Körduman

by Kemal Tahir

Kemal Tahir, köy romanlarının ilki Sağırdere (1955) ve onun devamı olan Körduman'da (1957), Çankırı'nın Yamören köyünden Mustafa'nın serüvenini merkez alarak köylünün sorunlarını, etik değerlerini, köyün ekonomik yapısını, tarih içindeki bağlarından koparmadan sergiler.

Sağırdere ve Körduman Kemal Tahir'in Anadolu insanının gerçeğini, yaşam anlayışını, kültür yapısını, tarih içindeki yeriyle saptamaya çalıştığı tam anlamıyla "gerçekçi" romanlardır.

Kemal Tahir'in kendi adıyla yayınladığı ilk romanı olan Sağırdere, 1938-1939 yıllarında Çankırı'nın Yamören köyünde başlar. Kemal Tahir, köyün delikanlısı Mustafa'nın çevresinde, kadın-erkek ilişkileri, düğünler, aile düzeni, bâtıl inanışlar, köy içi gruplaşmaları, kan davaları, şekilci din anlayışının etkileri, gurbetteki köylünün alabildiğine ayrıntılı sergilenmesini yapar.

Sağırdere'nin devamı olan Körduman, Kemal Tahir'in Aziz Nesin'le ortaklaşa kurdukları Düşün Yayınları'nda basılan ilk kitabıdır. Körduman'da gurbetçi Mustafa'nın köye dönüşü, köye katılışı anlatılır. Köyün kadınlı erkekli gündelik yaşayışı, içiçe girmiş meseleleri, dışından sessiz ve ölü gibi duran küçük bir köyün şaşılacak ölçüde çok yönlü ve renkli dünyası tasvir edilir.

Tahir Alangu, Cumhuriyetten Sonra Hikâye ve Roman/3 başlıklı çalışmasında, Sağırdere ve Körduman için; "Bizim Anadoluyu anlatan romanlar içinde, şimdiye kadar yazılabilmiş en mükemmel eserlerdir. Köyü ve köylü gerçeği, sanat yolundan kavramaya örnek gösterilebilecek en uygun iki roman bunlardır." demektedir.

Genres: Turkish Literature, Turkish

384 pages, Paperback

First published January 1, 1957

About the author

15 Nisan 1910’da İstanbul’da doğdu. 21 Nisan 1973’te İstanbul’da yaşamını yitirdi. Asıl ismi Kemal Tahir Demir. Deniz yüzbaşı olan babası, Sultan II. Abdulhamid’in yaverlerinden. Babasının görevleri nedeniyle ilk eğitimini Türkiye’nin çeşitli yerlerinde tamamladı. 1923’te İstanbul Kasımpaşa’daki Cezayirli Hasan Paşa Rüştiyesi’nde mezun oldu. Galatasaray Lisesi’nde 10’uncu sınıftayken öğrenimini yarıda bıraktı. Avukat katipliği, Zonguldak Kömür İşletmeleri’nde ambar memurluğu yaptı. İstanbul’da Vakit, Haber, Son Posta gazetelerinde düzeltmenlik, röportaj yazarlığı, çevirmenlik yaptı. Yedigün, Karikatür dergilerinde sayfa sekreteri oldu. Karagöz gazetesinde başyazarlık, Tan gazetesinde yazı işleri müdürlüğü yaptı. 1938’de Nâzım Hikmet’le beraber Donanma Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nde “askeri isyana teşvik” suçlamasıyla yargılandı. 15 yıl hapse mahkum oldu. Çankırı, Çorum, Kırşehir, Malatya ve Nevşehir cezaevlerinde yattı. 12 yıl sonra 1950’de genel afla özgürlüğüne kavuştu.

