Gabrielle Deman groeit op in het Brussel van 1900 tussen de kunstenaarsvrienden van haar vader Edmond, uitgever en boekhandelaar: Théo van Rysselberghe, Maurice Maeterlinck, Léon Spilliaert. Maar zij droomt ervan de wereld te ontdekken. Albert Sillye, commandant van de Force publique, is haar ticket naar Kongo. Na hun verloving vertrekt hij naar Afrika om zijn bruidsschat bij elkaar te verdienen. Terwijl Gabrielles minutieuze voorbereidingen op een koloniale wetenschapscarrière haar naar Engeland en Frankrijk brengen, houden ze er een passionele correspondentie op na. Op 2 juni 1904 is het eindelijk zover: samen reizen ze naar Afrika voor een huwelijksreis vol kleurrijke figuren en donkere gevaren. Kan Gabrielle er haar grenzeloze ambities vervullen? Hoever gaat ze om haar naam in de geschiedenisboeken te doen verschijnen? Wie is de Gabrielle die drie jaar later terugkeert naar het oude Europa?
Gabrielle, een jonge, Belgische vrouw ten tijde van de belle époque, is op zoek naar avontuur. Ze vindt geen voldoening in de boeken van haar vader Edmond Deman, uitgever en boekhandelaar. Ook niet in de kunsten die haar omringen via haar zus en vrienden van haar vader. Haar ontmoeting met Albert Sillye, commandant van de Force Publique, bezorgt haar de kans dit avontuur te gaan zoeken in Kongo en als eerste blanke vrouw dit amper doordringbare land te doorkruisen. Wij volgen haar in haar dromen en nachtmerries.
Herlinde Leyssens laat ons in Kongokorset samen met Gabrielle op reis gaan naar een land en tijd die ons ver weg lijken, maar toch verbijsterend dichtbij te zijn. Haar levendige beschrijvingen doen je geloven dat je er zelf geweest bent. Herlinde weet waarover ze schrijft. Ze heeft ongetwijfeld veel van haar tijd gewijd aan het onderzoek van haar bronmateriaal. Gabrielle was en is nog steeds een vrouw om naar op te kijken, iemand die niet mag verdwijnen in de niet te omvatten grootsheid van de geschiedenis. Herlinde heeft haar naam vereeuwigd in deze prachtroman.
Uitgebreide recensie
De synopsis en het eerste hoofdstuk verklappen reeds dat het hoofdpersonage Gabrielle naar Kongo zal vertrekken, haar droom zal najagen. Dan keren we 23 jaar terug in de tijd. Dit doet je de volgende hoofdstukken uitkijken naar haar vertrek. Sommige lezers zullen dit deel mogelijk als een (te) lange inleiding ervaren. Ik zag de hoofdstukken over Gabrielle haar leven voor het vertrek als noodzakelijk onderdeel van het boek. Voor mij was het geen inleiding maar een kans om Gabrielles denken en dromen te leren kennen, om me te kunnen inleven in haar leven en haar verwachtingen ervan. De eerste hoofdstukken, die zich afspeelden in Europa, vond ik minstens even boeiend als Gabrielles tijd in Kongo. Ik wist weinig tot niets over de Belle époque en had ook weinig tot geen interesse in dit tijdperk. Kongokorset heeft dit veranderd.
Herlinde Leyssens overspant in 415 pagina's 26 jaren. Het is niet simpel om in een beperkte verteltijd twee decennia te overspannen zonder de lezer het contact te laten verliezen met de wereld in het boek. Herlinde wist de juiste balans tussen tempo en pauzes, tussen vlotte leeslijnen en gedetailleerde beschrijvingen te vinden. De diepe jungles van Kongo zijn en zullen altijd een onbereikbare plaats blijven voor mij. Kongokorset heeft deze onbereikbare plaats tot in mijn eigen Vlaamse tuin gebracht. Ik kon soms de planten ruiken, het fruit proeven, de hitte voelen.
Het is geen boek vol actie of spanning. Voor sommige lezers zou het boek langdradig kunnen aanvoelen. Men zou kunnen zitten wachten op een climax die er niet komt. Mij stoorde dit niet. Ik genoot van de 415 pagina's prachtige proza, soms zelfs zo mooi en doordacht als poëzie. Brieven doorbraken de soms lange hoofdstukken en zorgden ervoor dat het verhaal vlot leesbaar bleef. Kongokorset is absoluut een must-read voor deze zomer.
Dit boek boeit van het begin tot het einde! Gabrielle Deman neemt je helemaal mee naar Kongo. Naarmate de roman vordert, groeit je bewondering voor haar en zeker ook voor de auteur. Want veel opzoeken en lezen is één ding, het dan aan elkaar breien tot een knap en geloofwaardig verhaal dat ook nog spannend is, is weinigen gegeven. Chapeau Herlinde Leyssens, vol ongeduld wacht ik op het vervolg!
Mooi en origineel verhaal: zowel een reisverhaal als een coming of age roman, verteld vanuit het standpunt van een vrouw in de belle époque. Ik wil graag meer weten over het bronmateriaal!
Alhoewel ik me aanvankelijk soms ergerde aan Gabrielle’s man Albert en diens koloniale gedachtegoed, verdween dit doorheen het boek. Hoe meer je de personages leert kennen, hoe meer je jezelf verwant voelt met hen en sympathie voor hen opbrengt! Knap geschreven boek dat je wegvoert naar het onaangeroerde Kongo van een eeuw geleden. Ik ben ontzettend benieuwd naar het vervolg.
Een roman gebaseerd op het leven van iemand die echt bestaan heeft. De eerste blanke vrouw die de kans kreeg om op avontuur te gaan en door Kongo te reizen. Alles moest nog ontdekt worden in Kongo. Een must read voor wie van historische romans houdt. Je leert ook veel bij over de positie van de vrouw aan het begin van de 20 e Eeuw, je leert over ons Koloniaal verleden. Een aanrader ! Ik kijk alvast uit naar de opvolger waaraan de auteur nu aan het werken is.
Exotische belevenissen van een vrijgevochten "witte" vrouw in Kongo-Vrijstaat
'Gabijtje, ruik je die heerlijk verzengende tropengeur? Ze mogen die houten dekken nog zo vaak boenen, ik blijf hem herkennen. Het is het meest verslavende parfum dat er bestaat.'
Kongokorset is het debuut van de Vlaamse auteur Herlinde Leyssens. Ze behaalde met deze vuistdikke roman van 423 pagina`s de longlist van de Hebban Debuutprijs 2019.
Kongokorset lijkt op het eerste gezicht literaire non-fictie. Gabrielle Deman heeft echt bestaan. Ze doorkruiste van 1904 tot 1907 als eerste "witte" vrouw Kongo-Vrijstaat. In die periode behoorde de Belgische kolonie nog tot het privébezit van koning Leopold II. In de archieven van het Afrikamuseum in Tervuren zijn brieven, foto's en notities bewaard gebleven die het leven van deze merkwaardige vrouw documenteren. Bij het openslaan van Kongokorset krijgen we twee foto's gepresenteerd, die de nieuwsgierigheid prikkelen. Wie was deze vrouw en waarom kennen we haar niet?
