What do you think?
Rate this book
Δέντρα και Δάση της Μέσης Γης [α' έκδ. ΕΞΑΝΤΛΗΜΕΝΗ]
Η Ευλαμπία Τσιρέλη σε αυτή τη μελέτη της, όχι μόνο περιγράφει με ακρίβεια τη σημασία των δέντρων στη ζωή και το έργο του Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν, αλλά ανοίγει και ένα εντελώς νέο πεδίο έρευνας και ανακάλυψης νέων πτυχών του έργου του, συνδέοντας το πλούσιο ερευνητικό της πεδίο των αρχαίων μυθολογιών -ευρωπαϊκών και μεσοποτάμιων- αλλά και το βιβλικό, που αμφότερα ήταν οικεία και αγαπητά στον καθηγητή. Το βιβλίο της, μεταφέρει τον αναγνώστη σε έναν κόσμο συμβόλων, εικόνων, μύθων, μοτίβων και αρχετύπων, βαθιά ριζωμένων στην ανθρώπινη σκέψη και φαντασία. Το δέντρο, όπως η ίδια ανακαλύπτει και αποκαλύπτει στους αναγνώστες, έχει έναν καθόλα ζωτικό ρόλο σε αυτό το γοητευτικό μωσαϊκό.
-Colin Duriez
-Introduction by Colin Duriez, editor, author and biographer of J.R.R. Tolkien-
Not only is the importance of trees to J.J.R. Tolkien's life and work well described by Evlampia Tsireli, but she opens up new areas of discovery by connecting her already rich theme with ancient mythologies, both European and near-eastern, and biblical writings familiar to and loved by Tolkien. Her book takes you into a deeply connected world of symbols and images, myths, motifs, and archetypes deeply rooted in human thought and imagination. The tree, she reveals, forms an essential part in this enchanting ancient pattern.
-Colin Duriez
-Colin Duriez
-Introduction by Colin Duriez, editor, author and biographer of J.R.R. Tolkien-
Not only is the importance of trees to J.J.R. Tolkien's life and work well described by Evlampia Tsireli, but she opens up new areas of discovery by connecting her already rich theme with ancient mythologies, both European and near-eastern, and biblical writings familiar to and loved by Tolkien. Her book takes you into a deeply connected world of symbols and images, myths, motifs, and archetypes deeply rooted in human thought and imagination. The tree, she reveals, forms an essential part in this enchanting ancient pattern.
-Colin Duriez
- GenresFantasy
117 pages, Paperback
First published April 17, 2018
1 person is currently reading
21 people want to read
About the author
Ευλαμπία Τσιρέλη
17 books88 followersΣυγγραφέας (εκδ. ΙΚΑΡΟΣ, ΑΡΜΟΣ, EBE), Postdoc research fellow AUTH, Yale Artist-in-Residence, Δρ ΑΠΘ, Εκπαιδευτικός, συντονίστρια εργαστηρίων γραφής (Εργαστήρι Συγγραφής Imaginarium)
****
Evlampia Tsireli.
Writer, PhD, Postdoc research fellow AUTH, Yale Artist-in-Residence, educator, writing instructor.
****
Evlampia Tsireli.
Writer, PhD, Postdoc research fellow AUTH, Yale Artist-in-Residence, educator, writing instructor.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 9 of 9 reviews
March 18, 2019
Παρακολουθώντας κατά καιρούς συνεντεύξεις Ελλήνων συγγραφέων που έχουν εκδώσει βιβλία φαντασίας στην Ελλάδα από μέσα ενημέρωσης που δεν έχουν και πολύ σχέση με τον χώρο, είχα παρατηρήσει πως έθεταν συνήθως την εξής βασική ερώτηση (με το άμεσο επακόλουθό της, φυσικά, που ερχόταν σε σύμπλευση με την υπόνοια ή ακόμα και την ‘’αποκάλυψη’’ πως τα βιβλία φαντασίας δεν έπαψαν ποτέ να θεωρούνται υποκουλτούρα για μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων):
«Γιατί γράφεις βιβλίο φαντασίας;»
«Υπάρχει κοινό που διαβάζει τέτοια βιβλία στην Ελλάδα;»
Θεωρώ πως η κ. Τσιρέλη, με τη συγκεκριμένη μελέτη που παρουσίασε, απάντησε με τον πιο εμφατικό τρόπο στα παραπάνω ζητήματα. Θα επανέλθω όμως επί τούτου παρακάτω.
Τα Δάση και Δέντρα της Μέσης Γης είναι ένα στολίδι για τον χώρο του Ελληνικού Φανταστικού.
Είναι στολίδι, ναι, και δεν μιλώ για την υπέροχη, προσεγμένη, στιβαρή γραφή της συγγραφέως, ούτε για την αισθητική απόλαυση που προσφέρει το υψηλής ποιότητας καλλιτεχνικό στήσιμο του βιβλίου.
Μιλώ για το γεγονός πως το κομψό αυτό έργο χαρίζει μια φρέσκια οπτική στο μυθοπλαστικό στοιχείο του Τόλκιν, ενώ ταυτόχρονα προσφέρει ένα ακλόνητο επιχείρημα για το ζήτημα της αξίας του φανταστικού. Προσφέρει – απλόχερα – σοβαρότητα και κύρος στην ελληνική κοινότητα.
Όπως η συνεισφορά του Τόλκιν εντάσσεται και σε άλλα πεδία πέρα από το καθαρά πρακτικό- ουσιαστικό ζήτημα, τα βιβλία του (πχ όταν μπορείς να αξιοποιήσεις την ιδιότητά του ως διαπρεπή καθηγητή, λογοτέχνη και γλωσσολόγου για να ενισχύσεις το επιχείρημα πως ναι, ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών είναι ένα αριστούργημα, και ναι, αξίζει να επενδύσει κανείς τον χρόνο του στο συγκεκριμένο είδος της λογοτεχνίας), έτσι και η παρουσία των Δασών στα ράφια των βιβλιοπωλείων είναι ένα φωτεινό παράδειγμα που μπορεί να πείσει και τον πιο δύσπιστο αναγνώστη πως άνθρωποι σοβαροί, ακέραιοι, με πλούσιο γνωστικό και συναισθηματικό υπόβαθρο, με όραμα και μεράκι, με όρεξη, μοχθούν για να αναδείξουν τις αρετές του χώρου.
