίζονται, φίλους να γίνονται καταδότες, τις γυναίκες τους να χάνονται .Το μόνο που θα επιβιώσει είναι η φιλία τους, όχι όμως χωρίς πληγές.
Μόνη διέξοδος τα σαμιζντάτ.
«Για έναν απλό λόγο: τον έκαναν να γελάει. Ένα κάπως απότομο γέλιο, που στρεφόταν εναντίον του κόσμου, αλλά κυρίως εναντίον του ίδιου του εαυτού του – όπως όταν πέφτεις πάνω σ’ έναν φανοστάτη επειδή ακολουθείς με το βλέμμα μια γυναίκα. Ένα γέλιο δηλητηριώδες, επειδή αναγκάζεσαι να κοιτάξεις τον εαυτό σου στον καθρέφτη. Και να μην λες πια τόσο μεγάλα λόγια, ούτε να τα παίρνεις όλα αυτά και πολύ στα σοβαρά…. Τα περίμενε πια με ανυπομονησία αυτά τα πολύτιμα φυλλάδια κάθε είδους, που σύντομα έμοιαζαν στα μάτια του πολύ πιο όμορφα από όλες τις βιβλιοθήκες που υπήρχαν στην ΕΣΣΔ».
Ένα συναρπαστικό, σχεδόν δημοσιογραφικό, πολλές φορές σκοτεινό βιβλίο που βρίθει από λογοτεχνικές και κινηματογραφικές αναφορές. Μια τοιχογραφία της σοβιετικής κοινωνίας και του «Κόκκινου Ανθρώπου» στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Ένας ύμνος στον άνθρωπο, στην φιλία, στον έρωτα. Ενώ περιμένεις ο Γκρεβεγιάκ να εστιάσει στα ιστορικά γεγονότα, αυτά παίρνουν ζωή και βάθος από τους κοινούς ανθρώπους που επιλέγει να φωτίσει τις ζωές τους.

[Aleksandar Ćenan · Rating 4 out of 5]

Raskrinkavanje poststaljinskog ili mekog staljinizma. Upletenost sudbina nekoliko intelektualaca i umetnika u opasnim vremenima neslobode. Pritajena staljinistička mačka koja će se obrušiti na svoje miševe. Dvosmislenost književne cenzure koja zabranjujući afirmiše knjige i čitanje. Ili, kako je to rekla Nadežda Mandeljštam, da se u Rusiji poezija veoma ceni, jer se zbog nje gube životi! Na kraju 5. poglavlja trećeg dela knjige, kaže se ovako (parafraziram): Februara 1984. umro je Mihail Šolohov, omiljeni režimski pisac i nobelovac, neumorni kritičar disidenata, a samo nekoliko godina ranije umro je jedan drugi pisac koji je preživeo gulag, Varlam Šalamov. Umro protiv svoje volje, u psihijatrijskoj bolnici.

[Bepina Vragec · Rating 3 out of 5]

Solidna fuzija publicistike i beletristike. Što je, kad se bolje razmisli, potentan format za diseminaciju suvoparne materije zainteresovanim laicima, a ujedno je i sigurica izbor za 'quality' letnju lektiru.

O čemu je u knjizi reč efektno sažima odlomak iz jednog drugog, autentično ruskog, romana:

Tsezar was lolling at his desk, smoking his pipe. He had his back to Shukhov and didn't see him.

Opposite him sat Kh-123, a wiry old man doing twenty years' hard. He was eating gruel.

'You're wrong, old man,' Tsezar was saying, goodnaturedly. 'Objectively, you will have to admit that Eisenstein is a genius. Surely you can't deny that Ivan the Terrible is a work of genius? The dance of the masked oprichniki! The scene in the cathedral!'

Kh-123's spoon stopped short of his mouth.

