Παναγιώτης Κονδύλης: Μια διαδρομή

by Γιώργος Καραμπελιάς

Το βιβλίο συνιστά ένα σχεδίασμα της συμβολής του Παναγιώτη Κονδύλη στην ελληνική πνευματική ζωή: Τα νεανικά του χρόνια σφραγίστηκαν από την απομάγευση της επαναστατικής ουτοπίας και την απογοήτευση από το σοβιετικό πείραμα, η οποία θα ολοκληρωθεί με την έλευση της δικτατορίας το 1967 που θα θέσει τέλος στην πολιτιστική και πνευματική άνθηση του 1960. Αυτές υπήρξαν οι αφετηρίες -σε συνάρτηση με προσωπικές επιλογές- της ριζικής αποστασιοποίησής του από τα τρέχοντα κοινωνικά και πολιτικά τεκταινόμενα.

Στη διάρκεια των δεκαετιών του 1970 και του 1980, θα διαμορφώσει μια φιλοσοφία, η οποία θεωρεί ως βασικό κίνητρο του ανθρώπου την επιβεβαίωση της ισχύος, και μόνο μια "περιγραφική θεωρία", που αυτο-αποκλείεται από κάθε επιδίωξη ισχύος, μπορεί να προσεγγίσει την πραγματικότητα. Και καθώς η διανόηση φυλακιζόταν στο "χρυσό κλουβί" της ενσωμάτωσης, η αποστασιοποίηση τού επέτρεπε, τουλάχιστον, να διακρίνει με ενάργεια αυτά που παραθεωρούσε η πλειοψηφία των υπολοίπων.

Στη δεκαετία του 1990, τέλος, θα γίνει γνωστός από τα έργα του για την παρακμή του αστικού πολιτισμού, τη γεωπολιτική, τον πόλεμο και την πορεία του ελληνισμού, σε ευθεία αντίθεση με την κυρίαρχη λατρεία της παγκοσμιοποίησης και την απομείωση του ρόλου των εθνών-κρατών. Αυτή η νέα τροπή συνιστά μια αυθεντική επιστημολογική και πολιτική τομή στη διαδρομή του: Το κονδυλικό Δέον της αναζήτησης της αξιολογικής ουδετερότητας και οι ιδεολογικές αναφορές σε έναν εθνοαποδομητικό μαρξισμό, παραχωρούν τη θέση τους στο πρόταγμα της "σωτηρίας της πατρίδας", που ενυπήρχε στη σκέψη του από την εποχή της "Εισαγωγής" του στον Μακιαβέλι, στα 1970-1971.

Δυστυχώς, ένα σοβαρότατο πρόβλημα υγείας του στέρησε τη ζωή σε ηλικία πενήντα έξι ετών, το 1998. Το νήμα της ζωής του κόπηκε σε μια κομβική, ίσως, στιγμή της ίδιας της πνευματικής του διαδρομής. Μέσα στη γενικευμένη παρακμή του νεώτερου ελληνισμού, ο Παναγιώτης Κονδύλης αποτελεί άραγε έναν οδοδείκτη που καταδεικνύει κάποιες "κρυμμένες" δυνατότητες ή, μήπως, όπως πιθανώς θα έλεγε ο ίδιος στην κάποτε πικρόχολη οπτική του, συνιστά μια έκφανση του τέλους - στο κύκνειο άσμα ενός άλλοτε μεγάλου πολιτισμού;

224 pages, Paperback

First published March 23, 2018

About the author

Ο Γιώργος Καραμπελιάς είναι συγγραφέας, πολιτικός αναλυτής, εκδότης και αρχισυντάκτης του διμηνιαίου περιοδικού Άρδην. Παράλληλα αρθρογραφεί σε εφημερίδες στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Αποτελεί ιδρυτικό μέλος της «Εταιρείας Μελέτης Ελληνικού Πολιτισμού» που απ’ το 2011 εκδίδει το επιστημονικό περιοδικό νέος Λόγιος Ερμής.