Toch gaat het hier wel degelijk om fictie. De auteur is met de puzzelstukjes uit het archief en haar rijke verbeelding aan de slag gegaan om de mysterieuze Gabrielle Deman en bestaande personages uit haar omgeving tot leven te wekken, weliswaar in een authentiek historisch kader. Daarvoor heeft ze eerst grondig onderzoek gedaan naar de geschiedenis van Kongo-Vrijstaat, haar bevolking, fauna en flora. Ook de tijdsgeest brengt ze op een geloofwaardige manier in kaart.
De roman start veelbelovend met een ijzersterk, beeldenrijk hoofdstuk aan de Antwerpse haven, waar Gabrielle (Gaby) haar opwachting maakt om in te schepen voor Congo. Daarna wordt het geduld van de lezer net als dat van Gaby op de proef gesteld. Haar avonturen in Kongo krijgen pas vanaf pagina 175 een vervolg.
In het eerste deel van de roman brengt de auteur de voorgeschiedenis in kaart. We lezen over Gaby's hunkering naar avontuur als jonge vrouw. In een tijd waarin rollenpatronen nog stevig verankerd zijn, vertrekt ze wel vanuit een bevoorrechte positie. Ze groeit op in een liberaal kunstenaars-milieu. Haar vader was de uitgever en boekhandelaar Edmond Deman. Bekende schrijvers en beeldende kunstenaars zoals Nobelprijswinnaar Maurice Maeterlinck, Emile Verhaeren, Félicien Rops en Theo Van Rysselberghe zijn er kind aan huis, ze mag hen allemaal "oncle" noemen. Haar zusje is zelfs even verloofd met Leon Spilliaert. Dit geeft haar vrijheden en kansen op zelfontplooiing, waar andere meisjes in die periode niet eens van durven dromen. Gaby is vastbesloten om naar Afrika te reizen, gefascineerd als ze is door exotische planten en dieren en de verhalen van Jules Verne. Met dit doel voor ogen, mag ze na stevig aandringen natuurwetenschappen gaan studeren aan de universiteit. Dit is buiten de conservatieve academische wereld gerekend. Die is duidelijk nog niet klaar om vrouwelijke studenten te ontvangen. Als enige meisje wordt Gaby er weggehoond, zowel door medestudenten als professoren.
Van zodra de militair Albert Sillye binnenstapt in de uitgeverij van haar vader, grijpt Gaby haar kans. Met zijn koloniale ervaring moet hij haar helpen om haar dromen te verwezenlijken. Ze verloven zich snel, voordat hij voor een tweede termijn naar Kongo-Vrijstaat vertrekt. In zijn brieven doet hij uitgebreid verslag van zijn "avonturen". We leren hem kennen als een echte koloniaal, met een grote verering voor koning Leopold II. De vele exotische dieren zijn er om op te jagen en de "inboorlingen" zijn allemaal inwisselbaar, dom en van nature lui en hebben dus een harde hand nodig.
Gaby blijft ondertussen niet bij de pakken zitten, ze reist met haar vriendin, de dichteres Marie Closset, naar Frankrijk en Engeland, bekwaamt zich in het prikken van vlinders, gaat in de leer bij een taxidermist en ze komt in contact met enkele notoire feministes. Ze wil echter vooral geschiedenis maken als fotografe, het komt haar goed uit dat ze een tijd bij de notoire fotograaf Peter Henry Emerson mag logeren. In Engeland belandt ze ook op een lezing van zendelinge Alice Seeley Harris, die het wrede regime van de Belgen in Kongo-Vrijstaat hekelt (o.a. het afhakken van handen). Er wordt gesuggereerd dat Gaby dit aanhaalt in een schrijven naar haar Albert, die hierop korzelig reageert met een brief zonder de gebruikelijke liefkozingen. In een interview vertelt Herlinde Leyssens dat ze niet weet of Gabrielle Deman daadwerkelijk ooit in Engeland geweest is. Hier wordt opnieuw duidelijk hoezeer deze reconstructie ontsproten is aan de fantasie van de auteur.
In het tweede deel van de roman vertrekt Gaby eindelijk naar Kongo-Vrijstaat. De roman krijgt vanaf dan meer de vaart van een avonturenroman met veel aandacht voor de ontberingen tijdens de tocht op de Kongorivier: de hitte, de gevaarlijke wilde dieren, de ratten die ze de nek moet omwringen voordat ze als maaltijd kunnen dienen, malaria aanvallen enz. We kennen het karakter van Gaby ondertussen al een beetje dankzij deel 1 en dat werkt versterkend voor de beleving. In Kongo stapt ze letterlijk uit haar keurslijf, ze legt haar korset af.
Toch blijft de historische figuur een mysterie, de auteur heeft haar fantasie laten werken en schuwt daarbij het melodrama niet. Je merkt dat ze alles in het werk stelt om haar hoofdpersonage wat sympathieker te maken voor lezers uit de eenentwintigste eeuw. Gaby wordt neergezet als een vrijgevochten vrouw die haar seksuele verlangens niet ontkent, die de wreedheden van de kolonialen afkeurt (hoewel ze dit voor de lieve vrede op geen enkel moment expliciet verkondigt aan haar omgeving). Haar houding blijft dubbelzinnig. In het begin ziet ze de ‘negers’ als een onderdeel van de fascinerende flora en fauna, ze gaat hen gaandeweg meer als mensen zien, maar nooit als gelijken, eerder als nobele wilden, die nog dicht bij de natuur staan en daardoor over een wijsheid beschikken die in de beschaafde wereld verloren gegaan is. Een aantal citaten van de oudere Samba zijn hierin typerend, maar tegelijk heel stereotiep. Ook houdt ze van hun ‘pure’ muziek, ze leert de kalimba (duimpiano) bespelen.
Een dergelijk exotisme ligt vandaag - in tijden van dekolonisatie - toch een beetje moeilijk. Misschien dat daardoor deze roman bij verschijning grotendeels onder de radar gebleven is? Hier wordt immers voor de zoveelste keer een verhaal over Kongo verteld vanuit het perspectief van bevoorrechte witte mensen, weliswaar met een feministisch laagje vernis.
Voor de rest is Kongokorset zeker een aardig debuut. Herlinde Leyssens hanteert een levendige, sappige taal, regelmatig doorspekt met een vleugje humor. De Franse woorden en uitdrukkingen uit het eerste deel zijn herkenbaar, zo spraken enkele van mijn grootnonkels vroeger ook. Het tweede deel wordt soms langdradig, met gelijkaardige beschrijvingen die zich herhalen (bijvoorbeeld over de kwaliteit van de wegen). De ingelaste gedichten in het Frans bieden geen meerwaarde aan het verhaal, maar zijn mooi en storen niet. Ze versterken wel de foutieve suggestie dat het om documentaire non-fictie gaat.
