AI vs. 教科書が読めない子どもたち

by 新井紀子

本タイトルには付属資料・PDFが用意されています。ご購入後、デスクトップのライブラリー、またはアプリ上の「目次」でご確認ください。（アプリバージョン：Android 2.40以上、iOS 3.11以上）

東ロボくんは東大には入れなかった。ＡＩの限界ーー。しかし、”彼”はＭＡＲＣＨクラスには楽勝で合格していた！これが意味することとはなにか？　ＡＩは何を得意とし、何を苦手とするのか？　ＡＩ楽観論者は、人間とＡＩが補完し合い共存するシナリオを描く。しかし、東ロボくんの実験と同時に行なわれた全国２万５０００人を対象にした読解力調査では恐るべき実態が判明する。ＡＩの限界が示される一方で、これからの危機はむしろ人間側の教育にあることが示され、その行く着く先は最悪の恐慌だという。では、最悪のシナリオを避けるのはどうしたらいいのか？　最終章では教育に関する専門家でもある新井先生の提言が語られる。

Genres: Japanese Literature

287 pages, Tankobon Hardcover

Published February 2, 2018

Reviews

[Thanawat · Rating 3 out of 5]

แหวกแนวทีเดียว
หนังสือเล่มนี้เป็นหนังสือสาย How-to ที่ให้ความสำคัญกับการ criticize ระบบการศึกษา ที่สำคัญคือ criticize ระบบการศึกษาของญี่ปุ่นเลยนะนี่!

หนังสือที่เล่าเรื่อง Artificial Intelligence (AI) หลายเรื่อง มักจะเล่าถึงที่มาที่ไป คลื่นลูกต่างๆ ของประวัติศาสตร์การพัฒนา AI และพ่วงการนำมาใช้งานในยุคปัจจุบัน รวมถึงโอกาสการใช้ AI ในรูปแบบต่างๆ ในอนาคต
แต่หนังสือเล่มนี้ ผมจับความได้ว่าผู้เขียน เขียนออกมาบนพื้นฐานของการวิเคราะห์แบบ “S-W-O-T” (Strength-Weakness-Opportunity-Threat) โดยที่ผู้เขียนจั่วหัวเลยว่า Treat หรือการคุกคามของ AI ที่มีต่อมวลมนุษย์ คือการเข้ามาทดแทนงาน

ช่วงต้นเล่ม ผู้เขียนปูพื้นฐานให้เข้าใจชัดๆ เลยว่า “AI ที่แท้จริง” ที่คนทั่วๆ ไปกลัวๆ กันอยู่ มีลักษณะในอุดมคติอย่างไรบ้าง และอีกไกลแค่ไหน AI ในยุคปัจจุบันจะไปถึง

มันชัดเจนมากว่า AI คือคอมพิวเตอร์ (computer)
คอมพิวเตอร์นั้นเชี่ยวชาญการคอมพิวต์ (compute) หรือคำนวณนั่นแหละ
ดังนั้น AI จะคำนวณเก่งมาก แต่ไม่สามารถตีความ หรือเข้าใจได้อย่างมนุษย์เลย
โป๊ะเชะ ผู้เขียนบอกให้เห็นกลายๆ ว่างานที่เป็นงานแบบไหนจะไม่มีทางถูกแทนที่ได้เลย

ส่วนต่อมา ผู้เขียนอุทิศพื้นที่กว่าค่อนเล่มให้กับการวิจารณ์ระบบการศึกษา (ของญี่ปุ่น) ที่สร้างคนที่ทำข้อสอบแบบท่องจำเก่ง แต่ทำข้อสอบแบบความเข้าใจได้น้อยกว่ามาก รวมไปถึงทักษะการอ่านทำความเข้าใจที่ลดลงในสังคม ซึ่งนั่นแหละคือจุดอ่อน เพราะงานที่ไม่ต้องใช้ทักษะการตีความ การคิดทำความเข้าใจ เป็นงานที่ AI สุดแสนจะชอบ และจะมาทำแทนมนุษย์ได้ง่ายๆ
ผู้เขียนยกตัวอย่างมากมายเกี่ยวกับการทดสอบความเข้าใจของเหล่าเด็กๆ และแสดงผลลัพธ์ที่น่าตกใจ