İstanbul’a döndükten sonra bir süre İzmir Ticaret gazetesinin İstanbul temsilciliğini görevinde bulundu. “Körduman”, “Bedri Eser”, “Samim Aşkın”, “F. M. İkinci”, “Nurettin Demir”, “Ali Gıcırlı” gibi takma isimlerle gazetelere tefrika aşk ve macera romanları, senaryolar yazdı. Fransızca çeviriler yaptı. 6-7 Eylül olayları sırasında tekrar gözaltına alındı. Harbiye Cezaevi’nde 6 ay yattı. Çıktıktan sonra 14 ay kadar Aziz Nesin‘le birlikte kurdukları Düşün Yayınevi’ni yönetti. Edebiyata şiirle başladı. İlk şiirleri 1931’de “İçtihad” dergisinde yayınlandı. Yeni Kültür, arkadaşlarıya birlikte kurdukları “Geçit”, Var, Ses dergilerinde şiirleri çıktı. İlk önemli eseri olan 4 bölümlük “Göl İnsanları” uzun öyküsü Tan gazetesinde tefrika olarak yayınlandı, 1955’te basıldı. Yine 1955’te basılan “Sağırdere” romanıyla adını duyurdu. İstanbul’u bir çerçeve gibi alıp Türklerin Osmanlılıktan Cumhuriyet’e geçişini incelediği “şehir romanları” dizisinin ilk kitabı “Esir Şehrin İnsanları” 1956’da yayınlandı. Bu kitapta Mütareke dönemi İstanbul’unu anlattı. Dizinin diğer kitabı olan “Esir Şehrin Mahpusu” 1961’de, “Hür Şehrin İnsanları” 1976’da basıldı.

Kemal Tahirİlk kitaplarında daha çok köy ve köylü sorunlarına eğildi. Daha sonra Türk tarihinin ve özellikle yakın tarihin olaylarını ele aldı. “Devlet Ana“da, kuruluş sürecindeki Osmanlı toplumu ve yönetim sistemini, “Kurt Kanunu”da Atatürk’e karşı düzenlenmek istenen İzmir suikastini, “Rahmet Yolları Kesti” ve “Yedi Çınar Yaylası”nda ağalık kurumu ve eşkıyalık olgusunu inceledi. “Yorgun Savaşçı”da Anadolu’daki başsız, öndersiz ulusal güçlerin birleşip Ulusal Kurtuluş Savaşı’na başlamasına kadar geçen dönemi anlattı. “Bozkırdaki Çekirdek”te de köy enstitüleri üzerinde durdu. Kemal Tahir’in düşüncelerindeki çıkış noktası Marksist görüş ile Türkiye gerçeği arasındaki bağlantı sorunuydu. Siyasi eylemlere de katılmış bir yazar olarak, Türkiye’de kendi algıladığı siyasal, sosyal, kültürel yapı ile Marksist görüşün sunduğu çözüm arasında bir çelişki görüyordu. Türk toplum yaşamına uymadığına inandığı Batılılaşmaya ilişkin yargısı da bu Marksist çözümü yetersiz bulmasına bağlıydı. Çünkü Marksizim, “Türkiye’de 2’nci Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerinin siyasal ve kültürel uygulamalarını bir ticaret burjuvazisi devriminin sonucu” olarak değerlendiriyordu. Kemal Tahir ise böyle bir sınıfın varlığından kuşkuluydu. Böylece hem Marksist görüşün, hem de Batılılaşmanın ürünü olan Cumhuriyet dönemi resmi tarih görüşünün aşılması düşüncelerini belirleyen temel nokta oldu.

“Devlet Ana”da Osmanlı toplumunun kölecilik ve feodalizmden çok farklı ve insancıl bir temel üzerine kurulduğunu anlatmayı amaçladı. Diğer romanlarında da “Türk insanı ve Türkiye özeli” olgusunu ortaya çıkarmaya çalıştı. Toplumsal gerçekçi çizgide sürdürdüğü yazarlık yaşamında eserlerinde yalın bir dil kullandı. Diyaloglarla zengileştirdi, karizmatik karakterler yarattı. En üretken romancılarımızdan biri oldu.

Reviews

[Burak Kuscu · Rating 5 out of 5]

Yazarın ilk okuduğum kitabı(ve ilk kitabı) Sağırdere’nin devamı olan Körduman’da Kulaksız’ın Mustafa sıla hasretine dayanamayıp köyüne geri dönüyor.

Yine o köy kokan üslup, yine masalsı bir anlatım.

