Biedrs bērns

Seltsimees laps #1

by Leelo Tungal, Lēlo Tungala, Guntars Godiņš (Translator)

Romāns, kura darbība notiek pēckara gados padomju Igaunijā, uzrakstīta no mazas meitenes skatapunkta un atklāj sarežģītās izjūtas un ikdienu, kad varas iestādes apcietina un aizved viņas māti. Mazā Lēlo cenšas būt labs bērns, jo tic, ka tad mamma pie viņas atgriezīsies.

“Biedrs bērns un lielie cilvēki” ir pirmā no Lēlo Tungalas triloģijas “Biedrs bērns”grāmatām un Igaunijā iznāca jau 2008. gadā. Šogad pēc triloģijas motīviem uzņemta režisores Monikas Sīmetsas (Moonika Siimets) spēlfilma, kas iekļauta Igaunijas simtgades filmu programmā. Grāmata vēsta par smagiem, sarežģītiem vēstures notikumiem, bet uzrunā ar sirsnību un humoru. Bērna uztvere ļauj attēlot tik absurdu un traģisku vēstures posmu, nepazaudējot laimīgās bērnības apvārsni. Šī grāmata, līdzīgi Vizmas Belševicas triloģijai “Bille” vai Māras Zālītes romāniem “Pieci pirksti” un “Paradīzes putni”, būs vienlīdz saistoša lasāmviela gan pusaudžiem, gan pieaugušajiem.
Rakstniece parāda, cik krasi var atsķirties vecāko paaudžu un jaunākās paaudzes uzskati un pārdzīvojumi, dzīvojot vienā laikā un vienos apstākļos. Bērns dzīvo starp tuvinieku dziedātajām igauņu dziesmām un brašajiem padomju maršiem, kas skan no spīdīgā, jaunā radio. Uzruna „biedrs bērns” pieaugušajiem izklausās ironiski, taču mazās Lēlo prātā iekrīt kā apliecinājums viņas svarīgumam.

Lēlo Tungala raksta ārkārtīgi patiesi un brīvi, ļaujot lasītājam izjust reālās dzīves pretrunīgumu, bet robežu starp labo un ļauno apjēgt pašam. Lēlo Tungala ir viena no iemīļotākajām igauņu bērnu grāmatu autorēm, kas dažādos literatūras žanros strādā jau kopš sešdesmitajiem gadiem. Latviešu lasītāji ar viņasdzirkstoši asprātīgajiem darbiem iepazinušies dzejas izlasē bērniem “Daudzpusīgaisronis”, ko atdzejojis Guntars Godiņš (“Liels un mazs”, 2014).Grāmatas “Biedrs bērns un lielie cilvēki” latviešu izdevuma vāka ilustrāciju zīmējismākslinieks Reinis Pētersons, izmantojot filmas galvenās varones vizuālo tēlu.

Genres: Fiction, Historical Fiction

240 pages, Hardcover

First published January 1, 2008

Reviews

[blanor · Rating 4 out of 5]

3.5⭐️ historię radzieckiej okupacji na terenie Estonii poznajemy ze strony 4-letniej dziewczynki. tym sposobem wszytskie dramatyczne sytuacje opisywane są w bardzo niewinny, momentami wręcz infantylny, sposób. tak prowadzona narracja ukazuje nam jak represje przeżywały dzieci, mała Leelo naiwnie wierzy w to, że jej mama po aresztowaniu wróci do domu, jednak my, czytelnicy, z opisów rozmów dorosłych jesteśmy w staranie wywnioskować, że sprawy się komplikują. ciekawym aspektem jest też podatność dziewczynki na rosyjską propagandę, wszelakie przyśpiewki i wierszyki o stalinie stają się dla niej zabawą, a przez swoją nikłą wiedzę również źródłem informacji o świecie. jest to zdecydowanie poruszająca lektura, moją ulubioną sceną była zdecydowanie ta, gdzie babcia z dziadkiem w nocy tańczyli krakowiaka by poprawić humor straumatyzowanej Leelo, była bardzo wzruszająca

[Mairita (Marii grāmatplaukts) · Rating 3 out of 5]

3,5 zvaigznes. Ar pieaugušā acīm lasot, šis šķiet ļoti skumjš stāsts, kurā pieaugušo pasaules šausmas saplūst ar bērna fantāziju un rotaļām.