'Bogus,' he said angrily. 'So much art in it that it ceases to be art. Pepper and poppy seed instead of good honest bread. And the political motive behind it is utterly loathsome — an attempt to justify a tyrannical individual. An insult to the memory of three generations of the Russian intelligentsia!' (He was eating his gruel without savoring it. It wouldn't do him any good.)

'But would it have got past the censor if he'd handled it differently?'

'Oh well, if that's what matters... Only don't call him a genius — call him a toady, a dog carrying out his master's orders. A genius doesn't adjust his treatment of a theme to a tyrant's taste.'

*preuzeto iz:
One Day in the Life of Ivan Denisovich ,
Aleksandr Solzhenitsyn

"Crvene duše" su informativan, jednostavno sročen, pregled toka i metoda poststaljinističke, književne i filmske cenzure - period od "otapanja" (Hruščov), preko faze stagnacije i pojačane represije (Brežnjev), pa sve do Gorbačovljeve perestrojke i raspada Sovjetskog saveza, uz sveden prikaz važnijih hladnoratovskih događaja. Usput su vidno dobronameran pokušaj da se ta i takva zemlja razume.

U svom književnom prvencu, očigledno spisateljski ambiciozan, Paul Greveillac je, pedantno proučenu, dokumentarnu građu posložio u romaneskni mehanizam, i, iako je štivo jače u svojoj feljtonistickoj dimenziji, novelistički zaplet je ONAJ alat koji mu je omogućio sistematizaciju složene, a pamtljive šire slike koja čitaocima pruža priliku da ovu, korektno prezentovanu, istorijsko-politikološku lekciju, lakše upiju.

Epilog romana, usuđujem se reći, kao i nacionalna pripadnost glavnih junaka (Rus i Ukrajinac), diskretno nagoveštavaju čak i tekuće izazove sa kojima se žitelji Ruske federacije trenutno nose.

Ukratko, jedna korisna i nesmarajuća knjiga, namenjena pre svega onima koji pragmatično vole da ne gube vreme već bi, 2u1 , iz odabrane romansirane teme, nešto konkretno i da nauče.

[foteini_dl · Rating 3 out of 5]

[3.5*]
Ίσως λίγο ρομαντικό, με τον τρόπο του, για τα γούστα μου αλλά σίγουρα ένα βιβλίο που σε κάνει να γυρίζεις τις σελίδες χωρίς να το καταλάβεις.
Όχι λόγω του name dropping αλλά λόγω της γραφής και της εμβάθυνσης της ψυχοσύνθεσης των χαρακτήρων από τον Greveillac, με αποτέλεσμα να δυσκολεύεσαι να πιστέψεις ότι το έγραψε Γάλλος (ή, γενικότερα, κάποιος μη ρωσόφωνος).
Δεν ξέρω αν η αλήθεια για τη Σοβιετική Ένωση βρίσκεται εδώ, ίσως όχι, αλλά ξέρω ότι έδωσε μια εικόνα μακριά από φανατισμούς κι αφορισμούς. Μου αρκεί.

[Άγγελος Χαριάτης]