“Okumuş kesim” in temsilcisi Kemal Tahir bu kitaplarında “köylü kısmı” na eğilmiş ve aslında kendini pek ait hissetmediği bu sınıfı ahlaki açıdan biraz yere çalmış diyebilirim. Bu kadar aklı uçkurunda tasvir etmeseydi iyiydi ama yine de köylülere kurdurduğu cümleler olsun, Dünya’da ve ülkelerinde, teknolojide vs. yaşanan gelişmelere insanların verdiği tepkiler olsun insanı alıp o döneme götürüyor bu kitap.

20. Yüzyıl ortalarında ülkemiz kırsalının durumuna da ışık tutuyor.

Yaşar Kemal’i başka bir yere koyacak olursak, Kemal Tahir ondan sonra gelen en iyilerden biri diyebilirim

[İlhanCa · Rating 5 out of 5]

Adından da anlaşılacağı gibi bir sis gibi yayılan, insanın iç dünyasını bulanıklaştıran hatta karartan bir köy romanı daha. Bildiğimiz Kemal Tahir tarzı yani. Ankara'ya çalışmaya giden Mustafa'nın köye geri dönmesi ile başlayan olaylar. Döner dönmez kendine güveni artmıştır ama bu özgüven köydeki ilişkilerini altüst ediyor.

Taşra hayatı, köy kültürü ve Anadolu geleneği gibi detaylar net bir zemin oluşturuyor, yani hiç bir şey doğruluktan kopmamış, her köy sakini gerçek bir karakter. Bölümler arası geçiş müthiş, her bir detay ve diyalog harika. Gerçekten film senaryosu yazmış diyebiliriz aslında Kemal Tahir için.

Kitap tam bir toplumsal portre: İstediğini almak için geri dönen adam ve ona karşı toplumun ölçülü tepkisi… Bir anda aşk, kıskançlık ve intikam iç içe giriveriyor.

Kısacası: Kemal Tahir, Anadolu insanını hiç şişirmeden, ince ince dosdoğru anlatıyor. Okurken “bu adam gerçekten müthiş” hissi hakim oluyor. Okuyunca köyün sisinden çıkıp ve Kemal Tahir'in diğer kitabıyla da birleştirip diyorsun ki Anadolu gerçeği, toplum gerçeği bu. Şişirme yok, aldatma yok..

[Alphan Lodi · Rating 5 out of 5]

İlk basımı 1957 yılında yapılmış. Gerçekçi roman nedir ? Nasıl bir şeydir ? sorularına yanıt olabilecek kadar iyi kaleme alınmış. Anadolu insanının yaşam anlayışı, köy hayatı, yoksulluğun acılığı en sert biçimde resmedilmiş. Çankırı’nın Yamören köyünde uzun bir konukluk geçirdikten sonra son sayfada sanki birisi sizi kolunuzdan tutup dışarı atıveriyor gibi hissetmek. İşte böyle bir “Gerçekçilik”. Büyük ustaya selam olsun…

[Erman · Rating 4 out of 5]

1940'ın Çankırı'sından enfes bir taşra romanı. Karakterlerin kabaca bir sene öncesindeki hikayesini anlatan Sağırdere'nin devamı niteliğinde. Kitap, Atatürk'ün vefatını takip eden dönemin manzarasını yansıttığı için önem arz ediyor bence. Cumhuriyet'in kuruluş merhalesinde memlekette var olan insan malzemesinin niteliği hakkında gayet çarpıcı fikirler veriyor.

[Serap · Rating 4 out of 5]

Bu seferki hikaye beni çok sinirlendirdi. Köyün erkekleri bir kısmı işsiz güçsüz olduğundan herhalde, bir kısmı da başka meşguliyetleri olduğu halde oturup milletin karısına kızına sarmış resmen. Sağırdere romanının devamı olan bu kitapta gurbete giden Mustafa’nın köye geri dönüşü ve elde ettiği birikimle bir taraftan bir şeyler yapmaya çalışması, bir taraftan da sevdiği kızı başkalarına vermelerinden dolayı yeni arayışlar içine girmesini okuyoruz. Kemal Tahir’in dili her zamanki gibi. Bu külliyat tamamlama serüveninde her yorumda satırlarca övsem de az kalır. Ama bu sefer hem kronolojik olarak öyle denk geldiği için hem de daha fazla Anadolu köylüsünün kadını bu kadar hor gören bakış açısını okumaya ara vermek istediğim için Esir Şehir serisine devam edeceğim.