Plašāka atsauksme: https://gramatas.wordpress.com/2019/0...

[hopeforbooks · Rating 4 out of 5]

„Mała towarzyszka i dorośli” Leelo Tungal to historia 4-letniej dziewczynki, żyjącej w trudnych czasach stalinowskich represji w Estonii. Pewnego dnia mama Leelo zostaje aresztowana przez NKWD za rzekomą zdradę radzieckiej ojczyzny.

Historię poznajemy z perspektywy małej dziewczynki, dlatego też ta książka jest tak przejmująca. Dziecko nieświadome powagi całej sytuacji z niecierpliwością wyczekuje powrotu ukochanej mamy. W międzyczasie śpiewa rymowanki, uczy się czytać, odwiedza dziadków, którzy rozmawiają o całej sprawie, której nie rozumie.

„Enkawude po lesie, po lesie, po lesie. Ja się pytam, co niesie, co niesie, hej!”

To rozczulająca książka pełna uroku i dziecięcego optymizmu. Ciepła i przejmująca historia o ciężkich czasach. Wartościowa lektura, którą zdecydowanie warto się zainteresować. Polecam!

[Inga · Rating 4 out of 5]

Labi uzrakstīts, noticēju visam, bija arī interesanti sekot līdzi Lēlo domu gājienam.
Bet šī grāmata nav bērniem.

[Ieva · Rating 4 out of 5]

Pēdējā laikā man ir iepatikušies padomju bērnības atmiņu stāsti, tāpēc arī igauņu versija par šo tēmu uzreiz iekrita acīs. Ir ļoti daudz lietu, kas man patiešām patika - sākot jau ar to, ka spēju noticēt galvenajai varonei (t.i. viņa ir bērns, nevis mazs pieaugušais). Vides attēlojams arī sanācis gana labs (nu vismaz man, kas to laiku nepiedzīvoja). Taču pietrūka kaut kā vārdos neformulējama, pietrūka tās saderības, kas labu (un reizēm viduvēju un pat objektīvi sliktu) grāmatu pārvērš par neizmirstamu, liekot dzīvot un elpot līdzi grāmatas varoņiem. Bet tā nu gan ir dziļi individuāla lieta, noteikti ir citi lasītāji, kuri to netveramo guva tieši šajā grāmatā.

[Inita · Rating 3 out of 5]

Kopumā grāmau var lasīt, bet man nešķita ļoti aizraujoša. Bija atsevišķas vietas, īpaši, kad mazā Lēlo aizdomājas par vārdiem un kā viņu fascinē jaunapgūtie vārdi, kuru lietošana pieaugušajos izsauc dažādas emocijas. Īpaši, kad viņa lieto padomju leksiku.
Protams, caur šo darbu var redzēt dziļos padomju laikus Igaunijā, paaudžu un pieredžu sadursmes.

[Vilis · Rating 3 out of 5]

Jauki uzrakstīts un iztulkots, ja nebūtu noguris no tēmas, tad droši vien būtu visas četras, bet nebija sajūtas, ka tur būtu kaut kas tiešām jauns.

[lesneczytanko · Rating 4 out of 5]

4.5

[Sanna-Mari · Rating 3 out of 5]

Hienoa, että eestiläistä kirjallisuutta on aloitettu suomentamaan yhä enemmän ja ihan mukavalla teoksella Arktinen banaani tähän hommaan on lähtenyt. 1950-luvun Viroon sijoittuva tarina kerrotaan nuoren, alle kouluikäisen Leelon kertomana.

Kun äiti viedään mustatakkisten mukana vankilaan sosialismin petturina ovat isä ja tytär yhtäkkiä kahdestaan, paitsi että setiä ja tätejä löytyy jos jonkinlaisia. Hienosti ajankuvan ja kulttuurin lukijalle avaava teos on kuitenkin hieman naiivi. Vaikka tämä Suomessa ilmeisesti markkinoidaan aikuisten kirjana on kerronta paikoin hyvinkin lapsellista ja lähes lastenkirjan kaltaista. Tämän voisin hyvinkin nähdä lastenosastolla, paitsi silloin tällöin puhutaan asioista, joita tarvitsee selvittää lapselle.