Ο Paul Greveillac, πριν το αφηγηματικό ταξίδι στην Κίνα (Αφέντες και Δούλοι, εκδόσεις Πόλις, μετάφραση Γιάννης Καυκιάς) της Πολιτιστικής Επανάστασης, μας προτείνει να τον ακολουθήσουμε στην πρώτη του συγγραφική προσπάθεια. Μια διαδρομή με αφετηρία την κομμουνιστική ΕΣΣΔ, λίγο μετά τον θάνατο του Στάλιν, και τερματικό σταθμό τις πρώτες μέρες του Βλαδίμηρου Πούτιν, στις Κόκκινες Ψυχές που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πόλις σε μετάφραση της Στέλας Ζουμπουλάκη.
Το άρτια δομημένο μυθιστόρημα στηρίζεται στους δύο κεντρικούς πρωταγωνιστές, τον Ρώσο Βλαντιμίρ Κατούτσκοφ και τον Ουκρανό Πάβελ Γκολτσένκο, και τη μεταξύ τους φιλία, έπειτα από την τυχαία συνάντησή τους, στα είκοσί τους. Έχοντας ως τρίτο πρωταγωνιστή ―όσο αδόκιμο κι αν ακούγεται― το περιβάλλον της ΕΣΣΔ. Κλειστοφοβικό, ενοχικό, αποτρόπαιο, ψευδές, ταπεινωτικό ― απέναντι ιδίως στους αντιφρονούντες.
Μέσα από τη ματιά του παντογνώστη αφηγητή, ο οποίος κλείνει πονηρά το μάτι στον αναγνώστη, προλέγοντας συμβάντα και συμπεριφορές, παρακολουθούμε τη διαδρομή του λογοκριτή Κατούτσκοφ και του μηχανικού προβολής Γκολτσένκο. Η επιλογή της τριτοπρόσωπης αφήγησης είναι σωστή, μιας και επιτρέπει να απλώσει την ιστορία σε χώρο, χρόνο και βάθος, αναλύοντας ―χωρίς να φείδεται οικονομίας, απαραίτητο στοιχείο στα μεγάλης έκτασης μυθιστορήματα― με σαφήνεια και συγγραφική μαεστρία τους χαρακτήρες των δευτεραγωνιστών και τριταγωνιστών, οι οποίοι στιγμές στιγμές απογειώνουν τον ρυθμό και τη ροή. Αναγκάζοντας τον αναγνώστη να ακολουθήσει έναν φρενήρη αναγνωστικό ρυθμό. Και αυτός ο εξαναγκασμός είναι ταιριαστός με το «ζουμί» της ιστορίας. Ο κρατικός μηχανισμός που δρα προληπτικά, κατασταλτικά, και σε κάθε περίπτωση εξαναγκαστικά, ώστε να φιμώσει, τιμωρήσει, φυλακίσει κάθε αντίθετη φωνή στα κομμουνιστικά ιδεώδη. Το κεντρικό σημείο ―το μάτι του ταύρου αν θέλετε― είναι η προσπάθεια φίμωσης της ελευθερίας έκφρασης, εστιαζόμενη κυρίως στα έργα του γραπτού λόγου. Κάθε λέξη, κάθε στίχος, κάθε παράγραφος, κάθε κεφάλαιο, ελέγχεται, διαγράφεται, τροποποιείται από την Γκλάβλιτ (κρατική υπηρεσία λογοκρισίας) που στέλνει μηνύματα στους δημιουργούς. Άλλοτε αθώα, μέσω προειδοποιήσεων, και άλλοτε σκληρότερα. Εκτοπισμοί, εισαγωγή σε ψυχιατρικά άσυλα, απέλαση. Από όλα έχει το καλάθι της κρατικής μηχανής.
Ο συγγραφέας έχει πραγματοποιήσει ενδελεχή ιστορική-πολιτιστική έρευνα, αυτό είναι κάτι παραπάνω από φανερό. Χωρίς αυτή δεν θα είχε τη δυνατότητα να μας πάρει από το χέρι και να μας τραβήξει στο μεδούλι της ιστορίας, τηρώντας στο ακέραιο τη σύμβαση με τον αναγνώστη. Στάθηκα ενεός στην περιγραφή της καθημερινότητας των πολιτών της Μόσχας στα χρόνια του υπαρκτού σοσιαλισμού. Αισθάνθηκα πως είμαι μέρος της ιστορίας τους. Κι αυτό είναι σπουδαίο. Σαν να εναποθέτεις ένα κομμάτι του εαυτού σου μέσα στον μύθο, να γίνεσαι κοινωνός και συμμέτοχος. Αυτό άλλωστε προσφέρε�� η ανάγνωση ενός καλού λογοτεχνικού έργου