Ik kan niet anders dan besluiten dat mijn relatie met Kongokorset ook wat dubbelzinnig blijft. Herlinde Leyssens slaagt erin om op een boeiende, meeslepende manier een verhaal te vertellen en heeft onmiskenbaar veel energie in haar debuut gestoken. De passie voor het onderwerp druipt van de bladzijden, maar hoe graag had ik dit verhaal gelezen vanuit het perspectief van Boyesse Kaoussi die een kind van de kolonisator op de wereld zet, vervolgens door hem genegeerd wordt en dan ook nog eens zijn witte echtgenote moet dienen.
“Een heldendaad overschrijdt altijd de grenzen van de rede. Wie kan zeggen dat een held dwazer is dan wie nooit in beweging komt, omdat hij alleen naar zijn verstand luistert? Ik was dapper en dwaas. Ik, Gabrielle Deman. Zonder dwarsliggers geen spoor.”
Gabrielle Deman heeft echt bestaan. Ze is het hoofdpersonage van deze fictieve roman die is gebaseerd op jarenlang bronnenonderzoek van debutante Herlinde Leyssens (1968), uit het Brusselse Koninklijk Museum voor Midden-Afrika. Als dochter van kunst-uitgever Edmond Deman groeit ze op in het Brussel van het einde van de 19de en het begin van de 20ste eeuw in een omgeving met kunstenaars. Oncle Théo (van Rysselberghe), oncle Maurice (Maeterlinck) en oncle Emile (Verhaeren) zijn kind aan huis bij haar vader en Léon (Spilliaert) komt hun familie binnen als eerste verloofde van haar zusje Paulette. Maar haar dromen zijn anders: zij wil de wereld ontdekken en dan voornamelijk de nieuwe eigendom van de Belgische koning Leopold II: ‘Kongo-Vrijstaat’ blijft zijn persoonlijke eigendom van 1885 tot en met 1908. Als eerste ‘witte vrouw’ zal zij heel Kongo doorkruisen aan de zijde van Albert Sillye, commandant van de ‘Force publique’. Bovenal is dit een roman over een vrouw die weet wat ze wil, en in dit door mannen gedomineerde tijdsgewricht zich een weg probeert te banen om haar dromen waar te maken.
In het eerste deel van het boek leren we Gabrielle beter kennen en lezen we meer over haar kennismaking met Sillye, hoe hij op een dag de bibliotheek van haar vader komt binnen denderen en dan wel niet direct haar hart wegkaapt maar toch voldoende indruk op haar maakt en in hem haar ticket ziet om thuis weg te geraken. Daar hij terug moet vertrekken naar Kongo, verloven ze zich al snel en probeert ze zich tijdens zijn tweede mandaatperiode voor te bereiden op haar eigen avontuur. De vorderingen van de militaire campagne tegen de Arabische slavenhandelaars en de blik van een koloniale commandant op dit pas aangesneden onmetelijke land worden de lezer meegegeven in de vorm van brieven van Sillye aan Gabrielle. Uiteraard is dit een koloniale, zeer paternalistische blik op de ‘inlanders’, die onderdrukt en tegelijkertijd gemissioneerd worden.
Ondertussen poogt Gabrielle een wetenschappelijke studie te beginnen aan de universiteit, waar ze echter al snel wordt weggepest door een aantal professoren die geen vrouwen in hun heiligdom dulden. Dan probeert ze het maar anders, door zich op de fotografie te storten en later ook op de taxidermie. Ze verblijft lange tijd in Engeland waar ze door een lezing de Engelse zendelinge Alice Seeley Harris leert kennen, die dan al cruciale foto’s heeft vastgelegd van het wrede bewind van Koning Leopold II en zijn gezanten. Gechoqueerd schrijft ze hierover naar haar verloofde, die deze aantijgingen afdoet als vals of slechts getuigen van sporadische voorvallen.
Hoewel haar verloofde eens teruggekeerd in 1903 hoopt niet meer te worden opgeroepen opnieuw, vertrekt Gabrielle uiteindelijk toch samen met hem, dit keer als getrouwd koppel, in juni 1904, om pas in 1906 terug te keren en een compleet ander – en wijzer geworden – leven dan voordien verder te zetten. Heimwee, haar twijfels en verlangens vergezellen Gabrielle op deze reis in het onbekende. Haar menselijkheid en respect ten opzichte van haar personeel en andere inlanders steken schril af tegen de dan heersende hardvochtigheid van die tijd, toch is zij uiteraard ook beïnvloed door de kolonialistische geest van haar tijdsgewricht.
De belevenissen van Gabrielle en Albert, zowel apart als samen, in dit tot de verbeelding sprekende en complexe ‘hart der duisternis’, maken de ietwat tragere inleiding, als die je al mocht storen, volledig goed. Het is van deze reis dat er ontelbare documenten en foto’s zijn gevonden door de schrijfster van dit boek in een doos in het Afrikamuseum. Ze heeft uit dit archief een meeslepend en zeer avontuurlijk verhaal gedistilleerd van een jonge, (over)moedige vrouw die de vrijheid wil opzoeken en haar ‘korset’ afleggen, in een uiterst boeiende context over dewelke je tegelijkertijd heel wat kan leren. Het boek leest zeer vlot, hoewel je er hier en daar wat Franse tekst moet bijnemen, en is geschreven in helder weliswaar af en toe wat verouderd Nederlands uit het beschreven tijdvak. Dat de schrijfster gedegen research heeft gedaan en zich heel goed heeft ingewerkt in de materie, staat ook buiten kijf. Het verhaal van Gabrielle zal worden voortgezet in een volgend deel, dat héél snel mag verschijnen!
Een recent debuut dat gekozen werd voor de leesclub. Maar met enige aarzeling aan begonnen, want ik heb niet echt iets met Congo en het is de levensreis van Gabrielle Deman, eerste vrouw die Congo doorkruist, dus ik verwachtte me aan een geschiedenisles. Dat krijg je ook een beetje, maar het is vooral zoveel meer! Wat een heerlijk begin in Brussel begin 20e eeuw, je wordt direct uitgenodigd in het progressieve gezin Deman en de bekende namen vliegen je rond de oren. Ik twijfelde regelmatig tussen namen/feiten opzoeken of verder lezen en koos gelukkig voor het laatste. (dat opzoeken kan je nog steeds als het boek uit is) Via de briefwisseling met haar verloofde word je al een beetje voorbereid op de Congo reis, maar voor mij was dit ook het deel dat af en toe het tempo uit het boek haalde. En dan kom je aan in Afrika met Gabrielle en kan je je alleen maar laten meevoeren door de Congostroom :-) Aanrader voor wie houdt van geschiedenis, voor wie houdt van sterke vrouwenverhalen. En als je kans hebt om een lezing bij te wonen van de schrijfster: DOEN!