Έχοντας ως υνί την επιδεξιότητα να διαχειρίζεται με σαφήνεια το επιστημονικό της πεδίο αλλά και την αγάπη της για το έργο του καθηγητή, η συγγραφέας παρουσιάζει τον αντίκτυπο που οι αρχαίες παραδόσεις των λαών της Μεσοποταμίας είχαν στις μυθολογίες μεταγενέστερων λαών και το πώς κατάφεραν να παρεισφρήσουν σε ένα εύρος πτυχών της ανθρώπινης ιδιοσυγκρασίας, δημιουργώντας ανιχνεύσιμο κοινό έδαφος μεταξύ των λαών και πανανθρώπινα αρχετυπικά μοτίβα που έμειναν αναλλοίωτα στο πέρασμα των χρόνων.
Εξερευνεί με κατανοητό τρόπο προσέγγισης την εξέλιξή τους και το πώς επηρέασαν και υπηρέτησαν τον Μύθο, που η σύγχρονη εκδοχή του, απαλλαγμένη πια από τις θρησκευτικές αντιλήψεις που κάποτε όριζαν το πνεύμα και την ουσία του, τελικά μετουσιώθηκε σε αυτό που λέμε σήμερα Λογοτεχνία του Φανταστικού.
Μπορεί (βασικά αυτή είναι η πεποίθησή μου) ο Τόλκιν να αξιοποιεί αυτά τα αρχέτυπα αυθόρμητα, χωρίς απαραιτήτως να αντλεί επίτηδες στοιχεία από αυτά, καθώς θυμάμαι πως σε κάποιο πρόλογο των βιβλίων έλεγε πως οι ιστορίες ξεπηδούν από μέσα του σαν να ήταν αληθινές κι αυτός απλώς τις αναπαράγει, όμως οι ομοιότητες είναι εκεί, απτές και ευδιάκριτες, για όποιον έχει την απαιτούμενη διορατικότητα να τις διακρίνει και να αναδείξει τα βασικά γνωρίσματά τους.
Συγκεντρωτικά, λοιπόν, τι μου άρεσε στο βιβλίο: κατ αρχάς η συγγραφέας έχει συλλάβει το πνεύμα της Μέσης Γης, νιώθει τη μαγεία της, κι αυτό το στοιχείο με έκανε να νιώσω οικειότητα με το έργο της, ως ένα βιβλίο με ψυχή και ουσία. Έμαθα πράγματα που δεν γνώριζα, με βοήθησε να αντιληφθώ πώς πράγματι υπάρχουν μυθολογικά μοτίβα, πως πράγματι το Σιλμαρίλλιον θα μπορούσε (και αξίζει) να χαιρετίζεται στο μέλλον ως ένα από αυτά τα Έπη που τόσο πολύ έχουν υπηρετήσει την έννοια του διαχρονικού στοιχείου στην ανθρώπινη Ιστορία. Διάβασα για παραδόσεις των λαών της Εγγύς Ανατολής που πάντα με γοήτευαν μα για κάποιο λόγο ποτέ δεν αξιώθηκα να εντρυφήσω περισσότερο. Απόλαυσα όλο το στήσιμο του βιβλίου, από την καλλιτεχνική διεύθυνση, τη γραφή, τις απεικονίσεις αλλά και τα έργα των νεαρών ζωγράφων που πρόσφεραν με θετικό τρόπο στο τελικό αποτέλεσμα. Και τελικώς μου χάρισε ένα επιχείρημα όσον αφορά τα ζητήματα που έθεσα στην αρχή:
«Γιατί γράφεις βιβλίο φαντασίας;»
«Υπάρχει κοινό στην Ελλάδα που διαβάζει τέτοια βιβλία;»
Η ροπή και η αγάπη προς το φανταστικό είναι μέρος της ανθρώπινης ιδιοσυγκρασίας. Είναι ένα διαχρονικό, αρχετυπικό μοτίβο συμπεριφοράς που έχει πανανθρώπινο χαρακτήρα, που έχει τους ρίζες του από την αυγή του πολιτισμού ίσως, όπως εύκολα διακρίνει κανείς στα Έπη και τις μυθολογίες των εκάστοτε αρχαίων λαών. Η λογοτεχνία του φανταστικού εξυπηρετεί αυτόν ακριβώς τον σκοπό, αυτή τη πτυχή της ανθρώπινης φύσης: τη σαγήνη και το δέος για το άγνωστο, την αγάπη και την ανάγκη για καθετί μυστηριακό, που όμως είναι οριακά αντιληπτό.
Υπάρχει αναγνωστικό κοινό; Φυσικά υπάρχει και σύντομα θα ξαναγυρίσει εκεί που είναι η καρδιά του. Και για όσους είναι δύσπιστοι ή καχύποπτοι, και δεν πείθονται από αυτούς τους ισχυρισμούς πως η ροπή προς το φανταστικό είναι απόρροια μιας αρχετυπικής συμπεριφοράς της ανθρώπινης φύσης που ενισχύεται από το αρχέγονο ένστικτο της περιέργειας και το γόνιμο έδαφος της πτυχής της νοημοσύνης που ονομάζεται ‘’φαντασία,’’ ως επιχείρημα θα προβάλω την πρόσφατη επιτυχία του τηλεοπτικού Game of Thrones, του Harry Potter και πιο πριν το Lord of the Rings του Τζάκσον. Είναι γεγονός πως ως επιτυχίες είχαν παγκόσμιο χαρακτήρα. Άρα, τίθεται το ερώτημα, υπό τη γνώση των παραπάνω στοιχείων, πόσο τυχαίο τελικά ήταν αυτό; Και κατά δεύτερο, γιατί να μην ασχοληθεί κανείς με ένα είδος που έχει τη δυναμική να απευθυνθεί σε ένα κοινό τόσο ευρύ που ελάχιστα άλλα είδη μπορούν να αγγίξουν;
Όλες αυτές τις σκέψεις έκανα καθώς διάβαζα το βιβλίο της κ. Τσιρέλη.