[Beybulat-Noxcho · Rating 5 out of 5]

Kemal Tahir'in eserlerini iki ana kategoriye ayırmak mümkündür. İlk kategori, kendi babasının yaşamını da anlattığı, Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşü ile Cumhuriyet'in kuruluşunu ve Gazi Paşa Hazretleri'nin ölümüne kadar olan süreci ele alan o mükemmel seridir. Diğer kategori ise "köy serisi" olarak adlandırılır.

Köy Serisi:

Yediçınar Yaylası (1958)
Köyün Kamburu (1959)
Büyük Mal (1970)
Rahmet Yolları Kesti (1957)
Sağırdere (1955)
Körduman (1957)
Yukarıda sıraladığım okuma listesi, "Kemal Tahir uzmanları" tarafından önerilen kronolojik bir sıradır. İlk üç kitap, birbirinin devamı niteliğindedir; arada "Rahmet Yolları Kesti" gibi, aslında "İnce Memed" kitabına bir cevap niteliği taşıyan eserler bulunmaktadır. Son seri ise Sağırdere ve Körduman kitaplarından oluşur.

Rus edebiyat eleştirmeni Evgeniy Jarinov'un söylediği gibi, "iyi kitaplar bittikten sonra başlar." Yani bir kitap sona erdiğinde, hakkında düşünmeye başlamak, o kitabın gerçekten iyi olduğunu gösterir. Benim yorumlarımda ise kesinlikle kitabın konusu veya teknik analizi üzerinde durmayacağım. Kemal Tahir'in eserlerinde psikolojik derinlikten ziyade, okuyucuyu hazırlayıp aforizmatik diyaloglarla sonuca götürmek söz konusudur. Bu, yazarın bir tercihidir.

Bir diğer önemli soru, "Gerçekten Türkiye'de böyle bir köy hayatı var mı?" Bu soruyu gündeme getiriyoruz; çünkü Tarık Buğra ve Yaşar Kemal gibi yazarların eserlerinde bambaşka köy gerçeklikleriyle karşılaşıyoruz. O halde, hangisi gerçektir? Sanırım hepsi gerçektir ve aslında gerçeğin kendisinin hiçbir önemi yoktur. Her yazar, kendi kafasındaki köy gerçekliğini bize sunar ve bu noktada gerçekliğin önemi azalır. İnce Memed gibi kurtarıcı figürler mi vardır, yoksa Abuzer Ağa gibi kendi eşini satarak zenginleşen insanlar mı? Her ikisi de gerçektir ve bu gerçeklikler arasında bir ayrım yapmak, aslında bir anlam ifade etmez.

Kemal Tahir, okuyucuya acımasızca yaklaşarak bizi asla köyden çıkarmaz ve köyle ilgili olumlu bir şey sunmaz. O, medeniyet adına köyü kafasında kapatmıştır (buna köy enstitüleri de dahildir). Ancak benim için vurucu olan kısım, "Büyük Mal" kitabındaki sorgu sahnesidir. Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti Devleti, Osmanlı İmparatorluğu döneminde köye yaptıklarının hesabını sormaktadır. Oysa o dönemdeki devlet, yine aynı insanlardan oluşuyordu. Bu dahiyane sayfalarda, devletin köye nasıl baktığını ve nasıl bakacağını Kemal Tahir’in zihninde görmekteyiz.


KÖRDUMAN- KEMAL TAHİR
“Karının Osmanlısı kocasının yerini bir vakit boş koymayacak” (s.1)

“Allah insaflıdır, cahil kulunu cehenneminde temelli yakmaz” (s.3)

“Karı kısmının aklı var da fikri yok” (s.7)

“Karıyı razı edinceye kadar, akıllı bir adam öz babasına olmadık laf söyler. Bunun da töresi böyle, canım” (s.7)

“Bilirsin, Müslüman kısmı, ekmeğini yediği yere kötü bakmaz
-Ekmeğini yemeyince?
-Aklım ermez” (s.42)

“...fikrin açılır. Fikrin de açıldı mı....”(s.69)

“Gülzar ablam...Hakkı’nın karısı Gülzar namuslu karıdır” –Namuslu oluversin. Karı milleti ilk hovardasına kadar namusludur hep” (s.106)