Tarina on kirjailijan oman lapsuuden pohjalta kirjoitettu, mutta lukijana luin tämän selkeästi fiktiona.

[Andra · Rating 5 out of 5]

Ei saa sellele raamatule kuidagi kehvemat hinnet panna. See lugu on südamlik, nukker, naljakas. Läheb hinge. Väikse Leelo tähelepanekud on lapselikult ausad ja siirad - 50ndatel stalinliku terrori all elades oli maailm segane ja hirmutav, kuid laps leiab sellest ikka palju toredat ja helget, isegi kui täiskasvanud ainalõpmata kummaliselt käituvad.

Kohustuslik lugemine kõigile, kes vabas Eestis on sündinud või kes mõtlevad, et äh mis sellel nõuka-ajal siis nii häda oli...

[Ligija Purinaša · Rating 5 out of 5]

Izlasīju pirmo triloģijas daļu. Izcils Guntara Godiņa tulkojums (citādi nemaz nevar būt!). Manuprāt, šī ir viena no godīgākajām un patiesākajām grāmatām, ko pēdējā laikā esmu izlasījusi. Nedomāju, ka tā ir grāmata bērniem, drīzāk pieaugušajiem -- lai mēs labāk saprastu, kā veidojas bērna uztvere totalitārās varas apstākļos, kā tā nostiprinās un kādi ir tie ideoloģijas mehānismi, kas tik spēcīgi ietekmēja mūsu vecvecāku un vecāku bērnību. Ļoti aktuāla un svarīga lasāmviela.

[Eva Alpaslana · Rating 5 out of 5]

Autore stāsta savu bērnības stāstu ar tādu gaišumu un vieglumu par tik smagu un sāpīgu tēmu. Cepuri nost!

[Kaspars · Rating 3 out of 5]

Nezinu, vai pie vainas ir tas, ka ir sanācis jau diezgan daudz izlasīt grāmatas par laika posmu, īsi pēc Otrā pasaules kara, kad Padomju Savienība "palīdzēja" Baltijas valstīm kļūt par padomju valstīm, vai vienkārši neuzrunāja konkrētās grāmatas stils, bet šoreiz tikai trīs zvaigznes. Patika, tas, ka grāmata ir rakstīta no bērna skatupunkta (proti, likās samērā jauns stils/veids kā rakstīt par šo laiku (tomēr pamatā ir sanācis lasīt no pieaugušo/pusaudžu skatupunkta par šo laika posmu). Tomēr, grāmata kaut kā neuzrunāja. Iespējams, pārlasīšu pēc pāris gadiem un, tad iespējams arī lasīšu turpinājumu.

[Ania (double.bookspresso) · Rating 3 out of 5]

Ppierwsza część serii z „Małą towarzyszką” autorstwa Leelo Tungal. Pisarka znana jest głównie z literatury dziecięcej i młodzieżowej, co jest wyczuwalne podczas lektury, mimo że, jak podaje tłumaczka, Marta Perlikiewicz, w posłowiu, „choć świat powieści poznajemy z perspektywy kilkuletniej dziewczynki, książka została pomyślana raczej dla dorosłych niż dla dzieci”.

Opowieść zawiera elementy autobiograficzne, ukazując absurdy reżimu rosyjskiego w Estonii w latach pięćdziesiątych XX wieku. Anegdoty podane są w dość infantylny sposób, co z jednej strony zrozumiałe, skoro narratorem jest dziecko, ale z drugiej sprawiają, że zdarzenia w rzeczywistości tragiczne nabierają komicznego charakteru.

Ale może czasem pozostaje już tylko się śmiać z absurdu minionych czasów?...