Gekocht in de Kringwinkel omdat ik het hier een paar keer zag passeren met goede kritieken. Een roman, maar ook een historisch document over de zeer progressieve dochter van de uitgever Deman in Brussel. Over vrijgevochten vrouwen en vroege kolonisten. Over durven en ontdekken. Het eerste deel met heel veel brieven leest wat stroef, maar het tweede deel maakt alles goed. Leuke dooddoeners, maar ook schitterende filosofische nieuwigheden (oud, maar nieuw voor mij). Ik parafraseer: Kinderen zijn schatten, maar bedtijd is het mooiste moment van de dag. Als het op papier staat, mag het weg uit mijn hoofd. Ubuntu: ik ben omdat we zouden zijn. Intussen al een extra stuk over deze Afrikaanse filosofie gelezen. Een wondermooi principe: ik functioneer omdat ik deel uitmaak van een vriendengroep, een familiegroep, ... en mijn vreugde is hun vreugde en mijn lijden is hun lijden en omgekeerd. Graag gelezen. En nu naar één van de nonkels: De blauwe vogel.
Heel eerlijk ik vond dit boek echt twee keer niks. Na het lezen van goede reviews leek het me een spannend boek. Maar vooral het eerste deel voor Gabrielle naar Congo vertrekt voelt echt aan als herhaling na herhaling. Rond pagina 100 begon het boek voor mij echt te langdradig te worden. Ja de auteur heeft inderdaad serieus onderzoek gedaan naar de historische tijdsgeest, haar beschrijvingen van de historische scènes zijn heel sterk. Maar soms doet ze te veel haar best waardoor het geheel gewoon niet echt voelt. Vooral haar feministisch sausje is in mijn ogen niet echt gelukt. Het hoofdpersonage is Gabrielle Deman, een jonge Brussels vrouw die droomt van roem en avontuur. Ze komt uit een geprivilegieerde bourgeois familie die haar laat studeren aan de universiteit in Brussel. Haar studie faalt en ze schiet haar pijlen dan maar op de oudere koloniale militair Albert Silley. Samen zullen ze uiteindelijk naar Congo vertrekken. De schrijfster wil via haar hoofdpersonage dus graag een feministisch kant geven aan het boek. Helaas doet ze dat vanuit een hedendaagse blik, ze voegt hedendaagse opvattingen toe die Gabrielle onmogelijk had kunnen denken of voelen. Het "afwerpen" van haar korset is hier een goed voorbeeld van. Op bepaalde passages laat ze het overkomen alsof Deman helemaal niks om haar uiterlijk geeft, op andere momenten is ze dan weer uitgesproken koket. Ze lijkt niks te geven om materiële zaken en het andere moment doet ze niks liever dan rariteiten verzamelen. Als je het boek vergelijkt met vrouwelijke schrijfsters uit de tijdsgeest van Gabrielle, die nu wel als feministisch gezien worden, merk je gewoon een heel andere mentaliteit. Ze wordt wat neergezet als een heldin die, weet ik wat, doet voor de wetenschap en de emancipatie van de vrouw. Eigenlijk doet ze gewoon wat alle andere kolonialen doen, haar eigen persoonlijke situatie verrijken. Voor mij komt Garbielle over als een verwend nest dat uiteindelijk kiest voor een liefdeloos huwelijk waarin haar man haar moet helpen haar dromen te verwezenlijken omdat ze het zelf niet kon. Gabrielle lijkt eerder naïf en niet in staat om verder te kunnen kijken dan haar eigen neus lang is.
Als ik Kongokorset moet vergelijken met een ander boek dat ik eerder las: "Oorlog en Terpentijn" van Stefan Hertmans, alleen ettelijke decennia eerder en ettelijke kilometers verder op deze aardbol.
Het moet eerst en vooral een ongelooflijk huzarenstuk geweest zijn voor de schrijfster van dit boek om uit een brievencollectie, historische research en fantasie een dergelijk verhaal te distilleren. Maar net deze collage van puzzelstukjes maakt het verhaal zo interessant. Ik had er geen flauw benul van dat er indertijd Chinezen waren ingeschakeld om de koloniale spoorlijn te helpen leggen, was verwonderd dat ontdekkingstochten door de jungle amper ruim 100 jaar geleden nog plaatsvonden, las vol ongeloof over hoe Afrikanen toen hun kinderen wegschonken uit dankbaarheid en vond het een genot om door de ogen van een Afrika-gepassioneerde te kijken naar een land waar uitbuiting plaatsvond. Met een grote boodschap van hoop: maar niet alle blanken in Kongo Vrijstaat waren zo. Zeer goed boek!
Desondanks: sommige passages misschien net iets te langdradig en te saai om continu gekluisterd te zitten.
Wow wat een trip! Het voelt alsof ik weken met Gabrielle op stap was, in haar gedachten woonde, meedeinde op haar dromen, mee vocht voor al waar zij in geloofde. Met stijgend ongeloof moest ik mezelf eraan herinneren dat dit zich allemaal afspeelde begin 19de eeuw. En dan helemaal naar Kongo en alle uitdagingen vandien. Het verveelt geen moment. Het boek is heel knqp samengesteld en is een ontzettend boeiend tijdsdocument. En Herlinde heeft een ontzettend mooie manier om het verhaal vorm te geven en woorden te kneden zonder dat het ooit geforceerd of gekunsteld voelt. En nu Gabrielle proberen loslaten en haar terug te geven aan het boek, zodat ze andere lezers kan betoveren. En inspireren. Dat vooral. Je dromen achterna reizen is van alle eeuwen.
Ik heb me in het eerste deel door de briefwisseling moeten worstelen. Vanaf dat Gabriële Deman met haar man effectief naar Kongo vertrekt, is het boek moeilijk weg te leggen. Zeer knap debuut.
Een jonge vrouw, Gabriëlle Deman, heeft een droom. Zij wil wetenschapster worden en zij wil Kongo gaan verkennen. Dat is een quasi onuitvoerbare droom, want Gabriëlle leeft in een tijd waarin vrouwen niets doen, of beter gezegd niets mogen doen. (rond 1900) Zij gaat studeren, maar de universiteit is een echt mannenbolwerk en ze houdt het daar snel voor bekeken. Daarna werkt ze in de zaak van haar vader. Daar ontmoet ze Albert, een militair die vaak naar Kongo reist, in dienst van Leopold II. Ze verlooft zich met Albert, en zo, na heel veel geduld en doorzettingsvermogen, kan ze uiteindelijk toch mee reizen naar Kongo. Gabriëlle is de eerste vrouw die diep in het wilde onontgonnen gebied van de Kongo-Vrijstaat (“Eigendom” van Leopold II) doordringt. Gabriëlle Deman heeft echt bestaan! Haar avontuurlijke reis wordt in dit boek zeer mooi en gedetailleerd beschreven. De schrijfster heeft heel veel opzoekingswerk verricht in het Afrikamuseum van Tervuren. Het boek is mooi geschreven, met veel verwijzingen en anekdotes, maar de inleiding (met brieven van Albert, uit Kongo) is naar mijn gevoel veel te lang. Misschien is het de bedoeling om de lezer ongeduldig te laten zijn naar het eigenlijke verhaal, zoals Gabriëlle een oneindig geduld aan de dag heeft moeten leggen, vooraleer ze daadwerkelijk naar Kongo kon afreizen. Ik vond het heel interessant om zo veel te vernemen over het Kongo van die jaren, en ik was verbaasd toen ik in dit boek las hoeveel Belgische nederzettingen er toen al waren langs de Kongostroom, met Europese huizen en plantages. Het koloniseren ging blijkbaar in een sneltreinvaart...! Een roman die heel traag op gang komt, maar die mij in de tweede helft volledig in zijn greep had.