“...kakmalaı Dağıstan kaması asılıydı” (s.111)

“İnsanoğlu yalanı neye söyler? En çok korkudan söyler. Bir de şakadan söyler” (s.134)

“Dünyada sesten hazzetmeyen iki millet var. Hırsız milleti, bir de hovarda milleti” (s.137)

“Parasız malın yüzü tatlıdır “(s.140)
“Hırsızlıkta birinci şart: Kanunu bileceksin” (s.144)

“Kıyıcı kazansa kurt kazanır” (s.151)

“Köylü kısmı hayvana acır adamdan çok” (s.150)

“Her karı milleti! Dayağı da karı yer, inciri, üzümü de...Karı milletinin işi gücü böyle canım: Alta düşmek” (s.153)

“Borç verdikten sonra kötü olacağına, verme de kötü ol, daha iyi” (s.155)

“Dünyanın işi oyun olmuş” (s.173)

“Dediği şu: “Bana, bundan böyle tuzsuz yağ yemek haram olsun! Ben elime geçeni topa, tüfeğe, tanka, uçağa versem gerek...Uçaklarım öyelsine çok olacak ki güneşi kapatacak silme”
“.....Ulan, bu ne biçim bir söz? Hayvan gibi bir söz” (s.201)

“Ulan, bu ne çeşit yalan! Vagon gibi art arda bağlanmış bir yalan! (s.203)
“Akıl...Elbet akıl gösterilecek” (s.210)

“Topallığı sonradan ama rezilliği anadan....” (s.222)

“Şu ekmeği gönlümle mi yapmaktayım? Allah biliyor! Şuna bak... Çamur gibi... Bizim herif akbuğday öğütmez. Pazarda yirmi para fazla verirlermiş. Bu yüzden kara buğday yeriz. Ağladım da bu kez arpa koymadı” (s.229)

“Ademoğlu kötülüğe koşarak gider” (s.282)

“Sen köse milletindensin” (s.289)

“Orospu kısmında yürek olmazmış. Yürek olmadığından adama acımazmış” (s.308)

“....bir yerden taze akıl bulmuş” (s.334)

“Ağalık güzel bir zenaat! Hırsızlıktan değerli. Silahsız eşkıyalık! (s.361)

“Orospunun içine bal mı doldurmuşlar. Tadına bakan başını alamıyor” (s.364)

“Mahpus zor mesele...Mahpus diriler mezarı...”(s.398)

[Oben · Rating 5 out of 5]

Kemal Tahir demek, karakter demek bana göre. Ve karakterlerini uzun uzun betimlemelerle değil daha çok diyaloglarla vermesi, buna rağmen ince ince işlenmiş, çok katmanlı karakterler yaratması. Ustalık böyle bir şey.

Köy hayatını “köylü cahildir, köylü çıkarcıdır” diye göze soka soka anlatan romanların yanında, Sağırdere ve Körduman karakterlerini ince ince işleyerek, hangi konuda ne düşündüklerini anlatarak, köylünün neden çıkarcı olduğunu da çok iyi anlatıyor.

Bu anlamda benim kitapta en sevdiğim iki karakter Topal İsmail ve gurbetçinin karısı Meryem oldu. İkisi de köyün geri kalanına göre daha zeki, daha uyanık. Ancak bu zekaları ancak ufak düzenabazlıklarla küçük ganimetler elde etmelerini sağlıyor. Bazen bir torba incir oluyor bu, bazen bir öküz başı. Ancak bu ama fazlası değil. Fazlasını alsalar köylünün dikkatini çeker, öfkesini toplar. O yüzden azla yetinmek gerekiyor. İsmail topallığın getirdiği ezilmişlikle azla yetinmek istemiyor ancak yine de fazlasını da yapamıyor.

Son olarak, iki kitabı bir arada ele almak en doğrusu. Bu anlamda ilk kitabın başladığı yerden (Mustafa ve Vahit’in düğün gecesi çatıda beklemelerinden), ikinci kitabın bittiği yere kadar olan olayları düşünce, Körduman’ın finali koca bir çemberi tamamlamış gibi. Ve bu çemberin içinde yükselen gerilim, kitap boyunca ince ince işlenmiş, tüm karakterler bir tuğla koyarak gerilimi arttırmış, bir tek Murat bunu engellemeye çalışmışsa da başarılı olamamış ve nihai finale varılmış.