Υπήρξαν παραλείψεις ή αστοχίες, εύλογα θα αναρωτηθεί κανείς, με τη λογική πως το έργο ουσιαστικά είναι μια μελέτη; Ίσως να υπήρξαν, δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω ως αναγνώστης ενός βιβλίου που καταπιάνεται με πεδία έρευνας με τα οποία δεν είμαι απόλυτα εξοικειωμένος. Αν θα υπήρξαν, ήταν σίγουρα ήσσονος σημασίας. Υπήρξαν σίγουρα ορισμένες ελλείψεις Δασών της Μέσης Γης όπως το Ναν Έλμοθ που έμενε ο Έολ το Σκοτεινό Ξωτικό πχ, και μια εκτενή αναφορά και παρουσίαση κάθε γνωστού δάσους όπως το Ντόριαθ, το Μιρκγουντ κτλ. μετά της ιστορίας τους, αλλά νομίζω πως το ασχοληθεί κανείς με αυτά χάνει το νόημα του βιβλίου και (ας μου συγχωρηθεί η έκφραση, δεν μπόρεσα να συγκρατηθώ) βλέπει το δέντρο και όχι το δάσος.
Επίσης, θέλω να το τονίσω αυτό, το βιβλίο προλογίζει ο Colin Duriez. Άλλο ένα στοιχείο που προσδίδει κύρος στο βιβλίο, που το βοηθά να στέκεται επάξια στα έργα συγγραφέων του εξωτερικού.
Το σίγουρο είναι πως η συγγραφέας έχει ανέβει πολύ ψηλά στην εκτίμησή μου και θα αναζητήσω οπωσδήποτε και τα άλλα δυο έργα που έχει γράψει.
«Γιατί γράφεις βιβλίο φαντασίας;»
«Υπάρχει κοινό που διαβάζει τέτοια βιβλία στην Ελλάδα;»
Θεωρώ πως η κ. Τσιρέλη, με τη συγκεκριμένη μελέτη που παρουσίασε, απάντησε με τον πιο εμφατικό τρόπο στα παραπάνω ζητήματα. Θα επανέλθω όμως επί τούτου παρακάτω.
Τα Δάση και Δέντρα της Μέσης Γης είναι ένα στολίδι για τον χώρο του Ελληνικού Φανταστικού.
Είναι στολίδι, ναι, και δεν μιλώ για την υπέροχη, προσεγμένη, στιβαρή γραφή της συγγραφέως, ούτε για την αισθητική απόλαυση που προσφέρει το υψηλής ποιότητας καλλιτεχνικό στήσιμο του βιβλίου.
Μιλώ για το γεγονός πως το κομψό αυτό έργο χαρίζει μια φρέσκια οπτική στο μυθοπλαστικό στοιχείο του Τόλκιν, ενώ ταυτόχρονα προσφέρει ένα ακλόνητο επιχείρημα για το ζήτημα της αξίας του φανταστικού. Προσφέρει – απλόχερα – σοβαρότητα και κύρος στην ελληνική κοινότητα.
Όπως η συνεισφορά του Τόλκιν εντάσσεται και σε άλλα πεδία πέρα από το καθαρά πρακτικό- ουσιαστικό ζήτημα, τα βιβλία του (πχ όταν μπορείς να αξιοποιήσεις την ιδιότητά του ως διαπρεπή καθηγητή, λογοτέχνη και γλωσσολόγου για να ενισχύσεις το επιχείρημα πως ναι, ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών είναι ένα αριστούργημα, και ναι, αξίζει να επενδύσει κανείς τον χρόνο του στο συγκεκριμένο είδος της λογοτεχνίας), έτσι και η παρουσία των Δασών στα ράφια των βιβλιοπωλείων είναι ένα φωτεινό παράδειγμα που μπορεί να πείσει και τον πιο δύσπιστο αναγνώστη πως άνθρωποι σοβαροί, ακέραιοι, με πλούσιο γνωστικό και συναισθηματικό υπόβαθρο, με όραμα και μεράκι, με όρεξη, μοχθούν για να αναδείξουν τις αρετές του χώρου.
Έχοντας ως υνί την επιδεξιότητα να διαχειρίζεται με σαφήνεια το επιστημονικό της πεδίο αλλά και την αγάπη της για το έργο του καθηγητή, η συγγραφέας παρουσιάζει τον αντίκτυπο που οι αρχαίες παραδόσεις των λαών της Μεσοποταμίας είχαν στις μυθολογίες μεταγενέστερων λαών και το πώς κατάφεραν να παρεισφρήσουν σε ένα εύρος πτυχών της ανθρώπινης ιδιοσυγκρασίας, δημιουργώντας ανιχνεύσιμο κοινό έδαφος μεταξύ των λαών και πανανθρώπινα αρχετυπικά μοτίβα που έμειναν αναλλοίωτα στο πέρασμα των χρόνων.
Εξερευνεί με κατανοητό τρόπο προσέγγισης την εξέλιξή τους και το πώς επηρέασαν και υπηρέτησαν τον Μύθο, που η σύγχρονη εκδοχή του, απαλλαγμένη πια από τις θρησκευτικές αντιλήψεις που κάποτε όριζαν το πνεύμα και την ουσία του, τελικά μετουσιώθηκε σε αυτό που λέμε σήμερα Λογοτεχνία του Φανταστικού.
Μπορεί (βασικά αυτή είναι η πεποίθησή μου) ο Τόλκιν να αξιοποιεί αυτά τα αρχέτυπα αυθόρμητα, χωρίς απαραιτήτως να αντλεί επίτηδες στοιχεία από αυτά, καθώς θυμάμαι πως σε κάποιο πρόλογο των βιβλίων έλεγε πως οι ιστορίες ξεπηδούν από μέσα του σαν να ήταν αληθινές κι αυτός απλώς τις αναπαράγει, όμως οι ομοιότητες είναι εκεί, απτές και ευδιάκριτες, για όποιον έχει την απαιτούμενη διορατικότητα να τις διακρίνει και να αναδείξει τα βασικά γνωρίσματά τους.