 
Πέρα από το πλαίσιο του μύθου, ο Paul Greveillac καταφέρνει να δημιουργήσει ήρωες οι οποίοι είναι ανθρώπινοι, με τις λύπες και τις χαρές ―με τις πρώτες να υπερτερούν―, με όνειρα και φιλοδοξίες, με ματαιώσεις, οργή και αποδοχές. Εντός αυτού του δημιουργικού καμβά κινούνται ο Κατούτσκοφ και ο Γκολτσένκο, θυμίζοντας κάτι από την τραγικότητα των ηρώων του Φιοντόρ Ντοστογιέφκι και του Αλεξάντερ Σολζένιτσιν.
Εν κατακλείδι, οι Κόκκινες Ψυχές είναι ένα γενναίο, φιλόδοξο ―από όλες τις απόψεις― μυθιστόρημα, που εξερευνά τελικά τα όρια της ανθρώπινης ύπαρξης, μέσα από τους περιορισμούς ενός απολυταρχικού καθεστώτος που ξεκίνησε σαν την ελπίδα του αυριανού κόσμου. Ενός ταξιδιού προς την πραγματική ελπίδα, χωρίς να υπονοηθεί πως δεν άξιζε η διαδρομή ― το αντίθετο μάλλον.
Στα συν η εξαιρετική μετάφραση της Στέλας Ζουμπουλάκη και οι σημειώσεις της, που βοηθούν τον αναγνώστη να περιπλανηθεί ―χωρίς να πλανηθεί― κατά την αφηγηματική εξέλιξη του μύθου.

[Milan]

Vladimir Sergejevič Katuškov je rođen u znaku književnosti. Otac mu je bio profesor, a majka nastavnica zaljubljena u dobru literaturu. Insistirala je da sinu daju ime u čast Majakovskog nadajući se da će i njeno čedo jednoga dana krenuti stopama slavnog pesnika. Međutim, život nekada ne igra baš onako kako mi to poželimo. Mesec dana nakon što je Vladimir Katuškov rođen Majakovski je izvršio samoubistvo i usvojena je odluka o formiranju gulaga u kojima će, u decenijama koje dolaze, svoje književne karijere okončati mnogi spisatelji.

Iako, uprkos želji majke, nikada nije postao književnik život Vladimira Katuškova bio je posvećen pisanoj reči. Zaposlen u Odeljenu za književnost i izdavaštvo, poznatom i po skraćenici Glavlit, ceo svoj radni vek proveo je čitajući sve što je vezano za književnost. Bila je to njegova dužnost. Da čita najbolja dela i da ih cenzuriše.

Vladimir Katuškov je, na sramotu svoje majke, bio cenzor i tu svoju dužnost je obavljao punih trideset i pet plodnih godina. Od Staljina do Gorbačova. Uživao je čitajući dobru literaturu koju je znao da ceni, dok je cenzuru, kao pravi profesionalac, obavljao lišen osećanja.

Za dobrim delima znao je da posegne i u skladišta zabranjenih i zaplenjenih knjiga. Sa dugogodišnjom devojkom je čitao samizdate koji su se širili u književnim krugovima. Ponekad je čak znao i da propusti da cenzuriše neku priču ili časopis (uvek se trudeći da neko drugi bude odgovoran za ovo). Znao je Katuškov i da prijavi nesavesnog kolegu i da mu na taj način osigura besplatnu kartu do najdaljeg gulaga ili da dopusti da mu najbolji prijatelj, štiteći ga, završi u ludnici.

Nekoliko puta je čak i sam pokušao da napiše neku zabranjenu reč, ali se nikada nije odvažio da rizikuje bilo šta i da je pusti u promet.

Sa druge strane, poput antipoda Katuškovu, nalazi se Mihail Ljušin. Nepoznat, neuhvatljiv, nevidljiv, skriven i genijalni subverzivni književni stvaralac za kojim već decenijama traga Konstantin Sverldov, bezbednjak zadužen za Solženjicina i ostalu nepoštenu inteligenciju. Ljušin decenijama objavljuje, a tajne službe nisu uspele ni da naslute o kome se radi.

