Büyük İskender

by Jona Lendering, Burak Sengir (Translator)

UÇSUZ BUCAKSIZ BİR İMPARATORLUĞUN
FİLOZOF HÜKÜMDARI: BÜYÜK İSKENDER…
"Büyük İskender, antik dünyanın, belki de tüm tarihin en büyük askerî lideriydi. Yalnızca dört sene içinde, kararlı liderliği, zekâ kokan taktikleri ve sarsılmaz azmi sayesinde Pers İmparatorluğu’nu dize getirmişti. Pers tacına el koyan İskender, hâkimiyetini imparatorluğun doğu topraklarına genişletti. Henüz 33 yaşındayken öldüğünde, yeni fetihler tasarlamakla meşguldü. Kurduğu imparatorluk pek uzun ömürlü olmasa da, İskender’in karizmatik genç dünya fatihi imajı, kendinden sonra gelen hükümdarlara ilham kaynağı, kimi zaman da yılgınlık sebebi olmaya devam etti."
—Jeremy Black
Makedonya, Yunanistan ve Pers İmparatorluğu, dünya tarihinin en gizemli coğrafyalarına ev sahipliği yapmıştır. Bu üç imparatorluktan ilki, İskender’in veliahd olarak dünyaya geldiği Makedonya’dır. Yunanistan’a İskender’in babası Philippos hükmetmiştir. Dünya savaş tarihinin en korkutucu ordusuna sahip Persleri ise İskender fethetmiştir.
İskender, 11 Haziran 323 tarihinde Babil’de öldüğünde sadece 33 yaşındaydı. Ardında bıraktığı imparatorluk Nil Nehri’nden Himalaya’ya, Balkanlar’dan Hint Okyanusu kadar uzanıyordu. Ancak devlet yönetimindeki bazı tutumları, imparatorluğunda sonradan çok ciddi bir değişim ve dönüşüm yaratmıştır. İnsanlığı Yunanlar ve barbarlar olarak sınıflandırması, Persleri hem seçkin ağır süvari birliği hetairoi’ye hem de Avrupalı ordusuna dâhil etmeyi düşünmesi, onları yüksek mevkilere atayarak imparatorluk yönetiminde söz sahibi olmalarını sağlaması imparatorluk felsefesinin neredeyse yeniden kurulmasına sebep olmuştur.
Tarihçi Jona Lendering, Büyük İskender adlı bu roman tadındaki kitabında; karakteriyle, savaştığı ordularla, iletişimde olduğu devletlerle ve tüm felsefesiyle İskender’in hayatını anlatıyor. Antikçağ Yunan hikâyelerinden, Babil hükümdarlık kayıtlarından, İran kökenli belgelerden yararlanarak daha önce benzeri görülmemiş bir biyografik eser sunuyor.

Genres: History, Nonfiction, Biography, Ancient History

456 pages, Paperback

First published January 1, 2004

Reviews

[Caterina · Rating 4 out of 5]

Yalin bir dilin kullanildigi akici bir kitap. Klasik kronolojik anlatinin yaninda yazarin kisisel goruslerini paylasmis olmasi sohbet ettiginiz izlenimini yaratabiliyor.

Keyifle okudum. Iskender'in hayat hikayesini merak edenler icin dogru secim olacaktir.

Iskender sansli bir savasciydi ama sans bir yere kadardi...

[Eseula · Rating 4 out of 5]