[Oya Güvercinci · Rating 5 out of 5]

Körduman yazarın ilk romanı olan Sağırdere’nin devamı.

Çankırı’nın Yamören köyünden 15 yaşında bir delikanlı olan Mustafa sevdiği kıza kavuşamayınca köyü terkedip Ankara’ya gurbete gider. Burada karşılaştığı çeşitli zorlukların üstesinden gelip iyi bir taş ustası olur. Biraz para biriktirir. Bu arada köyünü çok özler ve geri dönmeye karar verir. Bu olaylar Sağırdere’de anlatılıyor.

Körduman Mustafa’nın Ankara’dan köyüne dönmesi ile başlıyor. Roman boyunca Anadolu insanının gündelik hayatı, geçim derdi, çaresizlikleri, kıskançlıklar, çekişmeler, kadın erkek ilişkileri ele alınıyor.

Dönemin toplumsal yapısını arka plana yerleştirirken, insanı odağa alan romanda karakterler öyle incelikle işleniyor ki sanki hepsini çok yakından tanıyor ve o köyde yaşıyor gibi oluyorsunuz. Okurken bazen bir karakterin öfkesini, bazen bir diğerinin sessiz umudunu hissediyorsunuz. Üstelik bu karakterler uzun uzun betimlemelerle değil sadece diyaloglarla veriliyor.

Ben severek ve merakla okudum.

[Caterina · Rating 4 out of 5]

🎧 Storytel

Sağırdere’nin devamı olan Körduman’da Mustafa Ankara’dan Yamören’e döndü ve olaylar gelişti…

Bazı kısımlarda, özellikle kadınlardan bahsolunan yerlerde rahatsızlık hissettiğini belirtenler olmuş. Bugünün penceresinden bakarsak hissettikleri normal fakat eserin kaleme alındığı dönemde bundan daha ağır fikirler ve bakış açıları vardı.

Ahh Mustafa…

Finale geldiğimde bir kitap daha vardır diye umut ettim ama yokmuş. Keşke devamı olsaydı da okuyabilseydik.

Düşündürücü ve öğreticiydi.

Okusanız seversiniz bence.

[G. İlke · Rating 5 out of 5]

Yeni kitaplarda pek görmediğimiz bir şey, devam kitabının ilki kadar iyi olması. Büyük yazarların büyüklüğü de buradan geliyor sanırım. Kulaksızın Mustafa Ankara'da taşçı ustası olsa da köyü Yamören'i özler. Aklında köyün kızları, cebinde parası olunca döner tabii gerisin geri baba ocağına. Ama giderken aklında götürdüğüyle döndüğünde kalbine düşürdüğü aynı kız olur mu? Köylük yerin derdi başka, köylü insanın kurnazlığı, oyunları başka başkadır. Mustafa yüz akıyla çıkar mı bu işten, onun cevabı da Körduman'da. Tavsiyedir. =)

[Cantigone · Rating 5 out of 5]

Sağırdere’nin ardından Körduman da bitti. Mustafa, okuduğum kitaplardaki unutulmaz karakterlerden biri oldu. Topal İsmail, Pelvan Vahit, Gurbetçi Ömer de öyle. İnsanı anlamak için okunması gereken büyük bir eser.

[Fearless · Rating 5 out of 5]

Tahir anlatimi....
Surukleyici, etkileyici ve gercektrn hayranlık uyandırıcı bir yazar. Her defasinda soylemekten bikmam heralde.

Kitapta koy icindeki cekismeler, akilli gorunen saflar ve saf gorunen tilkilerle beraber aglak, namus ve dogruluk arayisi mevcut. Kesinlikle okuması zevkli bir eser.

[moi, k.y.a. · Rating 4 out of 5]

🎧

Kemal Tahir külliyatında yeni bir durak; köy yaşamını anlatan ikinci kitaptı. o köy hayatının tabiri caizse çiğ süt emmiş hâli ancak bu kadar iyi yansıtılabilirdi

[Suzan]

Mendilde üzüm-incir: anadolu eskort coin.
Bütün romanlarında geçerli sayılır.