[Rasa Bugavičute-Pēce · Rating 3 out of 5]

Vērtējums noteikti ir 3.5! Bet līdz apaļošanai uz 4 pietrūka kaut kā, kas grāmatu no atmiņu stāsta pārvērstu par ko apjomīgāku. Varbūt ilgu un sapņu, vai arī kamola kaklā, vai dusmu. Ticu, ka tam par vainu ir latviešu literatūras līdzīga rakstura un formāta grāmatas, kas mani jau iekarojušas pirms šīs. Katrā gadījumā - laiks, par kuru raksta autore, šobrīd šķiet prātam netverams, un mazā meitene ir burvīgs tā visa lakmusa papīrītis. 👧🏻

[Elza · Rating 4 out of 5]

Patika! Lasot, līdzīgi kā citiem, neviļus nācās salīdzināt ar Zālītes "Pieciem pirkstiem". Viennozīmīgi, šis darbs mani pārliecināja un aizkustināja vairāk. Noteikti meklēšu arī pārējās daļas. Lielisks tulkotāja darbs.

[Elina · Rating 4 out of 5]

Virkistävää kuunnella kirjaa, joka on kirjoitettu vahvasti lapsen näkökulmasta. Minusta uskottavaa ja jatkan seuraaviin osiin, vaikka vieläkään en oikein ymmärrä Neuvosto-Viron tilannetta.

[Marta · Rating 3 out of 5]

Jauka, sadzīviska grāmata par padomju laika bērna skatījumu uz notiekošo, sarežģīto, bīstamo, nemaināmo realitāti. Šķita mazliet līdzīga Billei, taču, ja Bille stāstīja par Ulmaņlaiku bērnību, tad Lēlo atveido padomju bērnību.
Lēlo grib būt laba meitene. Vienmēr. Bet, kad viņiem atņem burvīgo, mājīgo dzīvokli, ievieto svešā, aukstā un neomulīgā dzīvoklī, un sumpurņi vēl aizved Lēlo mammu, meitenīte turas braši. Viņa ar tēti sagaidīs mammas atgriešanos, jo viņa taču būs atpakaļ pēc dažām dienām. Dienas ievelkas nedēļās, mēnešos... mājās pa reizei neaicināti uzrodas sumpurņi, bet vecvecāki ar tēti dara neizprotamas lietas, piemēram, met upē medaļas un fotogrāfijas...
Tomēr dzīve neapstājas un Lēlo savā prātā jau šķiet pieaugusi. Viņai ir savs viedoklis, lai gan pretrunīgs, jo kā švammīte uzsūc visu info, kas skan apkārt - gan propogandiskā radio skandēto, gan nacionāli noskaņotās ģimenes spriedumus.
Jā, man patika, dažbrīd pat uzjautrināja, ko bērns savā mazajā galviņā tik var izdomāt, bet nebija īsti stāsta virzības uz priekšu - likā kā atsevišķi fragmenti, kas salikti kopā, atmiņu tēlojums ar emocijām, bet bez īpaši daudz notikumiem.
p.s.tā arī līdz galam neizlasīju...

[Matylda Szewczak]

Podobieństwo z "Zabić drozda" nasuwa się samo –narratorem jest dziecko mieszkające z ojcem, mała dziewczynka, której oczami poznajemy świat, na którym zaważa opresyjny dla pewnych grup społecznych system polityczny. Jednak "Mała towarzyszka" wzrusza bardziej i samą opresyjność systemu przedstawia dosadniej, bo narratorką jest dziecko, które należy do klasy represjonowanej, a nie do buntowników z klasy represyjnej. Oczami dziecka poznajemy świat sowieckiej okupacji i represji – rzeczywistość trudną i wymagającą ogromu siły, ale jednak wypełnioną rodzinnym ciepłem, dziecięcym śpiewem, bieganiem i radością mimo przeciwności. To książka o normalnym życiu w nienormalnych czasach, o relacjach międzyludzkich w politycznej opresji, o szczęśliwym dzieciństwie w narodowym i osobistym nieszczęściu. Przez ten sposób narracji książka wpisuje się w refleksję Radhy Bharadwaj z "Closet Land" – o tym, że systemy opresyjne umacniają się tym, że krzywdzą dzieci, traumatyzując je, nie reagując na ich ból, ostatecznie doprowadzając do braku reakcji na krzywdę innych z powodu apatii. To działanie władzy zobaczyć można w reakcjach Leelo, w jej poczuciu odpowiedzialności, winy, w jej panicznym strachu i wstydzie, w gwałtownych emocjach – które jednak w pewnym, ale nie wystarczającym, stopniu są neutralizowane przez obfitość relacji rodzinnych i wzajemną troskę (scena dziadków tańczących krakowiaka, by pomóc Leelo poradzić sobie z atakiem paniki jest jedną z najbardziej wzruszających w książce). Na Leelo świetnie widać też podatność na propagandę radiową, która okazuje się być dla niej po prostu atrakcyjna, jest dla niej rozrywką, podczas której przyswaja treści propagandowe o krwiożerczych kapitalistach zza wielką wodą.