Vovvv...Ama ne yolculuktu...Bir tarih kitabı okurmuş gibi değil de, sanki atlamışız Makedon ordusuyla birlikte atlarımıza, Makedonya'dan Hindistan'a kadar vuruşa vuruşa, çarpışa çarpışa yol almışız gibi. Jona Lendering tamamen tarihi kaynaklardan okuduklarını birbiriyle karşılaştırıp, gerçekte olmuş olabileceğe en yakın senaryoları önümüze dökmüş. Bu tarih anlatımını öyle kuru kuru yapmıyor, görüntüde öyle olacakmış gibi geliyor ama sayfalar içinde ilerledikçe çok da keyifli bir dille anlattığını fark ediyorsunuz. Yorumlarını da katıyor tabi ama bunu gidişatı değiştirmek, müdahale etmek vb. amaçlarla yapmıyor, daha çok bizim de okurken verdiğimiz tepkiler gibi bunlar ya da kafamızda oluşan sorular gibi.
Haa ama arada sıkıldığım da olmadı değil, kitabı bir müddet kenara bırakıp zihnimi dinlendirmek de istedim. Ama bu durumun Lendering'le hiçbir ilgili yoktu hatta o yazmamış olsa çok daha sıkıcı olabilirdi diye düşündüm. Bu durumun tek sebebi İskender'in kendisiydi. Kitap boyunca, onunla ilk tanıştığımız dakikadan itibaren savaşmayı, hep bir yerlere dalmayı, yakmayı yıkmayı bırakmadı. Eh haliyle bir noktada - o yorulmadı - ama ben yoruldum. Üstüne bir de etrafındaki komutanların, satrapların, saldırdığı yerlerdeki yöneticilerin isimlerinin ve bölgelerin, kentlerin isimlerinin curcunası eklenince hızımı düşürmek zorunda kaldığım çok nokta oldu.
Yine de başından sonuna tam bir macera yolculuğu bu. Herkes için değil ama kesinlikle okunası

[E · Rating 4 out of 5]

Çok eski bir tarih ve çoğu tahrip olmuş tarihi bilgiler söz konusu olduğundan efsanevi ya da sırf yazarın hayal gücüne dayanan bir kitaptan fazlasını bulamayacağımı düşünmüştüm, yanılmışım. Jona Lendering ciddi araştırmalar ve tarihi bilgiler, kişiler, kaynaklar ışığında gerçekçi bir "İskender" kitabı yazmış. Bu bir tarih kitabı, süslü masallar okumak isteyenlere filmini tavsiye ederim. Gerçek bilgi için okumak isteyenler muhakkak edinmeli.

[Bengü Güven · Rating 4 out of 5]

Yazarın kendi yorumlarıyla zenginleştirdiği anlatım biçimi sebebiyle çok keyifli bir kitap haline gelmiş. Sadece belgeli tarihi olayları anlatmakla kalmamış; hikayelere, söylentilere, inanışlara da yer vermiş ve bunları yorumlamış.
Çevirenin de emeğine sağlık.

[Ruben · Rating 4 out of 5]

Goede complete geschiedenis van Alexander. Mooie beschrijvingen van o.a. de veldslagen, maar ook zijn politiek. Zo veel mogelijk bezien vanuit zowel een Westerse als een Oosterse blik.

[Mustafa Eray · Rating 4 out of 5]

bastan sona iskenderin tum fetihleri bazi davranislari vs. guzel bir sekilde aktarilmis. Guzel ceviri.

[Rana · Rating 3 out of 5]

sükür bitti. okuması zor bi eserdi bence asırı derecede isim ve bilgi icerdigi icin. keske sadece savas ve askeri yönünden degil helen akımını ortaya çıkaran ve günümüzü bile hala etkileyen iskenderi de okuyabilseydik

[Timur Oruç · Rating 4 out of 5]

Okurken keyif aldığım ve bir sonraki bölümünehetecanla geçtiğim bir kitap oldu. İskender ile birlikte Makedonyadan çıkıp Hindistan'a kadar ona eşlik etmek gerçekten heyecan vericiydi.

[ORHAN KILINÇ · Rating 4 out of 5]

Halkaaçık bir tiyatro akşamında suikast sonucu yaşamını yitiren babası Philippos'tan 336 senesinde devraldığı, tüm Yunanistan'a hükmeden Fatih Makedon hükümdarı ünvanını yürürlüğe soktuğu ilk yer isyancı Yunan Şehir Devleti Thebai'dir. İtaat etmemenin bedelini haritadan silinerek ödemişlerdir. Keza fetih stratejilerinin devamında da, isyan eden ya da biat etmek yerine kaçmayı seçen toplumların tümüne uyguladığı tarife de -sivil, kadın, çocuk demeden- benzer bir katliam olacaktır.

