De sluier van Cicero

by Fik Meijer

Op 8 november 63 v.Chr. sprak Cicero in de senaat van Rome de beroemde woorden: ‘Hoe lang nog, Catilina, zul je misbruik maken van ons geduld?’ Catilina wilde volgens Cicero na een leven vol misdaden en twee mislukte campagnes voor het consulaat een coup plegen. De historicus Sallustius schreef later eveneens zeer negatief over de ‘samenzwering van Catilina’. Het doel was bereikt: Catilina was het zwarte schaap.

Catilina bleef na de oudheid model staan voor criminaliteit. Talloze voorbeelden uit Italië, de Nederlanden en Frankrijk illustreren dat. Slechts zelden kreeg hij een positieve pers, eigenlijk alleen in tijden van sociale onrust. Ook in de Verenigde Staten is Catilina als het toppunt van slechtheid opgevoerd. De Founding Fathers, grote kenners van de klassieken en bewonderaars van Cicero, waren zeer negatief over hem. Sommigen vergeleken politieke tegenstanders met Catilina. Dat doet men daar nog steeds, alleen met veel minder kennis van zaken. Zo werd Obama door republikein Ted Cruz weggezet als een Catilina en de controversiële Donald Trump eveneens, zij het op heel andere gronden. In onze Tweede Kamer meende Thierry Baudet Cicero’s beroemde openingszin ‘Hoe lang nog…’ te moeten verminken om het heersende partijkartel ‘als een Catilina’ af te serveren.

Wat is de waarde van deze veelal oppervlakkige vergelijkingen? Fik Meijer geeft antwoord.

Genres: Nonfiction, History

104 pages, Paperback

First published April 4, 2018

About the author

Fredericus Joannes Antonius Maria "Fik" Meijer is a Dutch historian and author. He studied classics and ancient history at Leiden University and graduated in 1973. Meijer is an emeritus professor of ancient history at the University of Amsterdam.

He has written numerous non-fiction books on the ancient world for a broad audience, a number of which have been translated into multiple languages. He has also published several translations of classic works into Dutch.

Reviews

[René Mets]

Een constante in mijn leven: heel dunne boekjes over interessante onderwerpen lenen in de bib en vervolgens teleurgesteld zijn dat ze zo dun blijken

[Anton van Es]

Dit vrij dunne boek is op te delen in twee stukken: eerst een beschouwing over het karakter van Catilina, die door Cicero als gevaar voor de Republiek was afgeschilderd; daarna een historisch overzicht van hoe de naam Catilina in latere politiek is gebruikt om tegenstanders zwart te maken, maar ook werd gebruikt door revolutionairen als boegbeeld.

Het boek is schijnbaar geschreven met in gedachten de ondertitel "Van Catilina tot Trump", waarschijnlijk in een poging actueel te lijken en de tegenstanders van Trump aan te spreken. In weze heeft dit louter het effect gehad het boek ernstig gedateerd te maken. Later is de ondertitel verandert in "Van Catilina tot Baudet" met minimale verandering van structuur en inhoud. De vertelling eindigt ver van een hoogtepunt, namelijk met de conclusie dat een hypothetische vergelijking van Trump met Catilina ongegrond is. Omdar deze paragraaf zo irrelevant is komt het erg geforceerd over. Baudet is louter in de inleiding ter sprake gekomen en daar wordt de meeste tijd besteed aan het bekritiseren van zijn Latijn.

Meijer was wellicht door zijn uitgever onder druk gezet de verandering in thema snel te maken. Wat hij had moeten doen is het onzinnige hoofdstukje over Trump wissen en vervangen door een conclusie over Baudet. Gebruik makende van alle informatie over Catilina en Catilinarische vergelijkingen zou hij kunnen kijken naar hoe vreemd zijn vergelijking is: Baudet is, in zijn eigen mening, juíst de buitenstaander die het partijkartel open wil breken, juíst de Catilina in deze situatie. Het "partijkartel" vertegenwoordigt dezelfde gevestigde orde als Cicero vertegenwoordigde. Meijer had verder kunnen speculeren over waarom Baudet wél voor deze vergelijking heeft gekozen, en met welke politieke groeperingen hij zich daarmee in verband wil brengen.

[Sylvia]

review follows

[maarten mellegers]

leuk boekje.
Het was nog zelden uitgeleend door de OBA.
Dus ik mocht het gratis mee.
Het behandelt de maiden speech van Baudet.
Catilina in Rome de voorgeschiedenis.
Hoe nieuws en nepnieuws in het oude Rome al gebruikt werden.
Sallustius consulverkiezingen.
De samenzwering
Verder wordt er uitgezet hoe Catilina niet alleen in Italie bestond.
Catilina in de Nederlanden van de zestiende eeuw bijvoorbeeld.
Hoe verraad en samenzwering door de hele geschiedenis een rol speelden.
De founding fathers komen ook aan bod met hun relatie tot Catilina.
Ten slotte komen Barrack Obama en Ted Cruz nog aan bod.
Ook wordt Trump vergeleken met Catilina.

[Maaike van Stratum]

Ik las De sluier van Cicero door Fik Meijer. Ik werd aangetrokken door de ondertitel Van Catilina tot Baudet, maar dat was een tikje misleidend. Het (kleine) boekje geeft een analyse van het beeld dat men door de eeuwen heen had van Catilina – de Romeinse senator die door Cicero zeer welsprekend van landverraad werd verdacht, en die sindsdien als schoolvoorbeeld van een doortrapt politicus geldt. Aan de omslagen op internet te zien (die altijd al lang voor een boek verschijnt worden verspreid door de promotieafdeling van een uitgeverij) zou de ondertitel oorspronkelijk Van Catilina tot Trump heten, en is dat aangepast naar aanleiding van Baudets idiote maiden speech die de beroemde eerste zin van Cicero’s vierde (vierde? Ik ben even te lui om het te zoeken) Catilinische rede parafraseerde. Leuk als promotiedingetje, die lokale actualiteit, maar Baudet komt verder niet echt aan bod, behalve in de inleiding.

Verder is het vooral een gedegen historisch verhaal over de affaire Catilina, en hoe men in de oudheid en daarna Catilina als scheldwoord ging gebruiken voor doortrapte slechteriken. Goed geschreven, maar wat mij betreft toch maar matig interessant.

Dat zal me leren om me door een clickbait-ondertitel te laten verleiden.