ท้ายสุด เพื่อที่จะอยู่รอดในยุค AI ผู้เขียนชี้ให้เห็นโอกาสว่าเราควรจะมุ่งปรับปรุงระบบการศึกษาเป็นหลัก แทบจะไม่พูดเรื่อง up-skill, re-skill ที่ได้ยินกันจนเกร่อ

หนังสือเล่มนี้ต่างจากหนังสือ AI ที่เคยอ่าน
มันชัดเจนมากในการนิยาม, เอาชนะความกลัวโลกที่ถูกปกครองด้วย AI, ชี้ให้เห็นจุดอ่อนที่ AI จะเข้ามาแทนที่ และแสดงให้เห็นชัดเจนว่าจะต้องสร้างจุดแข็งอะไร เพื่อที่จะพัฒนา “คนรุ่นใหม่” ให้ “ทำงานร่วมกับ AI” โดยไม่มีทางถูก AI แย่งงาน

[Olé Vorawee · Rating 4 out of 5]

ขอแบ่งหนังสือเล่มนี้เป็น 2 ส่วน
1. ส่วนของการวางพื้นฐานว่า AI คืออะไร? Machine Learning และ Deep Learning ต่างกันอย่างไร? การทำงานของ AI เป็นยังไง? -
ส่วนนี้ดีมากๆ สำหรับคนที่อยากเข้าใจภาพรวมและพื้นฐานของ AI ผู้เขียนใช้วิธีการอธิบายที่เรียบง่าย (และถูกต้องตามที่ควรจะเป็น) สิ่งที่น่าทึ่งคือ เขาสามารถอธิบายกระบวนการทำงานของ computer vision (ซึ่งเป็น field ที่ทำงานเกี่ยวกับการรู้จำภาพ) ได้อย่างดีโดยที่ไม่ต้องใช้ภาพแม้แต่ภาพเดียว

อยากให้ทุกคนได้อ่านจริงๆ

2. ส่วนของการสร้างความตระหนักรู้ถึงปัญหาการขาด reading and comprehension skills ในเด็กรุ่นใหม่ - สิ่งนี้เป็นผลพวงมาจากการพยายามทำให้ AI ทำข้อสอบแนว reading and comprehension ให้ได้ แต่พบว่า เด็กยุคนี้ส่วนมากก็ทำไม่ได้อย่างน่าใจหาย

ส่วนนี้ก็ทำได้บรรลุวัตถุประสงค์ที่ผู้เขียนต้องการสื่อ และทำให้เราเองสงสัยในตัวเองว่า เรามี skill นี้ดีพอหรือยัง

เหตุที่หักไป 1 ดาวสำหรับเล่มนี้ ก็เพราะ แต่ละส่วนในหนังสือดูมีหัวข้อแบบปัจเจก ไม่ค่อยเห็นการเรียงร้อยเรื่องราวที่ลื่นนัก เหมือนเขียนแยกกันแต่เอามาต่อเรียงกันมากกว่า

[Charnwoot · Rating 4 out of 5]

ท่ามกลางข้อมูลข่าวสารหลากหลาย สิ่งที่ผมเจอบ่อยสุดคือ ความกลัวว่า AI จะมาแย่งงานคน

ผมอ่านเล่มนี้เพราะไม่อยากจะเชื่อเรื่องการโดนแย่งงานจาก AI

หนังสือปูพื้นด้วยอธิบายว่า AI ทำงานยังไง และจะให้มันทำงานได้ดีต้องใช้อะไร

ถ้ามันจะแย่งงานคน มันก็ไม่ได้ง่ายขนาดนั้น

AI เป็นเครื่องมือที่จะช่วยให้คนทำงานได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น แต่จะทำได้ก็ต่อเมื่อคนเข้าใจ และใช้มันเป็น