Toplamda 10 küsur sene aralıksız süren fetihleri kronolojik sırayla;
Thebai - Granikos (çanakkale) - miletos (izmir) - halicarnassus (bodrum) - likya (fethiye) - kilikya (mersin) ve paralelde frigya (ankara) - issos (iskenderun, pers savaşı-I) - mısır (bugünkü iskenderiye/alexandrople şehrini de kurdurmuştur) - siva vahası - gaugamela (erbil, pers savaşı-II) - babil (ırak, mezopotamya) - susa (batı iran) - persis/persepolis (pers tahtı) - baktria (afganistan) - buhara ve semerkand (özbekistan) - sogdiana (kırgızistan, çin sınırı) - hindukuş - pencap/indus (pakistan) - hindistan/hint okyanusu (yorgunluğa ve gördüğü direnişe bağlı yarım bir fetih) şeklindedir.

Böylelikle tüm bu sayılan coğrafyaya egemen durumdaki Pers İmparatorluğunun da sonunu getirmiştir.

Ordusu Süvari ve Piyade olmak üzere 2 ana parçadan oluşmuştur. Bu görevlere her dönemde, askeri açıdan da beşeri açıdan da en güvendiği insanları atamıştır. Fetihler sırasında orduyu sürekli 2 koldan ilerletmiş; böylece hem yedek (B) planı oluşturmuş hem de düşmanı şaşırtmış ya da abluka altına almıştır. Piyade, Makedonların sahaya geleneksel/imza dizilim/yayılım formasyonu olan Falanks'ı kullanmıştır. Kendisi de tüm savaşlarda Falanksın başında olmayı tercih etmiş hatta defalarca yaralanmıştır.

Fetihler sırasında (doğuya giderken) fethettiği (arkasında bıraktığı) bölgelere yönetici (satrap) olarak bölge halkından birini atamak ve hatta kendisi de doğu kültürüne ait ritüelleri halkın karşısında yerine getirmek durumunda kalmıştır. Bu sayede ve Yunanistanda çıkarttığı af sayesinde Yunan/Barbar kavramsal ayrımı bir nebze törpülenmiştir.
Batıya geri dönüş yolculuğunda ise bunun tersi şekilde, satraplar halk ile birleşip isyan edemesin diye Pers/Ahameniş soylu yerine Makedon/Yunan soylu yerel yöneticiler atamıştır.
Ancak hem gidiş hem de dönüşteki ortak amacı, fethettiği her yere sosyo-kültürel açıdan Helenizmi (Yunan yaşayış tarzını) götürmek ve benimsetmektir. Helenizm, medeniyetler tarihinde yine kendisi ile başlamış bir çağdır.

Özel hayatında cinsel kimliğinin biseksüel olduğu anlaşılmaktadır. Hayatının farklı evrelerinde -tamamı siyasi saiklerle olmak üzere- farklı kadınlar ile evlenmiş; öte yandan da farklı -erkek- gözdeleri olmuştur. Öyle ki sonuncusunu hem ordularından birine komutan atamış hem de yarı-tanrı ilan ettirmiştir. Bitmek tükenmek bilmeyen fetih arzusunun ve içsel tatminsizliğinin altında, dünya yaşamı ile alıp-veremediği bir şeyler olmalıdır; bunların başında da eşcinselliği geliyor olabilir.

323 senesinde Arabistan seferine hazırlandığı bir sırada, hastalık sebebiyle Babil'de (bugünkü Irak) ölmüştür.
Kesintisiz savaş ve fetih haricinde devlet yönetimine ilişkin sistematik/kurumsal bir miras bırakamamış olduğundan ölümünden kısa bir süre içerisinde Makedon İmparatorluğu iç savaş sürecine girmiş ve dağılmıştır.