Συγκεντρωτικά, λοιπόν, τι μου άρεσε στο βιβλίο: κατ αρχάς η συγγραφέας έχει συλλάβει το πνεύμα της Μέσης Γης, νιώθει τη μαγεία της, κι αυτό το στοιχείο με έκανε να νιώσω οικειότητα με το έργο της, ως ένα βιβλίο με ψυχή και ουσία. Έμαθα πράγματα που δεν γνώριζα, με βοήθησε να αντιληφθώ πώς πράγματι υπάρχουν μυθολογικά μοτίβα, πως πράγματι το Σιλμαρίλλιον θα μπορούσε (και αξίζει) να χαιρετίζεται στο μέλλον ως ένα από αυτά τα Έπη που τόσο πολύ έχουν υπηρετήσει την έννοια του διαχρονικού στοιχείου στην ανθρώπινη Ιστορία. Διάβασα για παραδόσεις των λαών της Εγγύς Ανατολής που πάντα με γοήτευαν μα για κάποιο λόγο ποτέ δεν αξιώθηκα να εντρυφήσω περισσότερο. Απόλαυσα όλο το στήσιμο του βιβλίου, από την καλλιτεχνική διεύθυνση, τη γραφή, τις απεικονίσεις αλλά και τα έργα των νεαρών ζωγράφων που πρόσφεραν με θετικό τρόπο στο τελικό αποτέλεσμα. Και τελικώς μου χάρισε ένα επιχείρημα όσον αφορά τα ζητήματα που έθεσα στην αρχή:
«Γιατί γράφεις βιβλίο φαντασίας;»
«Υπάρχει κοινό στην Ελλάδα που διαβάζει τέτοια βιβλία;»
Η ροπή και η αγάπη προς το φανταστικό είναι μέρος της ανθρώπινης ιδιοσυγκρασίας. Είναι ένα διαχρονικό, αρχετυπικό μοτίβο συμπεριφοράς που έχει πανανθρώπινο χαρακτήρα, που έχει τους ρίζες του από την αυγή του πολιτισμού ίσως, όπως εύκολα διακρίνει κανείς στα Έπη και τις μυθολογίες των εκάστοτε αρχαίων λαών. Η λογοτεχνία του φανταστικού εξυπηρετεί αυτόν ακριβώς τον σκοπό, αυτή τη πτυχή της ανθρώπινης φύσης: τη σαγήνη και το δέος για το άγνωστο, την αγάπη και την ανάγκη για καθετί μυστηριακό, που όμως είναι οριακά αντιληπτό.
Υπάρχει αναγνωστικό κοινό; Φυσικά υπάρχει και σύντομα θα ξαναγυρίσει εκεί που είναι η καρδιά του. Και για όσους είναι δύσπιστοι ή καχύποπτοι, και δεν πείθονται από αυτούς τους ισχυρισμούς πως η ροπή προς το φανταστικό είναι απόρροια μιας αρχετυπικής συμπεριφοράς της ανθρώπινης φύσης που ενισχύεται από το αρχέγονο ένστικτο της περιέργειας και το γόνιμο έδαφος της πτυχής της νοημοσύνης που ονομάζεται ‘’φαντασία,’’ ως επιχείρημα θα προβάλω την πρόσφατη επιτυχία του τηλεοπτικού Game of Thrones, του Harry Potter και πιο πριν το Lord of the Rings του Τζάκσον. Είναι γεγονός πως ως επιτυχίες είχαν παγκόσμιο χαρακτήρα. Άρα, τίθεται το ερώτημα, υπό τη γνώση των παραπάνω στοιχείων, πόσο τυχαίο τελικά ήταν αυτό; Και κατά δεύτερο, γιατί να μην ασχοληθεί κανείς με ένα είδος που έχει τη δυναμική να απευθυνθεί σε ένα κοινό τόσο ευρύ που ελάχιστα άλλα είδη μπορούν να αγγίξουν;
Όλες αυτές τις σκέψεις έκανα καθώς διάβαζα το βιβλίο της κ. Τσιρέλη.
Υπήρξαν παραλείψεις ή αστοχίες, εύλογα θα αναρωτηθεί κανείς, με τη λογική πως το έργο ουσιαστικά είναι μια μελέτη; Ίσως να υπήρξαν, δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω ως αναγνώστης ενός βιβλίου που καταπιάνεται με πεδία έρευνας με τα οποία δεν είμαι απόλυτα εξοικειωμένος. Αν θα υπήρξαν, ήταν σίγουρα ήσσονος σημασίας. Υπήρξαν σίγουρα ορισμένες ελλείψεις Δασών της Μέσης Γης όπως το Ναν Έλμοθ που έμενε ο Έολ το Σκοτεινό Ξωτικό πχ, και μια εκτενή αναφορά και παρουσίαση κάθε γνωστού δάσους όπως το Ντόριαθ, το Μιρκγουντ κτλ. μετά της ιστορίας τους, αλλά νομίζω πως το ασχοληθεί κανείς με αυτά χάνει το νόημα του βιβλίου και (ας μου συγχωρηθεί η έκφραση, δεν μπόρεσα να συγκρατηθώ) βλέπει το δέντρο και όχι το δάσος.
Επίσης, θέλω να το τονίσω αυτό, το βιβλίο προλογίζει ο Colin Duriez. Άλλο ένα στοιχείο που προσδίδει κύρος στο βιβλίο, που το βοηθά να στέκεται επάξια στα έργα συγγραφέων του εξωτερικού.
Το σίγουρο είναι πως η συγγραφέας έχει ανέβει πολύ ψηλά στην εκτίμησή μου και θα αναζητήσω οπωσδήποτε και τα άλλα δυο έργα που έχει γράψει.