Negde između Katuškova i Ljušina nalazi se celokupna sovjetska književna scena druge polovine dvadesetog veka. Ovo je i tema romana „Crvene duše“ francuskog književnika Pola Grevejaka. U pitanju je neka vrsta poludokumentarstičke proze gde je Katuškov samo nominalno u centru događaja. Pišući o njemu autor uspeva da obuhvati sve događaje koje je Rusija prešla od Staljinove smrti do Putinovog krunisanja.

Ceo prikaz možete pročitati ovde: http://www.bookvar.rs/crvene-duse-u-s...

[Evi Routoula · Rating 5 out of 5]

Στο βιβλίο παρακολουθούμε τη φιλία μεταξύ ´δύο αντρών:του Βλαντίμιρ που εργάζεται ως λογοκριτής και του Πάβελ που είναι μηχανικός προβολής στον κινηματογράφο. Βρισκόμαστε στη Ρωσία, στην αρχή του μυθιστορήματος μόλις έχει πεθάνει ο Στάλιν και στο τέλος του ο Γκορματσόφ προσπαθεί για την περεστρόικα. Σχεδόν πενήντα χρόνια ιστορίας της ΕΣΣΔ αλλά και των άλλων χωρών: μαζί με τους ήρωες παρακολουθούμε και εμείς τα σημαντικά γεγονότα, όπως την κρίση στον Κόλπο των Χοίρων, τον διαστημικό πόλεμο μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων, την Άνοιξη της Πράγας, την πυρηνική καταστροφή του Τσερνόμπιλ, το Τείχος του Βερολίνου και τόσα άλλα που στιγμάτισαν τον 20ο αιώνα. Εκτός όμως από τα γνωστά γεγονότα, θα συναντήσουμε αναφορές σε όλα τα σημαντικά λογοτεχνικά έργα των Ρώσων συγγγραφέων καθώς και τις σημαντικότατες κινηματογραφικές ταινίες σκηνοθετών όπως ο Ταρκόφσκι, η Λαρίσα Σέπτικο και ο Αλεξάντρ Πτούτσκο. Ένα βιβλίο γεμάτο τέχνη, γραμμένο με λυρισμό και ευαισθησία.

[Normita Normito · Rating 5 out of 5]

Πως ένας Γάλλος μπόρεσε να γράψει ένα τόσο ρωσικό μυθιστόρημα; εύγε!
Πολλά συναισθήματα κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης και όχι happy end.
Πολλές λογοτεχνικές και κινηματογραφικές αναφορές.

" Η αλληλεγγύη πιστεύει στην έμφυτη αξιοπρέπεια του ατόμου και προσπαθεί να προστατεύσει εκτός από τα αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα, την ελευθερία της έκφρασης, της συνείδησης και της πολιτικής οργάνωσης. Οι αλληλέγγυοι, με κανέναν τρόπο δεν διακηρρύσουν πως οι ιδέες τους είναι η λύση για όλα τα προβλήματα, αλλά πιστεύουν πως ο άνθρωπος, κύριος της ατομικής βόμβας, πρέπει να γίνει κύριος του εαυτού του και του πεπρωμένου του. "

[Stratos · Rating 4 out of 5]

Γνωστή η ιστορία της Σοβιετικής Ενωσης. Εδώ όμως καταγράφεται μέσα από την οπτική ενός λογοκριτή του καθεστώτος. Από τις πρώτες σελίδες το βιβλίο σε βυθίζει στην όλη αποπνικτική ατμόσφαιρα της περιόδου αυτής με τον συγγραφέα να ξεδιπλώνει το κείμενο με τρόπο τέτοιο που σε καθηλώνει στην πλοκή του έργου. Μια απολαυστική ανάγνωση για την οποία σας προτείνω ανεπιφύλακτα το διάβασμα του