Książka pod względem narracji jest bardzo sprytnie skonstruowana. Patrzymy na rzeczywistość tylko oczami Leelo, czytamy tylko jej komentarze bieżących wydarzeń – są naiwne, proste, kierujące się dziecięcą, pokrętną logiką, a przez to rozczulające, bo Leelo nie za wiele rozumie. Równocześnie z przytaczanych ("nudnych") wypowiedzi dorosłych, kilku opisów ich mowy ciała jesteśmy w stanie wywnioskować, jak toczą się losy Mamy. Mamy świadomość, co się z nią dzieje, rozumiemy grozę i tragiczność sytuacji rodziny, a przez to – przeżywamy bardziej. Nasza wiedza zostaje skonfrontowana z rozczulającą naiwnością Leelo; zostajemy postawieni w roli "dorosłego", który jednak ma dostęp do głowy "małej towarzyszki", ale zmuszony jest tylko patrzeć, jak mała większości rzeczy nie rozumie i obwinia siebie samą, mimo że jest bez winy. To wszystko odbywa się jednak w sposób nienachalny, bardzo naturalny dla całej powieści, przez co efekt zostaje jedynie spotęgowany.

Pozostaje jedynie liczyć, że Mama została objęta amnestią...

[Liene · Rating 5 out of 5]

Man liekas, ka man biežāk vajadzētu palasīt kaimiņvalstu literatūru. Stāsts atklāja it kā to pašu pasauli, kurā dzīvoju un tomēr pielika kripatitņu no kaut kā cita, reizē pazīstama un sveša. Lasīju un bieži iedomājos par to ko no tā laika paaudzes esmu dzirdējusi par tiem laikiem. Kā viņi paši tāpat kā mazā Lēlo klausījās pieaugušo sarunas par laikiem pirms kara. Kā viņi tāpat nebija drīkstējuši dzirdēt lietas un tajā pašā laikā auguši zem sarkanā karoga mestās ēnas. Kā šīs abas izpratnes sajaucas un saplūst, kā tu tikai pieaudzis saproti tos bērnībā dzirdētos vārdus, kā varbūt nožēlo pateikto tagad kad esi liels un saproti tos laikus un runas.

[Kirjasieppo · Rating 4 out of 5]

Pidin tästä. Kirja on kirjoitettu lapsen näkökulmasta, lapsenomaisesti, mielestäni kuitenkin teennäisen naiiviuden välttäen. Olen sen verran samaa sukupolvea kirjoittajan kanssa, että pystyin hyvin samaistumaan Leelon mielialoihin, kun hän yritti ymmärtää aikuisten maailmaa: miltä tuntuu kun sanomisillesi joko nauretaan tai vihastutaan, vaikka toistat vain kuulemaasi ja näkemääsi. Ajankuva on traaginen: "ryssän meiningin" kohteeksi joutuneessa Neuvosto-Virossa vankeus tai karkotus oli aina hiuskarvan varassa, joskus vain tuurista kiinni. Kirjoittaja on mielestäni tavoittanut tuon ajan hengen kuvauksessaan hyvin.