February 25, 2019
Το βιβλίο αυτό είναι μια από εκείνες τις ατυχείς περιπτώσεις όπου η ιδέα είναι καλή, η "καρδιά" του μοιάζει να βρίσκεται στο σωστό μέρος, αλλά χάνει στην εκτέλεση. Δυστυχώς, τα σημεία όπου σκοντάφτει δεν είναι προφανή σε όποιον δεν έχει ευρύτερη ενασχόληση με το θέμα.
Για να αρχίσουμε από τα θετικά, τα δέντρα είναι φυσικά ένα από τα κεντρικά θέματα της μυθολογίας του Τόλκιν, και φυσικά συνδεδεμένα με το θεϊκό στοιχείο στην παγκόσμια μυθολογία. Η συγγραφέας γνωρίζει καλά τη βιβλική μυθολογία και συμβολισμό και αυτό είναι εμφανές σε αυτά τα κομμάτια της ανάλυσης. Μάλιστα, στη σύνοψη του μυθικού μοτίβου που έχει στο τέλος, είναι αρκετά εύστοχη. Περαιτέρω, βρήκα πολύ ενδιαφέρον το κομμάτι που αφορά τον ίδιο τον Tolkien και τη σχέση του με τα δέντρα.
Στο κυρίως σώμα του βιβλίου, όμως, γίνονται βιαστικές γενικεύσεις, παραλληλισμοί και ορισμένα λάθη που εμένα τουλάχιστον μου χτύπησαν. Δεν είναι σκοπός μου να "θάψω" το βιβλίο, όμως θέλω να επισημάνω ορισμένα σημεία που βρήκα πιο προβληματικά.
Ένα από τα κύρια λάθη εντοπίζεται στην αναφορά από το Έπος του Γκίλγκαμες, όπου γράφει πως ο Γκίλγκαμες διασχίζει το Βουνό των Κέδρων για να συναντήσει τον τελευταίο προκατακλυσμιαίο επιζόντα, τον Ουτναπίστιμ, συνδέοντας τους Κέδρους με την ευρύτερη ιδέα του ιερού δέντρου / δάσους, του περάσματος και ούτω καθεξής. Αν και το Κεδρόδασος είναι ιερό και διαθέτει τον δικό του υπερφυσικό φύλακα, ο Γκίλγκαμες πηγαίνει εκεί με τον Ενκιντού καθαρά και μόνο για την υστεροφημία και τη δόξα. Ο στόχος του είναι να σκοτώσει τον Humbaba ή Χάμπαμπα ως κατόρθωμα και στην πορεία οι δυο τους καταστρέφουν το δάσος. Αυτή είναι η ύβρις που μελλοντικά θα σφραγίσει τη μοίρα του Ενκιντού, αλλά δεν σχετίζεται καθόλου με την αναζήτηση της αθανασίας και τον Ουτναπίστιμ. Αφού πεθάνει ο Ενκιντού σε επόμενο επεισόδιο και πρώτη φορά ο Γκίλγκαμες έρχεται αντιμέτωπος με τη θνητότητά του, τελικά καταλήγει να αναζητήσει τον Ουτναπίστιμ πέρα από τα σύνορα του κόσμου που δεν έχουν καμία σχέση με το Κεδρόδασος. Επίσης ο Ουτναπίστιμ δεν κατοικεί στον Κήπο των Θεών, αλλά στις όχθες της Θάλασσας του Θανάτου.
Από εκεί και πέρα, μυθολογικά υπάρχουν άλλα μικρολάθη (όπως η σχέση παραμυθιού και μύθου, οι καταβολές του Yggdrasil, που δεν φύτρωσε από το κορμί του Ymir και δεν είναι το δέντρο της Βαλχάλα. Η Βαλχάλα χτίστηκε αργότερα πάνω σε ένα από τα κλαδιά του), γενικέυσεις (όπως η αιτία ύπαρξης του ανθρώπου στην Ασσυρο-βαβυλωνιακή μυθολογία, ή η μεγέθυνση του ρόλου της αιγυπτιακής θεάς-δέντρου-τροφού) και η καπως κραυγαλέα απουσία του Πράσινου Ανθρώπου στο κομμάτι για τα Ent.
Από τολκινικής απόψεως τώρα, παρουσιάζονται ορισμένες βιβλικές αναλογίες που με βρίσκουν μάλλον αντίθετο. Η καταστροφή των Φανών των Βάλαρ από τον Μέλκορ παρομοιάζεται με την έξωση των πρωτόπλαστων από τον παράδεισο, ενώ θα έλεγα πως είναι πολύ περισσότερο μια αντανάκλαση της αποστασίας του Λούσιφερ. Μάλιστα ο Melkor μοιράζεται μαζί του την ιδιότητα του κραταιότερου των Άινουρ (θεϊκού υπηρέτη του Πατέρα-Θεού), που στράφηκε στο κακό. Περαιτέρω, συχνά η Άρντα αναφέρεται ως ανάλογο του βεβηλωμένου Παραδείσου, ενώ για τον Tolkien είναι ολόκληρος ο πλανήτης. Ακόμη κι αν είναι δόκιμο εδώ το μοτίβο της βεβήλωσης του Παραδείσου, ο τόπος αυτός μάλλον είναι το Άλμαρεν, η πρώτη κατοικία των Βάλαρ. Από την άλλη, ο παραλληλισμός του Βάλινορ με τη Γη των Ζώντων και τους υπόλοιπους "μακρινούς τόπους ανταμοιβής" είναι σωστός.
Έχω και κάποιες άλλες διαφωνίες, όπως στο μεσσιανικό θέμα, όμως εκεί θεωρώ ότι κάλλιστα μπορεί να είναι απόκλιση εξίσου δόκιμων απόψεων. Εν ολίγοις, το βιβλίο μού έδωσε την αίσθηση ότι είτε γράφτηκε κάπως βιαστικά, είτε δεν επιμελήθηκε επαρκώς και είναι κρίμα, διότι η πρόθεσή του είναι αξιόλογη και ενδιαφέρουσα.