Na het lezen van die boek heb ik enorme bewondering voor de personage Gabriella Deman gekregen maar ook voor de geschiedenis. Zalig. Zeker een aanrader. Ik kijk uit naar het vervolg.
Herlinde Leyssens heeft zich gewaagd, op historische feiten gebaseerd, een boek te schrijven over de vrijgevochten Gabriëlle Deman die er van droomde naar Kongo te reizen. Vanuit Gabriëlle ’s brieven, dagboeken, foto’s gevonden in het Afrikamuseum uit Tervuren -en een degelijke research wist zij een boeiend debuut te schrijven. Het boek is opgebouwd uit twee delen. In deel één leren we de hoofdfiguur Gabriëlle Deman beter kennen en in deel twee haar Kongo-avontuur. Gabriëlle Deman een telg van de Brusselse uitgever Edmond Deman telt onder haar kennissen een resem auteurs en kunstenaars waaronder Emile Verhaeren, Maurice Maeterlinck, Leon Spilliaert, Théo van Rysselberghe, en anderen. Zij mag deze allemaal mon oncle of mijn oom noemen. De tijdsgeest van toen wordt erg goed benadrukt en het valt op dat de vrouw in deze periode (1900) eigenlijk weinig of niets had in te brengen. Het gezegde “sois belle et tais toit” is hier zeker aan de orde. Maar dat is zonder Gabriëlle gerekend. Zij wil meer, zij wil zich ontplooien, zij wil reizen, zij wil anders zijn dan andere vrouwen en meisjes en zich dus niet schikken naar de bourgoisregels en de mannenwereld uit deze Belle Epoque-tijd. Deze rebelsheid werd haar mogelijks ingelepeld door Isabelle Gati de Gamond, een directrice van een Brusselse school waar Gabriëlle school liep. Deze directrice zag in vele meisjes potentieel en maakte hen warm om meer uit het leven te halen en gaf hen ook interessante lessen en ideeën mee. Gabriëlle hoopt op een wetenschappelijk toekomst en schrijft zich in aan de universiteit waar ze wetenschappen wil studeren. De professoren en mannelijke medestudenten maken haar het leven aan de universiteit moeilijk, waardoor Gabriëlle haar studies noodgedwongen stopzet en terecht kan in de bibliotheek van haar vader. Daar ontmoet ze dan de militair Albert Sillye die een studie wil publiceren over het oprichten van een Koninklijke stoeterij in Congo. Gabriëlle ontdekt al snel dat Albert Sillye haar ticket naar Congo Vrijstaat is. Beiden worden hals over kop op elkaar “verliefd” en verloven zich. Wanneer Albert Sillye opnieuw vertrekt naar Congo ontwikkelde zich een over en weer geschrijf tussen beiden. Deze schrijfsels liggen aan de basis van “Kongokorset”. Zij krijgt kennis over wreedheden van de officieren en soldaten tegenover de lokale bevolking en wanneer zij haar verloofde hieromtrent interpelleert doet deze dit af als fabeltjes en overdreven aantijgingen. In tussentijd leert Gabriëlle dieren opzetten en fotograferen. Deze kunde zal haar helpen om haar toekomstige reis naar Kongo te illustreren. Albert Sillye is uit Kongo terug gekeerd en trouwde met Gabriëlle en in 1904 reizen ze af naar het Afrikaanse continent aan boord van de SS Anversville met de bedoeling een stoeterij op te richten. In Senegal – hun eerste halte op de reis – laat Albert tot groot ongenoegen van zijn bruid deze voor een tijdje alleen en gaat op zoek naar geschikte paarden. Dit is de eerste en laatste maal dat Albert zonder Gabriëlle opdrachten zal uitvoeren. Vanaf nu volgt zij haar man in al zijn expedities en bezoeken. Zij wordt dan de eerste vrouw die Kongo doorkruist en ingaat tegen de gevestigde waarden. Zij wil “negers” niet dom houden en richt o.a. scholen op. Toch blijft ze omgeven door een superioriteitsgevoel t.o.v. de lokale bevolking, maar enige menselijkheid is haar niet vreemd. Meermaals legt zij haar “korset” af en door haar ooggetuigenverslag, en haar reisverslag kregen we een unieke inkijk in deze tijdsperiode. Herlinde Leyssens hield zich niet in en schreef over de gruwel die de superieure blanke uitoefende op de arme en domme zwarte. Zij gaf tevens een interessant tijdsbeeld weer over het leven, de gewoontes, de zeden en de moraal in deze periode. Zo weten we dat ten voordele van de vrouw een hele weg is afgelegd naar gelijkheid tussen man en vrouw. Gelukkig maar! Het boek is geen geschiedkundig werk maar een gedegen literaire roman geïnspireerd op historische feiten. Het boek leest vlot weg, is doorspekt met wist-je-datjes en verbaast de lezer vele malen. De verschillende verhaallijnen komen samen tot een mooi boek dat geschreven moest worden, dat verdiend te worden gelezen en waar we onze ogen voor het verleden nooit voor mogen sluiten.
Kongokorset is het debuut van Herlinde Leyssens, waarin ze een beeld schets van België én Kongo aan het begin van de twintigste eeuw. Dat ze daarvoor een jong, vrouwelijk hoofdpersonage gebruikt zorgt voor een interessante invalshoek die ongetwijfeld veel lezers zal boeien.
De eerste pagina’s tonen een blij gespannen Gabrielle Deman die op het punt staat om samen met haar kersverse echtgenoot naar Afrika te vertrekken. Ze is 22 en kent Afrika enkel uit de vele brieven die Albert haar stuurde en de boeken die ze ter voorbereiding las: “In mijn oneindige drang naar avontuur had ik mezelf schaakmat gezet. Precies een week geleden waren we getrouwd. Op die dag had ik al wat ik had, al wat ik was, in zijn handen gelegd. Hij was mijn ticket naar Kongo. Hij zou de komende drie jaar mijn enige basis zijn. Ik moest me nu gewoon door hem laten leiden. Ik, die bij het dansen de grootste moeite had om niet zelf de leiding te nemen, laat staan dat ik welwillend de touwtjes van mijn leven uit handen gaf.” Hoewel het voelt als een langverwachte droom die in vervulling gaat, beseft ze dat tegenslagen ook bij de toekomst zullen horen. Dit zorgt voor een realistische spanning die de eerste scènes kleur geven en die het hoofdpersonage zowel sympathiek als geloofwaardig maken.
De openingsscène speelt zich af in 1904. Maar nog voor de boot vertrekt en de lezer het paar volgt op hun reis naar Afrika, duikt de auteur in het verleden van Gabrielle. Ze groeit op in Brussel omringd door boeken en kunst. Die omgeving maakt dat zowel haar zelfvertrouwen als haar dromen groot zijn: “Paule en ik waren opgegroeid in een wattendoos, opgehemeld door onze ouders, nonkels, leraressen. We dachten dat de wereld op ons wachtte. Ik moest nog leren dat de werkelijkheid veel rauwer is.” Gabrielle wil graag wetenschapper worden en snakt naar de kennis die ze op de universiteit kan opdoen. Die universiteit is echter absoluut nog niet klaar voor de aanwezigheid van vrouwen. Haar strijd om er een plaatsje te bemachtigen gaat dan ook niet van een leien dakje.