[mobssyco · Rating 4 out of 5]

en odottanu tän olevan näin hyvä! kirjailija kuvaa nerokkaasti lapsen sisäistä maailmaa ja uteliaisuutta, samalla ilmentäen ajan poliittista tilannetta ja kuvaten alistettujen ihmisten kokemuksia.
kerronta tuntuu päältäpäin viattomalta ja vaan ihan lapsen ajatuksilta omasta elämästään, mutta joka ikisen lauseen takana piilee ainakin hitunen kuvausta siviilien kärsimyksistä neuvostovallan alla olevan Viron aikaan. saa rinnan oikein puristamaan, kun miettii, että lapsen pitää kokea tällästä.

[Miina Lindberg · Rating 4 out of 5]

Sellest raamatust on raske kirjutada. See on samaaegselt lihtsalt nii naljakas ja nii kurb. Lootsin rõõmsamale lõpule, kuid seda ei tulnudki.

[Liene · Rating 5 out of 5]

Nu patīk, man tie bērnu dienu atmiņu stāsti! Gaidu ar nepacietību pārējās daļas!

[Paula · Rating 3 out of 5]

Visā visumā grāmata ir jauka. Sirsnīgā nostaļģija un patīkamais naivums lika atgriezties bērnībā un, kaut arī neesmu dzīvojusi padomju laikā, jutu sava veida tuvību galvenajai varonei.
5 zvaigznes gan nedevu, jo trūka novitātes (neko jaunu neizlasīju) un brīžiem kļuva nedaudz vienmuļi.

[māris šteinbergs · Rating 3 out of 5]

es pats neteiktu, ka tā ir kā mūsu Bille

[Piotr · Rating 3 out of 5]

Nie wiem sam; jakbym się dał zapędzić w czytelniczy kozi róg.
Wprost - nie podobała mi się ta książka. Literacko jest po prostu taka sobie. Mała Leelo jest bystrą ale średnio ciekawą narratorką. I jakby powiedział mój syn: "niewytrzymalną" - przemądrzałą i bajecznie wprost irytującą.
Ale... zostawia lektura ślad: bo to życie także naszych rodziców i dziadków (najbardziej). Przecież żyli i przeżyli, wychowali następne pokolenia - przetrącone ale całkowicie normalne. W najgorszych, w najciemniejszych nawet czasach, dawało się odnaleźć takie światełko, które pozwalało przetrwać i przeżyć; chociaż na chwilę zapomnieć. Małą Leelo takim światełkiem dla swoich była, chociaż zapewne całkowicie nieświadomie.

[Dinko G. · Rating 2 out of 5]

Przeczytałxm głównie ze względu na to, że interesuję się krajami bałtyckimi i ich literaturą, jednak tak, jak przeczuwalxm, nie jest to po prostu lektura dla mnie. Jest w całości napisana z perspektywy małego dziecka, jeśli komuś to nie przeszkadza, to książka z pewnością jest warta polecenia, jednak w moim wypadku działało to na minus. W wielu momentach mnie nudziła, nie potrafiłxm się dobrze w nią w ciągnąć.
No ale chodzi tutaj wyłącznie o moje prefer encje, nie jest to z pewnością słaba pozycja, dobrze napisana, szybko się ją czyta, poruszane tematy też są interesujące

[Katika · Rating 5 out of 5]

"Mała towarzyszka" brzmi lepiej niż "mała dziewczynka" i małej Leelo bardzo się podoba. Leelo stara się być grzeczna, ale jej mamę zabierają czarni panowie.
Leelo mieszka w Estonii, a mogłaby w Polsce, Czechosłowacji lub w innym kraju, który w latach 50. "gościł" bratnich towarzyszy zza wschodniej granicy. Jak łatwo znaleźć punkt odniesienia, gdy słuchamy opowieści małej Leelo!
Koniecznie chcę przeczytać kolejną część i poszukać więcej książek o Estonii, o której wiem zawstydzająco niewiele.
(audiobook)

[Aija · Rating 4 out of 5]

Latviešu Billei un Laurai nu pievienojas igauņu Lēlo. Sākumā atmiņu stāsti likās mazliet lēnīgi, bija grūti ielasīties, taču kaut kur grāmatas vidū pieķēru sevi pie domas, ka ir interesanti. Turklāt autorei tiešām ir izdevies "runāt bērna balsī", ar to šī grāmata, manuprāt, atšķiras no mūsu pašu Zālītes Pieciem pirkstiem.