Είναι, επίσης, ιδρυτικό και εξέχον μέλος της Κίνησης Πολιτών Άρδην, που δημιουργήθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2011. Τον Νοέμβριο του 2016 ήταν ανάμεσα στα πρόσωπα που ίδρυσαν το εθνικιστικό Κίνημα Άρδην.

Reviews

[Hristos Dagres · Rating 4 out of 5]

Ο τίτλος "Μια διαδρομή" υπογραμμίζει πολύ ωραία το περιεχόμενο του βιβλίου καθώς αποτελεί ένα είδος πολιτικής βιογραφίας σκιαγραφόντας την πορεία του Κονδύλη μέσα στα πολιτικά πράγματα της χώρας - πάντα πολιτικά ενεργός και συνειδητοποιημένος, αλλά ποτέ κομματικά υπόδουλος - καθώς παράλληλα ωριμάζει και αποκρυσταλλώνεται τόσο ο φιλοσοφικός του λόγος, όσο και η σχέση του ίδιου με την πατρίδα. Άνθρωποι, γκρούπες, σχέσεις, συγκρούσεις και μια τεράστια εποχή περνούν με πολύ γλαφυρό αλλά και συνεκτικό τρόπο μέσα από το βιβλίο του Καραμπελιά. Εξάλλου, ας μην ξεχνάμε, ότι και ο συγγραφέας υπήρξε την εποχή εκείνη ενεργός παράγοντας με συμμετοχή στις ζυμώσεις και την παραγωγή πολιτικού λόγου, έστω κι αν τελικά το οπλοστάσιο και ο χώρος δράσης του ήταν πολύ διαφορετικά του Κονδύλη (αλλά και με μερικές κρίσιμες τέμνουσες).

Παράλληλα όμως παρουσιάζεται ο τρόπος και τα βήματα με τα οποία ωριμάζει η σκέψη του Κονδύλη, οι επιλογές που κάνει, η επιμονή του στην μη-αξιολογική περιγραφή της πραγματικότητας (αν και όπως επισημαίνει σε κάποια σημεία ο Καραμπελιάς, με σοβαρά επιχειρήματα τα αναλυτικά εργαλεία που χρησιμοποιεί δεν είναι αξιολογικά ουδέτερα, με αποτέλεσμα και η πρόσληψη της πραγματικότητας να γίνεται με στρεβλό, κάποιες φορές, τρόπο). Απολαυστική είναι η περιγραφή της σύγκρουσης της άτεγκτης αλλά λογικά απρόσβλητης σκέψης του Κονδύλη με διάφορους μικροσελέμπριτυ της δημοσιολογίας στην Ελλάδα, όπως π.χ. η δημόσια διαμάχη με τον (γνωστό) Σωμερίτη.

Η διαδρομή του Κονδύλη γίνεται με καθαρά ελληνική ματιά, γι'αυτό και κυρίως αναφέρεται στις εδώ σχέσεις και διαδρομές του, ενώ η γερμανική περίοδος έχει μικρότερο βάθος. Παρόλα αυτά, προσωπικά αν βρίσκω κάποια αδυναμία είναι στο ότι περίμενα περισσότερο βάθος στην παρουσίαση και ανάλυση των πολιτικών διαλόγων και επιρροών του από τον Λαυραντώνη, για τον οποίο βρίσκω λίγα στοιχεία. Περίμενα ίσως να είχε συνεισφέρει περισσότερα ο Μερτίκας ως προς αυτό το κομμάτι. Ίσως πάλι η εποχή να ήταν τόσο ασαφής και ρευστή (και ίσως ανώριμη) που τελικά να μην μπορεί να δώσει περισσότερα η αναδρομή σε αυτό το κομμάτι.

Όπως και να'χει, πιστεύω ότι είναι ένα πολύ καλό βιβλίο για να αρχίσει κάποιος να γνωρίζει τον Κονδύλη, δίνει πολλά ερεθίσματα για να εμβανθύνει τη μελέτη του και ένα πολύ καλό ιστορικό πλαίσιο για να κατανοήσει την εξέλιξη της κονδύλειας σκέψης (και τις όποιες αδυναμίες της).