Για να είμαι δίκαιος, το έργο του Tolkien έχει τόσο περίπλοκη πλέξη, από τόσα διαφορετικά πράγματα και σε τόσα διαφορετικά επίπεδα, ώστε οποιαδήποτε ανάλυση μοιάζει να απαιτεί ολόκληρη εγκυκλοπαίδεια, οπότε ακόμα και μικρές παρεκκλίσεις από ένα εντοπισμένο θέμα εγκυμωνούν τον κίνδυνο του λάθους.
Για να αρχίσουμε από τα θετικά, τα δέντρα είναι φυσικά ένα από τα κεντρικά θέματα της μυθολογίας του Τόλκιν, και φυσικά συνδεδεμένα με το θεϊκό στοιχείο στην παγκόσμια μυθολογία. Η συγγραφέας γνωρίζει καλά τη βιβλική μυθολογία και συμβολισμό και αυτό είναι εμφανές σε αυτά τα κομμάτια της ανάλυσης. Μάλιστα, στη σύνοψη του μυθικού μοτίβου που έχει στο τέλος, είναι αρκετά εύστοχη. Περαιτέρω, βρήκα πολύ ενδιαφέρον το κομμάτι που αφορά τον ίδιο τον Tolkien και τη σχέση του με τα δέντρα.
Στο κυρίως σώμα του βιβλίου, όμως, γίνονται βιαστικές γενικεύσεις, παραλληλισμοί και ορισμένα λάθη που εμένα τουλάχιστον μου χτύπησαν. Δεν είναι σκοπός μου να "θάψω" το βιβλίο, όμως θέλω να επισημάνω ορισμένα σημεία που βρήκα πιο προβληματικά.
Ένα από τα κύρια λάθη εντοπίζεται στην αναφορά από το Έπος του Γκίλγκαμες, όπου γράφει πως ο Γκίλγκαμες διασχίζει το Βουνό των Κέδρων για να συναντήσει τον τελευταίο προκατακλυσμιαίο επιζόντα, τον Ουτναπίστιμ, συνδέοντας τους Κέδρους με την ευρύτερη ιδέα του ιερού δέντρου / δάσους, του περάσματος και ούτω καθεξής. Αν και το Κεδρόδασος είναι ιερό και διαθέτει τον δικό του υπερφυσικό φύλακα, ο Γκίλγκαμες πηγαίνει εκεί με τον Ενκιντού καθαρά και μόνο για την υστεροφημία και τη δόξα. Ο στόχος του είναι να σκοτώσει τον Humbaba ή Χάμπαμπα ως κατόρθωμα και στην πορεία οι δυο τους καταστρέφουν το δάσος. Αυτή είναι η ύβρις που μελλοντικά θα σφραγίσει τη μοίρα του Ενκιντού, αλλά δεν σχετίζεται καθόλου με την αναζήτηση της αθανασίας και τον Ουτναπίστιμ. Αφού πεθάνει ο Ενκιντού σε επόμενο επεισόδιο και πρώτη φορά ο Γκίλγκαμες έρχεται αντιμέτωπος με τη θνητότητά του, τελικά καταλήγει να αναζητήσει τον Ουτναπίστιμ πέρα από τα σύνορα του κόσμου που δεν έχουν καμία σχέση με το Κεδρόδασος. Επίσης ο Ουτναπίστιμ δεν κατοικεί στον Κήπο των Θεών, αλλά στις όχθες της Θάλασσας του Θανάτου.
Από εκεί και πέρα, μυθολογικά υπάρχουν άλλα μικρολάθη (όπως η σχέση παραμυθιού και μύθου, οι καταβολές του Yggdrasil, που δεν φύτρωσε από το κορμί του Ymir και δεν είναι το δέντρο της Βαλχάλα. Η Βαλχάλα χτίστηκε αργότερα πάνω σε ένα από τα κλαδιά του), γενικέυσεις (όπως η αιτία ύπαρξης του ανθρώπου στην Ασσυρο-βαβυλωνιακή μυθολογία, ή η μεγέθυνση του ρόλου της αιγυπτιακής θεάς-δέντρου-τροφού) και η καπως κραυγαλέα απουσία του Πράσινου Ανθρώπου στο κομμάτι για τα Ent.
Από τολκινικής απόψεως τώρα, παρουσιάζονται ορισμένες βιβλικές αναλογίες που με βρίσκουν μάλλον αντίθετο. Η καταστροφή των Φανών των Βάλαρ από τον Μέλκορ παρομοιάζεται με την έξωση των πρωτόπλαστων από τον παράδεισο, ενώ θα έλεγα πως είναι πολύ περισσότερο μια αντανάκλαση της αποστασίας του Λούσιφερ. Μάλιστα ο Melkor μοιράζεται μαζί του την ιδιότητα του κραταιότερου των Άινουρ (θεϊκού υπηρέτη του Πατέρα-Θεού), που στράφηκε στο κακό. Περαιτέρω, συχνά η Άρντα αναφέρεται ως ανάλογο του βεβηλωμένου Παραδείσου, ενώ για τον Tolkien είναι ολόκληρος ο πλανήτης. Ακόμη κι αν είναι δόκιμο εδώ το μοτίβο της βεβήλωσης του Παραδείσου, ο τόπος αυτός μάλλον είναι το Άλμαρεν, η πρώτη κατοικία των Βάλαρ. Από την άλλη, ο παραλληλισμός του Βάλινορ με τη Γη των Ζώντων και τους υπόλοιπους "μακρινούς τόπους ανταμοιβής" είναι σωστός.
Έχω και κάποιες άλλες διαφωνίες, όπως στο μεσσιανικό θέμα, όμως εκεί θεωρώ ότι κάλλιστα μπορεί να είναι απόκλιση εξίσου δόκιμων απόψεων. Εν ολίγοις, το βιβλίο μού έδωσε την αίσθηση ότι είτε γράφτηκε κάπως βιαστικά, είτε δεν επιμελήθηκε επαρκώς και είναι κρίμα, διότι η πρόθεσή του είναι αξιόλογη και ενδιαφέρουσα.