De sterkte van het boek is ongetwijfeld de prachtige, melodische schrijfstijl. Het gebruik van andere talen (Frans, Engels, Spaans) maakt het verhaal authentiek, maar breekt soms ook het leesritme. Het tijdsbeeld komt op een bijna filmische manier tot leven: de mode, de positie van de vrouw, de kunstwereld, racisme en seksisme… De auteur heeft duidelijk nauwgezet opzoekingswerk gedaan en weet elk onderdeel van Gabrielles leven realistisch te beschrijven. Tegelijk ligt hierin ook de valkuil van het boek. Ik kreeg soms de indruk dat de auteur al de resultaten van haar opzoekingswerk koste wat kost in de roman wou verwerken. Door de lawine aan informatie kwam het verhaal voor mij te traag op gang en moest ik me echt inspannen om door te lezen.
Wanneer de reis naar Afrika ook daadwerkelijk van start gaat, krijgt de verhaallijn meer kracht en kon ik wel in de roman opgaan. Van het verwende prinsesje met eigenzinnige ideeën groeit het hoofdpersonage uit tot een sterke vrouw die vecht voor haar dromen en die tegenslagen leert incasseren.
Kongokorset begint erg sterk, maar net die openingsscène zorgde er bij mij voor dat ik het eerste deel van het boek op mijn honger bleef zitten. Ik wou namelijk meer weten over de reis waar Gabrielle zo popelend naar uitkeek, en de voorgeschiedenis vond ik daardoor minder boeiend. Lezers die houden van goed onderbouwde, eerder beschrijvende historische romans zullen het debuut van Herlinde Leyssens zeker wel meer smaken.
Citaat : Ik moest voortdurend alert blijven. Op een dag betrapte ik Fardala terwijl hij de afwas deed in het lauw geworden water van mijn bad. Ik zag wel in dat dat hem een boel werk uitspaarde: hij hoefde geen water meer te halen bij de bron en hoefde het ook niet te verwarmen op het houtvuur. Nog voor ik hem mijn verontwaardiging kon laten blijken, had hij zijn logica al klaar: ‘Een bord wordt vuil wanneer een zwarte het aanraakt. Daarom moeten wij handschoenen dragen. Maar u als blank mag het bord wel aanraken, want u bent proper. Dus kan ik toch het vuile wassen in het propere? Review : Herlinde Leyssens (1968), master in de taal-en letterkunde, zaakvoerder van Licence to Build en De Architect in Lennik debuteert met 'Kongokorset', een roman gebaseerd op historische gegevens uit het Afrikamuseum in Tervuren. dagboeken, liefdesbrieven en foto’s van Gabrielle Deman. Gabrielle (1904-1907) was als reizigster, wetenschapster en fotografe een pionier, de eerste blanke vrouw die begin 1900 bij wijze van huwelijksreis te voet door Kongo-Vrijstaat trok. Gabrielle Deman opgegroeid in het Franstalige milieu van haar vader Edmond, uitgever en boekhandelaar, kwam al vroeg in contact met heel wat kunstenaars en schrijvers zoals Maurice Maeterlinck, Léon Spilliaert, Fernand Khnopff, Théo Van Rysselberghe, Félicien Rops, George Minne, James Ensor, enz.. Ze studeerde ze aan de Faculté des Sciences van de Université Libre de Belgique, waar ze als vrouw tegen een mannenwereld moet opboksen. Zonder meer een voorteken dat ze op een dag haar bourgeoisfamilie, waarin ze is opgegroeid, de rug zal toekeren. Als op een dag de boomlange kapitein-commandant Albert Sillye de uitgeverij van Edmond Deman betreedt - hij wil zijn studie over de mogelijkheden in Congo om een koninklijke stoeterij op te richten publiceren - is ze behoorlijk overrompeld door zijn aanwezigheid. Haar besluit staat vast: hij is de man van haar leven, ze zal met hem trouwen en met hem naar Congo afreizen. Zij droomt ervan de wereld te ontdekken. Albert Sillye, commandant van de Force publique, is haar ticket naar Kongo. Na hun verloving vertrekt hij naar Afrika om zijn bruidsschat bij elkaar te verdienen. Terwijl Gabrielles minutieuze voorbereidingen op een koloniale wetenschapscarrière haar naar Engeland en Frankrijk brengen, houden ze er een passionele correspondentie op na. Op 2 juni 1904 is het eindelijk zover: samen reizen ze naar Afrika voor een huwelijksreis vol kleurrijke figuren en donkere gevaren. KONGOKORSET heeft veel verhaallijnen zoals de passage in Engeland, de niet altijd even gemakkelijke liefdesverhouding tussen Gabrielle en haar man, brieven die door Gabrielle geschreven zijn, het is een constante mengeling van fictie en non-fictie die een uniek levensverhaal tot resultaat heeft. De auteur wil haar publiek binnenleiden in de wondere wereld van Brussel en Kongo in 1900, zegt ze in een interview, en daar is ze mijns inziens schitterend in geslaagd. Meer nog ze brengt de denkwereld van een bijzondere vrouw die net zoals wij voor persoonlijke en professionele keuzes wordt gesteld, en die veraf in tijd lijkt te liggen, heel dichtbij. Dit boeiende boek, neemt door zijn filmische schrijfstijl, de lezer mee op avontuur ! Samen met Gabrielle in de brousse, in een prauw, tussen de wilde dieren... Een sterke, jonge vrouw die stevig in haar schoenen staat, en een vrouw die het waagt tegen de heersende opvattingen in te gaan.
Begin 20ste eeuw, Brussel, Gabrielle Deman groeit op in het wereldje van gekende kunstenaars zoals Spilliaert en Maetelinck. Zijzelf is een vrijgevochten vrouw die weet wat ze wil: de wereld ontdekken. Ze probeert het eerst aan de universiteit maar dit mislukte, waarop zij beslist dat zij naar het buitenland wil. Ze ziet haar kans wanneer Albert op haar verliefd wordt, een militair met een missie in Afrika. Nadat ze huwden, overtuigt zij Albert dat zij hem zou vergezellen naar Kongo. Eindelijk daar had ze zich alles toch wat anders voorgesteld… Wordt haar ambitie vervuld in Kongo? Gabrielle keert terug naar Brussel na drie jaar, maar zij is niet de Gabrielle die uit Brussel vertrok.