[ΤΑΣΟΣ · Rating 4 out of 5]

3,5

[Katerina Koltsida · Rating 5 out of 5]

Εκτός από ιδιαίτερα ενδιαφέρον το βιβλίο αυτό του Greveillac είναι και τρομερά χρήσιμο. Μέσα από τις παράλληλες ιστορίες ενός λογοκριτή κι ενός τεχνικού του κινηματογράφου σκιαγραφείται η ιστορία της λογοτεχνίας της Σοβιετικής Ένωσης αλλά και της χώρας ευρύτερα, ξεκινώντας από τον θάνατο του Στάλιν και τελειώνοντας μετά την πτώση του κομμουνισμού. Δε θα ξεχάσω ποτέ τον καημό του ήρωα στο θάνατο του πατερούλη, καθώς όταν έχασε τον πατέρα του η σκέψη οτι «είχε τον Σταλιν» του μαλάκωσε την ψυχή και τον ηρέμησε. Κι ούτε την ανακάλυψη των απαγορευμένων βιβλίων σε μια κρυφή αποθήκη, τότε που ένας ένας καινούριος κόσμος άνοιξε μπροστά του: η παγκόσμια λογοτεχνία χωρίς λογοκρισία ! Και φυσικά η ιστορία των Σαμιζντάτ, των ιδιόχειρων εκδόσεων που διανέμονταν μυστικά ή έφευγαν στο εξωτερικό, και η ιστορία του ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΥΣ ΓΚΟΥΛΑΚΓ.

Όμως το βιβλίο αυτό δεν είναι απλά ένας εναλλακτικός τρόπος να μάθει κανείς κομμάτια της Σοβιετικής ιστορίας, είναι ένα μυθιστόρημα στο οποίο σκιαγραφούνται ιδιαίτεροι χαρακτήρες, αλλά και μια δυνατή φιλία. Ενώ συγχρόνως ο συγγραφέας επιτυγχάνει αναπαραστήσει με ζωντάνια την ατμόσφαιρα αλλά και την κατάσταση της Σοβιετικής ένωσης, χωρίς ίχνος κριτικής διάθεσης: δεν κατακρίνει και δεν κατηγορεί, απλά περιγράφει. Δεν είναι ένα βιβλίο που υμνεί, αλλά ούτε ένα που κατακρίνει. Είναι ένα βιβλίο με μια καθαρή ματιά.

Η μετάφραση είναι άρτια με ύφος που και αυτό βάζει το λιθαράκι του στο χτίσιμο της αναπαράστασης μιας εποχής.

[Yves Panis · Rating 5 out of 5]

Seulement quelques livres vous laisse un tel goût dans la bouche. Quand le livre même si il fait 450 pages est terminé trop vite. Quand pour les 50 dernières pages sans le vouloir vous avez ralenti le rythme pour que cela dure encore un peu plus....Très grand premier roman d'un illustre inconnu français qui brosse un extraordinaire tableau de l'URSS de la mort de Staline à son apoptose. À travers l'histoire d'un censeur soviétique désabusé où quand la littérature russe opprimée finit par gagner le combat pour la liberté.

[Faris · Rating 4 out of 5]

Tema cenzure knjige i filma u Sovjetskom savezu sredinom XX stoljeća nije mi naročito dopirala do uha, sve do onog momenta kada sam u svojoj kućnoj biblioteci pronašao jednu nepročitanu knjigu - meni do tad nepoznatog autora Pola Grevejaka - pod nazivom ''Crvene duše''.

Knjiga je dokumentarno-pripovjedačkog stila pisanja, ispričana od autora o stvarnim likovima, a govori o tome kako se provodila cenzura svega što se čita i u bioskopima gleda, a s ciljem da se građanima spriječi dotok informacija do njihova mozga koje bi ih mogle nagnati da se zapitaju ''da li je u redu?!'', pitanje koje bi se moglo postaviti po osnovu svakog aspekta života u tadašnjem SSSR-u.