Για να είμαι δίκαιος, το έργο του Tolkien έχει τόσο περίπλοκη πλέξη, από τόσα διαφορετικά πράγματα και σε τόσα διαφορετικά επίπεδα, ώστε οποιαδήποτε ανάλυση μοιάζει να απαιτεί ολόκληρη εγκυκλοπαίδεια, οπότε ακόμα και μικρές παρεκκλίσεις από ένα εντοπισμένο θέμα εγκυμωνούν τον κίνδυνο του λάθους.
April 22, 2019
Άργησα, αλλά το διάβασα. Μην περιμένετε βαθμό για το συγκεκριμένο βιβλίο. Δεν ανήκει στην κατηγορία της λογοτεχνίας. Αντίθετα είναι δοκιμιακό, μια επιστημονική εργασία θα έλεγα. Και ποιος καταλληλότερος από τη συγγραφέα, την Ευλαμπία Τσιρέλη, καθηγήτρια θεολογίας με εξειδίκευση στις Μεσοποτάμιες θρησκείες; Πρόκειται για ένα βιβλιαράκι πρωτοφανές και καινοτόμο για τα ελληνικά δεδομένα. Μια μελέτη. Μια μελέτη συμβόλων και συμβολισμών όσον αφορά Δέντρα και Δάση. Αλλά όχι τυχαία Δέντρα και Δάση. Αυτά που εμφανίζονται στον κόσμο του Καθηγητή. Ενός από τους πατέρες του Φανταστικού. Τεκμηριωμένα και με βιβλιογραφία, παρουσιάζεται μία οπτική γωνία αλλιώτικη. Αξίζει να την διαβάσει κάποιος. Θα διαπιστώσει ότι ακόμα και ο πιο φανταστικός κόσμος, έστω και ασυνείδητα, επηρεάζεται από συμβολισμούς και αρχέτυπα.
Συνίσταται σε όλους τους λάτρεις του Τόλκιν μα και του Φανταστικού. Συνίσταται σε συγγραφείς ως αφορμή για εσωτερική ανασκόπηση των όσων γράφουν. Είναι καλό βιβλίο, αντικειμενικά; Δεν ξέρω, δεν είμαι ειδικός ώστε να επιχειρηματολογίσω υπέρ ή κατά. Ξέρω ότι μου έδωσε έναυσμα να διαβάσω κάποια από τα αναφερόμενα στη βιβλιογραφία κείμενα και να πάρω ιδέες.
Έχει αρνητικά; Είναι ένα βιβλίο το οποίο ανάλογα πώς θα το αντιμετωπίσει κάποιος μπορεί είτε να το εκθειάσει είτε να το απορρίψει. Έγκαιται στην προσωπική εκτίμηση του καθενός. Για μένα θα έλεγα ότι ήταν μικρό. Θα ήθελα κι άλλο. Εξηγούμαι: Στις περίπου εκατόν δέκα σελίδες έχουμε ευχαριστίες, πρόλογο του τεράστιου Colin Duriez στα αγγλικά και στα ελληνικά, βιογραφικά στοιχεία του Τόλκιν. Οι απεικονίσεις ωστόσο με αποζημίωσαν και με το παραπάνω.
ΥΓ: Θα ήθελα να αναφερόταν η συνάντηση του Άραγκορν και της Άργουεν στο Λοθλόριεν όπου η Άργουεν ερωτεύεται τον Άραγκορν. Τον συμβολισμό πίσω από αυτό. Ότι το δάσος φέρνει κοντά τον «Μεσσία» της Μέσης Γης με την αγάπη του. Κάτι σαν τον Αδάμ και την Εύα στο αντίστροφο. Με πιάνετε;
Συνίσταται σε όλους τους λάτρεις του Τόλκιν μα και του Φανταστικού. Συνίσταται σε συγγραφείς ως αφορμή για εσωτερική ανασκόπηση των όσων γράφουν. Είναι καλό βιβλίο, αντικειμενικά; Δεν ξέρω, δεν είμαι ειδικός ώστε να επιχειρηματολογίσω υπέρ ή κατά. Ξέρω ότι μου έδωσε έναυσμα να διαβάσω κάποια από τα αναφερόμενα στη βιβλιογραφία κείμενα και να πάρω ιδέες.
Έχει αρνητικά; Είναι ένα βιβλίο το οποίο ανάλογα πώς θα το αντιμετωπίσει κάποιος μπορεί είτε να το εκθειάσει είτε να το απορρίψει. Έγκαιται στην προσωπική εκτίμηση του καθενός. Για μένα θα έλεγα ότι ήταν μικρό. Θα ήθελα κι άλλο. Εξηγούμαι: Στις περίπου εκατόν δέκα σελίδες έχουμε ευχαριστίες, πρόλογο του τεράστιου Colin Duriez στα αγγλικά και στα ελληνικά, βιογραφικά στοιχεία του Τόλκιν. Οι απεικονίσεις ωστόσο με αποζημίωσαν και με το παραπάνω.
ΥΓ: Θα ήθελα να αναφερόταν η συνάντηση του Άραγκορν και της Άργουεν στο Λοθλόριεν όπου η Άργουεν ερωτεύεται τον Άραγκορν. Τον συμβολισμό πίσω από αυτό. Ότι το δάσος φέρνει κοντά τον «Μεσσία» της Μέσης Γης με την αγάπη του. Κάτι σαν τον Αδάμ και την Εύα στο αντίστροφο. Με πιάνετε;
August 29, 2018
Στο πρώτο της βιβλίο για τα δέντρα από τις «εκδόσεις δαιδάλεος», «Το Ιερό Δέντρο οι μύθοι και οι συμβολισμοί του», η Ευλαμπία Τσιρέλη μας παρουσιάζει, με εξαιρετική ερευνητική και αναλυτική ικανότητα, την επιστημονική της προσέγγιση στον διαπολιτισμικό συμβολισμό του δέντρου. Οι ιστορικές αναφορές, η πλούσια βιβλιογραφία και η βαθιά γνώση του αντικειμένου της συγγραφέως, καθιστά το βιβλίο αυτό μοναδικό στο είδος του.