Conclusie
‘Kongo Korset’ is het debuut van Herlinde Leyssens. Haar inspiratie haalde ze uit het archief van het Afrikamuseum in Tervuren, namelijk de boeken, liefdesbrieven en foto’s van Gabrielle Deman, aangevuld met haar eigen verbeelding. Het boek is volledig in de pre-koloniale sfeer geschreven, zelfs het taalgebruik werd aan deze periode aangepast. De Nederlandse tekst bevat dan ook vaak Franse woorden. Als lezer waan je je zo in het Brussel van begin twintigste eeuw. Heel wat sociale thema’s die toen actueel waren, komen aan bod, zoals de onderdanige rol van de vrouw in de samenleving. Zo is het voor vrouwen bijna onmogelijk om aan de universiteit te studeren. Gabrielle het hoofdpersonage wil echter meer dan alleen maar mooi zijn, goed huwelijk, kindjes, vrouw aan de haard, … . Ze wil reizen, de wereld zien, studeren, … . Om haar doel te bereiken heeft ze veel over. We zien haar dan tijdens het ganse verhaal verder groeien tot een sterke zelfstandige vrouw. Door haar ogen beleven we de reis naar Congo en haar avonturen daar. Maar we leren ook over hoe de superieure blanke de lokale bevolking behandelt, en dit zijn merendeels geen te mooie beelden. Want de lokale bevolking werd op een gruwelijke manier behandeld door de blanke kolonialen. Hier is het taalgebruik van de auteur koloniaal, maar toch gaat ze niet over naar het racistische taalgebruik van toen, maar de sfeer is wel duidelijk. De auteur heeft zeer goed research gedaan, over hoe het was begin twintigste eeuw. Alles klopte aan het verhaal, zelf de aanvullingen van haar eigen verbeelding in het verhaal geven een goed beeld over die periode. Hierdoor is het boek geen geschiedkundig werk, maar een mooi opgebouwd roman gebaseerd op waargebeurde feiten. Gezien er soms wat stukjes in het Frans waren en er geen vertalingen in het boek stonden, was het soms wat lastig. Het boek bestaat uit twee delen, een eerste deel speelt zich af in Brussel en een tweede deel gaat over Gabrielle haar periode in Congo. Persoonlijk vond ik het eerste deel wat ‘lang’ en het leek wat uitgerokken (het had veel korter gekund). Het tweede deel van het boek las veel sneller en gaf een mooi beeld over Congo begin twintigste eeuw. Ik mistte ook wat meer over de lange boottocht tussen België en Congo, deze zal zeker ook niet makkelijk geweest zijn.
Van mij krijgt dit boek een 3,5 sterren, mooi taalgebruik, en een leuk verhaal, maar in het eerste deel had ik toch af en toe zin het opzij te leggen.
Herlinde Leyssens doorspitte jaren aan archiefmateriaal voordat ze deze roman schreef. Dit vertaald zich niet alleen in de inhoud van het verhaal, maar ook in de opbouw ervan. In het eerste deel van het boek komen veel brieven aan bod van Albert Sillye, de verloofde van Gabrielle die vlak na hun kennismaking en verloving naar de Kongo-Vrijstaat vertrok voor een termijn van drie jaar. De brieven tonen vooral het superieure gevoel dat er bij blanke mannen (kolonisten) heerst. Tegenover de Congolese bevolking, maar ook tegenover vrouwen. Echt sympathiek kan je Sillye dus niet noemen. Daarbij komt nog dat Gabrielle hem vooral als toegang naar een andere wereld ziet, naar meer vrijheid.
Hoewel de auteur in het eerste deel vooral focust op de weg die Gabrielle aflegt voordat ze naar Kongo kan vertrekken en de obstakels die ze als vrouw aan het begin van de negentiende eeuw moet overwinnen, is Sillye erg aanwezig door middel van de brieven. Om de zoveel pagina’s verschijnt er een brief van hem. Dit vertraagt het verhaal onnodig, vooral omdat de brieven op dat moment niet veel bijdragen behalve dan dat Gabrielle zich hierdoor iets of wat een beeld van Kongo-Vrijstaat kan vormen. Maar dan nog beseft ze dat de realiteit waarschijnlijk helemaal anders zou kunnen zijn. De helft van de brieven (of meer) hadden dus eigenlijk geschrapt mogen worden.
De sterkte van het verhaal zit vooral in het tweede deel van het boek. Gabrielle vertrekt in 1904 eindelijk met haar kersverse echtgenoot naar Kongo. Iets waar ze al jaren naartoe leeft. De reis verloopt vlot, maar eens aangekomen blijkt al snel hoe veranderlijk plannen kunnen zijn. Doorheen haar reis krijgt Gabrielle niet enkel te maken met vooroordelen tegenover de Congolezen, maar ook tegenover vrouwen. De echte wreedheid van de kolonialisten wordt grotendeels genegeerd, hier en daar is er een verwijzing maar echt diep wordt er nooit op in gegaan. Dit is jammer, het zou een interessant uitgangspunt zijn geweest om aan te tonen zeker vanuit het perspectief van een sterke, geschoolde vrouw zoals Gabrielle.
Leyssens slaagt er wel in om de cultuur en natuur van Kongo tot leven te brengen aan de hand van de verhalen die worden verteld en enkele gebeurtenissen tijdens de Kongomissie. Rustmomenten worden afgewisseld met spanning en hoofdstukken in een hoger tempo. Hierdoor leest het tweede deel van het boek zo anders dan het eerste, dat het gemakkelijk is om de iets of wat saaie eerste jaren van het boek te vergeten. Leyssens vlotte, krachtige schrijfstijl sluit perfect aan bij het vurige en nieuwsgierige karakter van Gabrielle. Ze geeft haar meer dan een stem, ze geeft haar een ziel.
Kongokorset is een boek dat op zoek is naar de balans tussen fictie en non-fictie, tussen het tonen van het gewelddadige verleden en het plezieren van de lezer. De échte Kongo-Vrijstaat leer je als lezer niet kennen, maar Leyssens heeft wel een heel vlot lezende roman geschreven die je op zijn minst een glimp van het koloniale verleden geeft. Gabrielle is een interessant hoofdpersonage met een sterke wil en ideeën die voor haar tijd waren. Leyssens toont dat ze vanuit duf archiefmateriaal een vlot, meeslepend boek kan schrijven. Hopelijk laat een volgend boek niet te lang op zich wachten!
Kongokorset van Herlinde Leyssens is een geweldig boek dat mij van begin tot einde boeide en van de een naar de andere emotie deed slingeren. Gabrielle Deman, een rebelse jonge vrouw die zich niet laat inpassen of monddood maken, blijft geloven in haar droom en gaat er voor. Om die droom te kunnen waarmaken laat Gabrielle Deman niets aan het toeval over. Telkens weer legt ze de gender rollen van begin 20ste eeuw naast zich neer. Ze wil naar Kongo gaan om daar ook een verschil te maken. Daarom leert ze verschillende beroepen, start aan de universiteit, doet veel zelfstudie. Daarnaast wandelt en fietst ze zichzelf te trainen om bestand te zijn tegen het fysieke inspanningen die de tropen van hr zullen vragen... Je voelt de adrenaline en het doorzettingsvermogen van deze jonge vrouw bijna in je eigen aders lopen. Intussen heeft ze kennis gemaakt met Albert, een koloniaal. Dat is een ideale ingangspoort om haar droom, naar Kongo gaan, toch waar te maken. Ze verloven zich net voordat hij terug naar Kongo gaat. In de brieven die hij haar vanuit Kongo stuurt raak ik gedegouteerd. Ook al wist ik dat de kolonisatie berust op racisme, het ontmenselijken van de Afrikaanse bevolking, de suprematie van witte mensen, de arrogantie... in dit boek komt het allemaal zo diep binnen bij mij. Misschien net omwille van Gaby’s rol. Zij probeerde het waarachtig anders te doen, maar was ook een kind van haar tijd en misschien ook van haar klasse... En ook al was hij overtuigd van de opvattingen van kolonialen over zwarten en vrouwen, toch is hij haar compagnon geweest...