[kiwi🥝 · Rating 4 out of 5]

Kitabın daha çok kronolojik olarak giden biyografik bir yanı var; elbette İskender, onun dönemi ve onun döneminin sonrasında yaşananlar hakkında incelemeler bulunuyor fakat bunlar daha ziyade kısıtlı. Kitabın bu kuru biyografik yanı onu gereğinden uzun sürede bitirmeme sebep oldu ama elbette bu önemli tarihi figürü bütünüyle kavrayabilmem için bunlar şarttı.

Yazar batılı ve doğulu kaynakların hepsine başvurarak gerçek İskender tarihini tarafsız bir şekilde ortaya koyuyor, ardından kendine ait yorumlamalarını yapıyor. Özellikle İssos Çarpışması'nın anlatıldığı bölüm gibi, antik kaynaklar el verdiğince çok detaylı anlatımlar da bulunuyor, bu yanıyla oldukça değerli bir kitap. İskender'in ölümünden sonra seyreden bölümlerde yazarın bir çok alt başlıkta ele aldığı çok değerli incelemeleri mevcut. Özetle Büyük İskender'e ilgisi olan herkesin okuması gereken bir kitap olduğunu düşünüyorum.

[Berkay · Rating 5 out of 5]

Büyük İskender’in biyografisini en yalın, akıcı ve hikaye şeklinde okumak isteyen herkesin mutlaka edinmesi gereken bir kitap.

Jona Lendering, okuyucuya adeta o dönemin olaylarını bizzat yaşatıyor, olaylar hakkında kullandığı tüm kaynakların çeşitliliğini aktarıyor ve son kertede kararı yine okuyucuya bırakıyor. Yer yer kendi öz yorumlarını da metine ilave etmiş olması, okuyucu için salt tarihi bir biyografiden ziyade, adeta bir roman okuduğu hissine kapılmasını sağlıyor. Büyük İskender ve onun muazzam başarısını anlatan birçok eserin dışında, Jona Lendering’in kitabı işte bu özellikleriyle öne çıkıyor.

Makedonya Kralı İskender’in hayatını ve seferlerini sade ama net detayları ile okumak isteyenler için eşsiz kaynak.

[Sam · Rating 4 out of 5]

“Büyük İskender” yalnızca bir biyografi değil; hırs, strateji, liderlik ve insan doğasının karanlık yönleri üzerine düşündürücü bir anlatı sunuyor. Genç yaşta kurduğu imparatorluk, tarih boyunca birçok lidere ilham verdiği kadar, etik ve insani boyutlarda da tartışma yaratmıştır. Klasik tarih kitaplarını seven okurlar için güçlü bir alternatif.
“Babam bir dünya kazandı ama ben evreni istiyorum.”
Genç bir liderin içsel rekabeti, sınır tanımazlıkla birleşince ortaya çıkan tehlikeli büyüklük duygusunu sade bir şekilde yansıtıyor.“Dünya çok küçük, ben ise çok büyüğüm.”
Gücün bir kişide nasıl büyüyebileceğini ve gerçeklikten nasıl kopabileceğini anlatan bir örnek olarak dikkat çekici.

[Jet · Rating 4 out of 5]

Een knap boek dat de persoonlijke ontwikkeling van Alexander de Grote als legeraanvoerder/koning/god genuanceerd beschrijft tijdens zijn veldtocht naar de andere kant van de aarde. Ondanks de vele details over veldslagen, plaatsen, personen en steeds wisselende intriges, bleef het mijn aandacht vasthouden.
De problemen die A. tegenkwam bij het omgaan met cultuurverschillen naarmate hij verder oostwaarts kwam, en de reacties van de manschappen op het klimaat, flora en fauna, spraken erg tot mijn verbeelding. 