Στη συνέχεια, έρχεται να προστεθεί το βιβλίο της «Δέντρα και Δάση της Μέσης-Γης, Μυθολογία-Συμβολισμός-Αναφορικότητα», όπου μαθαίνουμε για τη σημασία και τον συμβολισμό του δέντρου, όχι μόνο μέσα από την αρχαία μυθολογία και τις βιβλικές αναφορές, αλλά και, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, τον συναρπαστικό κόσμο που έχτισε ο πατέρας της Φανταστικής Λογοτεχνίας, Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν.
Τελειώνοντας τα δυο αυτά βιβλία, έχω εμπλουτίσει τις γνώσεις μου γύρω από την ιδιαίτερη σημασία των δέντρων και έχω επανεκτιμήσει τον σπουδαίο ρόλο τους στη ζωή μας. Ευχαριστώ, Ευλαμπία!!!
Στη συνέχεια, έρχεται να προστεθεί το βιβλίο της «Δέντρα και Δάση της Μέσης-Γης, Μυθολογία-Συμβολισμός-Αναφορικότητα», όπου μαθαίνουμε για τη σημασία και τον συμβολισμό του δέντρου, όχι μόνο μέσα από την αρχαία μυθολογία και τις βιβλικές αναφορές, αλλά και, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, τον συναρπαστικό κόσμο που έχτισε ο πατέρας της Φανταστικής Λογοτεχνίας, Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν.
Τελειώνοντας τα δυο αυτά βιβλία, έχω εμπλουτίσει τις γνώσεις μου γύρω από την ιδιαίτερη σημασία των δέντρων και έχω επανεκτιμήσει τον σπουδαίο ρόλο τους στη ζωή μας. Ευχαριστώ, Ευλαμπία!!!
May 17, 2018
Πέραν από τους πλούσιους συμβολισμούς του κεντρικού του θέματος, το βιβλίο αυτό μπορεί επίσης να θεωρηθεί ένα δέντρο και δεν αναφέρομαι μόνο στο υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένο. Έχοντας τις ρίζες του σε προαιώνιους μύθους και θρησκευτικά κείμενα, εξαπλώνεται μέσω της γόνιμης φαντασίας του Τόλκιν και των γνώσεων της Ευλαμπίας στη Μέση Γη, έναν κόσμο τόσο πλούσιο σε λεπτομέρειες που κάλλιστα μπορεί να θεωρηθεί πραγματικός. Παράλληλα, το βιβλίο λειτουργεί και σαν σπόρος, τον οποίο ο αναγνώστης μπορεί να χρησιμοποιήσει ως έναυσμα για περαιτέρω μελέτη των ριζών και των καρπών αυτού του πολύ όμορφου πνευματικού δεντρου.
August 18, 2018
Μία όμορφη μελέτη, γραμμένη με αγάπη και θαυμασμό προς τον Τόλκιν. Παραθέτει και σημειώνει αντιστοιχίες και επιρροές από μύθους και θρησκείες όλου του κόσμου με ιδιαίτερα ενδιαφέρον τρόπο. Οι σπουδές της συγγραφέως στη θρησκειολογία αλλά και η λατρεία προς τη φανταστική λογοτεχνία βοηθούν σε μια βαθύτερη κατανόηση του έργου του Τόλκιν που ανάμεσα σε όλα αυτά που δημιούργησε, ήταν και τα δέντρα της Μέσης Γης που με ενεργό ρόλο συμμετέχουν σε όλα του τα βιβλία. Ένα βιβλίο που προσωπικά, μου προσέφερε πολύτιμες πληροφορίες που δεν εξαντλούνται στις ιστορίες που γνωρίζουμε, αλλά ανοίγει ορίζοντες και σε άλλα πεδία γνώσης. Πολύ όμορφα γραμμένο, δεν καταλαβαίνεις πόσο γρήγορα περνούν οι σελίδες!
October 9, 2018
Δεν έχω λόγια και για αυτό το βιβλίο της Ευλαμπίας Τσιρέλη. Υπέροχο πάντρεμα του πιο πολυσυζητημένου φανταστικού βιβλίου και της αβρααμικής κ σουμεριακης (κα) θρησκειολογίας. Προσωπικά, ένα πολυ ενδιαφέρον και κατατοπιστικό αναγνωσμα, με πολλά παραδείγματα και εικόνες. Ότι καλύτερο πραγματικά!
June 21, 2020
Κριτική σύντομα!
August 14, 2022
Αυτό το βιβλίο ήταν αρκετό καιρό στη βιβλιοθήκη μου χωρίς να το έχω διαβάσει. Όταν το πήρα το ήθελα στη συλλογή μου αλλά ήξερα ότι ��εν είμαι ακόμα έτοιμη να το διαβάσω. Τις προάλλες έψαχνα τι να διαβάσω και αμέσως θυμήθηκα αυτό το βιβλίο και αμέσως αισθάνθηκα ότι τώρα είναι η στιγμή και όντως ήταν η πιο σωστή. Αυτό το βιβλίο της Ευλαμπίας Τσιρέλη δεν είναι απλά μια μελέτη για τον καθηγητή Τόλκιν, είναι ένα κόσμημα που είναι κρίμα να μη χαρίζει την ομορφιά του σε κάθε βιβλιοθήκη. Από την αρχή που ξεκίνησα να το διαβάζω με πλημμύρισε μια συγκίνηση και χαρά που διάβαζα για τον Τόλκιν παρόλο που μερικές πληροφορίες ήδη τις ήξερα ένιωθα λες και τα μάθαινα πρώτη φορά. Οι πληροφορίες που πήρα μέσα από αυτό το βιβλίο ήταν τόσο ωραία τοποθετημένες που έμοιαζε λες και η ίδια η συγγραφέας του βιβλίου τις είχε γράψει σαν ένα όμορφο παραμύθι. Λάτρεψα αυτό το βιβλίο και λίγο παραπάνω το πανέμορφο ποίημα στο τέλος. Τα 5 αστέρια νομίζω ήδη ότι είναι λίγα! ✨✨✨✨✨
Displaying 1 - 9 of 9 reviews