Dvojica dvadesetogodišnjaka, Vladimir Katuškov i Pavle Goljšenko, sreću se sasvim slučajno. I od tog trenutka, kreće saga o životu dva, naizgled sasvim obična građanina, jednog Rusa i Ukrajinca, u vremenu najveće cenzura svega što se cenzurisati moglo unutar Sovjetskog saveza. Teško mi je napisati kratku radnju, stoga vam iskreno preporučujem ovu knjigu s jednim savjetom: ni slučajno ne odustajte na samom početku. Mislim da bi vam se takav osjećaj zbog stila pisanja, razvučene radnje na prvih stotinjak stranica i zamršenih rečenica mogao javiti. Knjigu vrijedi pročitati! Obiluje povijesnim događajima, ličnostima koji su obilježile svjetsku i sovjetsku političku scenu, malo znanim informacijama o djelovanju KGB-a i dr.

Pored brojnih likova, ime koje mi je naročito zazvučalo interesantno zbog onoga što je radio u to vrijeme, a bilo je to sakupljanje svjedočenja svih koje je sistem zatvorio jer su se usudili misliti, je ime Jurij Galanskov, stvarni lik u zbilja i u knjizi koji je zbog svoga djelovanja zatvoren, mučen i ''utjeran'' u smrt.

U jednom svom manifestu, onima koji su ga podržavali, poručio je sljedeće:

''Solidarizam (za kojega se Galanskov čvrsto zalagao) odbacuje čisto materijalistički pristup rješavanju problema društvene, ekonomske i političke prirode. On polazi od pretpostavke da danas čovjek, prije nego materija, predstavlja najveći problem. On odbacuje koncept klasne borbe i mržnju koja iz nje proističe i nastoji da zamijeni to sumnjivo načelo pojmovima saradnje (solidarnosti), bratstva, hrišćanske (vjerske) tolerancije i milosrđa. Solidarizam vjeruje u urođeno dostojanstvo pojedinca i nastoji da zaštiti, kao neotuđiva prava, njegovu slobodu izražavanja, savjesti i političkog organizovanja. Solidaristi uopšte ne tvrde da su njihove ideje rješenje za sve probleme, ali vjeruju da čovjek, gospodar atomske bombe, mora da postane i gospodar samog sebe i svoje sudbine.''

[Momčilo Jovanov · Rating 5 out of 5]

Roman trojka, omaž disidentima i pregled istih četvorka, lični utisak petica.

[Стрибор Ђурић · Rating 1 out of 5]

1/10

[Dejan Dukovski · Rating 2 out of 5]

Ozbiljno loša knjiga. Toliko je nesmasno napisana, deluje još nesmasnije prevedena, ali duboko verujem da je prevodioc čupao kosu dok je prevodio.
Nije mi jasna ocena na GR.

[Aleksandar · Rating 5 out of 5]

“Granice koje ne možemo da predjemo nikad nisu one koje mislimo.”
“Izbegavala je da se suoči sa svojom svakodnevicom tako što je nizala neobavezne susrete.”

[Βικέντιος · Rating 5 out of 5]

Ένα βιβλίο αρκετά βαθύ και περίπλοκο που σε βάζει σε σκέψεις, ενώ πολλά ονόματα που αναφέρονται είναι πραγματικά. Ο χρόνος που περιγράφεται μέσα στο βιβλίο συμβαδίζει με την πραγματική εποχή της τότε Σοβιετικής ένωσης, και με τα τότε γεγονότα. Αυτό είναι καλό γιατί κάνει αυτά που διαβάζεις περισσότερο ρεαλιστικά και ως ένα βαθμό νοιώθεις ότι διαβάζεις ιστορικό μυθιστόρημα και όχι κάτι που είναι 100% από το μυαλό του συγγραφέα.