คนที่ไม่หยุดเรียนรู้ ทำความเข้าใจโลก และพร้อมปรับตัวไม่มีอะไรน่ากลัว

แต่คนที่ใช้ AI ไม่เป็น ไม่เข้าใจมันนี่แหละจะลำบากในอนาคต คงเหมือนคนใช้คอมพิวเตอร์ไม่เป็น สุดท้ายก็หางานยาก หรือไม่ก็ต้องไปทำงานที่ค่าแรงถูกลง

เรื่องนี้เป็นเรื่องของโอกาส และการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารด้วย บางคนก็ไม่ได้ตั้งใจจะไม่พัฒนาตัวเอง แต่มันมีความเหลื่อมล้ำไม่เท่าเทียมอยู่ในสังคม เลยขาดโอกาสที่ดี

รอดูกันต่อไปว่าโลกจะมีหน้าตาเป็นอย่างไร เมื่อมีเรื่องใหม่ๆ เข้ามา

[Minh Nguyen · Rating 3 out of 5]

著者は東ロボくんの実証実験でAIの凄さと限界を語り、現在の子どもたちの解読力調査の恐ろしい結果を示し、将来の教育のあるべき姿を提案した。2019年ビジネス書大賞を受賞した、かなり話題になった本を読んでみた。AIの読解力の限界を示す例がたくさん取り上げられた。著者はAIが不得意な分野は高度な読解力と常識、加えて人間らしい柔軟な判断が要求される分野だと指摘した。さて、今のAIの読解力はどの程度か？

Google I/O 2022で大規模の自然言語モデルLaMDA2とPaLMが発表された。特にPaLMが5400億（これは何桁だっけ？）ものパラメータを持ち、Chain of Thought（思考の連鎖）を促して、思考のプロセス（Reasoning Process）を段階的にたどれるため、従来の言語モデルより精度の高い結果を表示できる。このPaLMモデルが人間のジョークをいかに認識し、正しく解釈できるかが示されている。小学生の算数問題（文章題）を解く思考プロセスの例も取り上げられている。PaLMについてもっと知りたい方はこちらのブログをご参考ください。https://ai.googleblog.com/2022/04/pat...
AIの自然言語の理解力はモデルの学習効率の向上とモデルサイズ拡大で今後さらに期待できそう。

AI vs. 人間、人間がAIに仕事を奪われる、シンギュラリティ、AI時代に食える、食えない仕事などのバズワードが流行っている時代には、AIの正しい理解が必要だと思う。

[Toshihiro · Rating 5 out of 5]

あくまでも論理的に、AIの限界を語り、実証をもって現在の学生の能力の危機を語る本。AIは身体性がないので、世界を理解できないと、漠然と考えていましたが、数学的観点から、AIの限界を説明されて、なるほどなぁ、と納得した次第。で、AIおそるるなしと思わせて、読解力の問題に迫る進め方は、素晴らしい。文化人類学の波平先生を思い出しました。AIに仕事を奪われるか、まずはこの本を読んで考えるのも、よいかと思います。

[Tsugumi · Rating 4 out of 5]

・アクティブラーニングの怖さ
読解力がない人たちがディスカッションしても、間違った答えにたどり着くだけ。

・AIにリプレースされない仕事
困りごとを解決する

・読解力はいつからでも伸びる

[Apisilp Trunganont · Rating 5 out of 5]

หนังสือ AI ที่เขียนโดยนักวิจัยด้าน AI ตัวจริง ทำให้เข้าใจว่า AI ทำอะไรได้บ้าง และมีข้อจำกัดอะไรบ้าง เพื่อที่มนุษย์จะได้รู้ว่าต้องทำอย่างไรถึงจะรอดจากการถูก AI แย่งงาน

[Megumi Otani · Rating 4 out of 5]

本のタイトルからの印象と内容が違っていましたが、AIについて少し深い知識を得ることができ興味深く読みました。著者の専門分野から離れた部分への意見は不快な感じがしました。

[Emi · Rating 4 out of 5]

AIにできることとできないことを知ることで、人間の脳の機能のすごさを再認識した。AIが計算機である以上人間に取って代わることはできない。でもAI技術の進歩とは逆に人間の人間らしい能力が衰えていってしまったら、逆転してしまう未来が来る可能性も否定できないのではないかと思った。