[Orhan Veli Özbayrak · Rating 5 out of 5]

Jona Lendering'in yazdığı bu Büyük İskender biyografisi son yıllarda okuduğum iyi tarih kitaplarından biri oldu. Metin -ki burada çevirmeni de herhalde kutlamak gerekir- son derece akıcı, merak uyandırıcı, ele aldığı konulara farklı açılardan yaklaşarak tartışan niteliklere sahip. Bunlarla birlikte antik kaynaklara yaptığı atıflar ve kaynaklar arasındaki işaret ettiği çeşitli sorunlar konular hakkında daha derinlemesine bilgilenmenizi sağlıyor. Söz konusu olan, bundan 2300 yıl öncesinde yaşamış bir adamın bazı açılardan siyasi ve ekonomik bir mantığa, bazı açılardansa geçmişin intikamını almayı kendine şiar edinen bir maceraperestliğe dayanan uçsuz bucaksız yolculuğu olduğunda haritasız bir anlatım düşünülemez; kitapta bu noktanın düşünülmüş olması da okurken ayrı bir keyif veriyor, çünkü yer adları arasında kaybolmuyor, metne eşlik eden haritalar üzerinden neyin nerede ne zaman olduğunu daha iyi bir biçimde zihninizde canlandırabiliyorsunuz. Böylece Büyük İskender'in büyük Asya seferi büyük ölçüde muğlaklıktan kurtulmuş oluyor. Şayet konuya ilginiz varsa mutlaka okumanızı öneririm.

Kitaba ilişkin tek eleştirim, yine çeviriden sonra düzeltinin adam akıllı yapılmamış olması. Bu Türkiye'deki bütün yayınevleri için -sanıyorum- umursanmayan ama aslında okuyucunun konsantrasyonu için büyük bir sorun. Yayınevlerimiz ya Word'ün editör özelliğini kullanmayı bilmiyor veya okuyucularını umursamıyorlar. Günün birinde bu soruna kesin bir çözüm bulunmasını ümit ediyorum...

[Neder Bulan · Rating 5 out of 5]

Harika bir kitap. Büyük İskender’in hayatını, savaşlarını, etrafında geçen olayları, İskender’in düşünce yapısını, liderlik tarzını çok güzel anlatmış. Okurken çok keyif aldım, çok şey öğrendim.

Yazarın bilimsel yaklaşımı ayrı bir değer katmış. Yazar, farklı kişilerin olayları nasıl anlattığını aktardıktan sonra hangi açıklamanın daha akla yatkın olduğunu da belirtiyor. Kaynaklar arasında tutarsızlıkları, aktaranların genel olarak taraftar olup olmadıklarını, olay cereyan ederken nerede olduklarını ve dolayısıyla kimden öğrenmiş olacaklarını belirtiyor. Bilimsel yaklaşımı çok hoşuma gitti.

Belki de kitabın en güzel yanı: Her ünitenin en son paragrafı, hem üniteyi özetliyor hem de sonraki üniteye geçiş yapıyor.

Yazana, çevirene, yayınlayana teşekkürler.

[Ceyhun · Rating 2 out of 5]

Yazar anlaşılmaz bir şekilde Büyük İskender ile ilgili hep kötü sıfatlar kullanıyor. Tarih kitabı değilde sanki yerme kitabı okuyoruz. Bu kötülemelere dayanak olarak Büyük İskender’in savaştığı ve yendiği ülke vatandaşlarının yazılarını gösteriyor yazar. Bu Kıbrıs barış harekatını eoka mensubu birinin yazılarıyla anlatmak gibi. Yazara göre Büyük İskender bütün başarısını olağanüstü yeteneklerine değil sadist ve alkolik olmasına borçlu! Büyük İskender bu yazara ne yaptı bilmiyorum fakat yazar kitabi tarihçi olarak değil İskender’e hınç dolu biri olarak yazmış. Bu safsata kitabı tavsiye etmiyorum.

[Eren Yaşaran · Rating 5 out of 5]

İskender’in de yanında gezdirdiği biyografları sayesinde (ve bu biyografların birinin olumlu diğerinin olumsuz portre çizmesi sayesinde) oldukça başarılı (tabir yerindeyse) meta analiz olmuş. Hem yunan kültürünü hem de pers kültürünü güzel bir şekilde gözler önüne sermiş yazar

[Yunus İkiz]

A loong read with decent world and time perspective.