Enerzijds toont dit boek dat je, ook als vrouw echt moet geloven in je droom en ervoor gaan. Langs de andere kant voelt het kolonialisme walgelijk, en dan gaat het in dit boek niet over de afgehakte handen, wel hoofdzakelijk over hoe zwarten, die deden wat de kolonialen wilden, behandeld werden, het heeft niet veel verbeelding nodig om te weten wat het lot was van hen die dit niet kon of wilde doen. Ik vond het boek erg sterk, net omwille van die vele, soms tegengestelde emoties die het opriep. Omwille van de geschiedenis waarin de schrijfster ons onderdompelde. Het was boeiend, spannend, speels, triestig, verontwaardigend, liefdevol, ontroerend en schaamtevol...
Ik ben héél benieuwd hoe het verder met hen gelopen is nadat ze terug in Brussel toekwamen... Wat is er in haarzelf over gebleven van de vriendschappen die ze in Kongo gehad heeft. Wat... nog vele andere vragen...
Kongkorset gaat over Gabrielle Deman, een jonge vrouw die graag meer wil zien van de wereld en zich niet laat inpassen in de typerende gender-rollen van begin 20e eeuw. Als één van de eerste vrouwen gaat ze naar de universiteit, maar ze wordt daar niet geaccepteerd en valt uit. Ze werkt in de boekwinkel annex uitgeverij van haar vader en ontmoet daar haar aankomend man Albert Sillye, een Kongo-veteraan. Tijdens zijn volgende missie in Kongo zijn de twee verloofd en corresponderen per brief met elkaar. Dit is bij uitstek het saaiste deel van het boek. De brieven zijn herhalend, spreken nog niet echt tot de verbeelding en zijn vrij saai. Leuker hier zijn de voorbereidingen die Gabrielle treft om zelf naar de Kongo te kunnen vertrekken. Ze specialiseert zich in de entomologie, volgt stiekem een cursus mee over de Kongo en traint ook fysiek om klaar te zijn voor de grote reis.
Als Albert terug is en ze zich in Brussel willen vestigen is Gabrielle dan ook wat blij dat er een uitnodiging van de koning komt voor Albert om wederom naar Kongo te vertrekken. Ze overtuigt hem om zelf mee te kunnen gaan en dan wordt het boek eindelijk interessant. We horen nu uit de eerste hand verhalen over de natuur en de inheemse bevolking van Kongo. Minder stereotype dan in de brieven van Albert, meer antropologisch wat in de aard van Gabrielle ligt. Ze maken gevaarlijke tochten door Kongo-vrijstaat en ze bewijst zichzelf als een waardevolle reisgezellin.
Al met al is het boek heel aardig geschreven, al hadden de brieven grotendeels geschrapt kunnen worden om het boek meer vaart te geven. Ik weet niet of de brieven min of meer integraal zijn overgenomen, dat is dan een leuk detail dat hier minder goed uitpakt. Ik heb echt mijn best moeten doen om door het eerste deel heen te komen, gelukkig maakt het tweede deel in Kongo veel goed. Heel interessant om te lezen over de omgangsvormen, de politieke en militaire strijd tussen de koloniale machten en de omgang met de inheemse bevolking. Daardoor toch nog drie sterren.
Gabrielle Deman, een Belgische vrouw die in Brussel woont, weet al op jonge leeftijd dat ze wetenschapster wil worden en de wereld wil ontdekken. Als ze Albert, haar toekomstige echtgenoot, leert kennen, begrijpt ze al snel dat hij haar kans is om naar Kongo te reizen. Samen trekken ze in 1904 door Kongo-Vrijstaat. Gabrielle is de eerste blanke vrouw die deze doortocht onderneemt. Het is een tocht met ups en downs, waarbij je een inkijk krijgt in het leven in Kongo begin 20e eeuw.
Het verhaal heeft me meegenomen op reis door Kongo. Het deed deugd om in een tijd van quarantaine ‘vanuit m’n kot’ een ander deel van de wereld te kunnen ontdekken, samen met Gabrielle. Door de manier waarop het geschreven is, krijg je het gevoel dat je Gabrielle echt leert kennen.
Wat voor mij een groot pluspunt is, is dat het verhaal gebaseerd is op historische gegevens. Herlinde Leyssens heeft immers het geluk gehad om in het Afrikamuseum in Tervuren gewezen te worden op een doos vol brieven, dagboeken en foto’s van Gabrielle Deman. Van daaruit is zij haar verhaal begonnen. Ik ben Herlinde Leyssens dan ook dankbaar voor de kans die ze gegrepen heeft om met dit kostbaar materiaal aan de slag te gaan en er een geweldig boek over te schrijven. Ik heb ervan genoten en zal er nog vaak aan terugdenken.
Het kongokorset vertel het verhaal van Gabrielle Deman die in het jaar 1900 trouwt met de commandant Albert Sylle. Dit verhaal is gebaseerd op de briefwisseling die ze had met haar famillie en met haar man. Dit huwelijk voert Gabrielle naar de Jungle van Congo. In Congo staan haar verschillende ontberingen te wachten met de inwoners van de Vrijstaat. Haar man wil eigenlijk dat ze meegaat, maar dat ze zich verder niet met de Missie bemoeid. Dat vind Gabrielle niet goed en ze zorgt dat ze alsnog mee kan met deze missie..
Het boek vond ik een moeilijk boek. Niet qua verhaal, ik had meer moeite met de taal. Er zitten veel Franse stukken in. Omdat ik geen Frans op school heb gehad kon ik deze stukken niet altijd goed begrijpen waardoor er voor mij een heel stuk van het verhaal verloren ging.
De stukken van het verhaal die ik wel kon begrijpen waren heel beelden geschreven waardoor je echt in het verhaal werd gezogen. Het einde wat voor mij vooral het bijzonderste stuk, daar kwam alles samen en was een mooie afsluiting.
Ondanks dat het een goed verhaal is zal ik het boek niet meer lezen.
Het boek heeft me van blad 1 tot de laatste bladzijde in de ban gehouden ! Wat een geweldig debuut ! Het is historisch gedegen onderbouwd. Ik had tijdens het lezen de computer en de kaart van Afrika naast me liggen om de reis te kunnen volgen. Ik zat volledig in de wereld van Gabrielle, wat een interessante en intelligente dame, ze beschikte ook over de nodige dosis emotionele intelligentie. Een grote persoonlijkheid , een feministe avant la lettre ! Je moet het doen en dat dan meer dan 100 jaar geleden, dat was niet evident in die mannenwereld van toen ! Ik kijk al uit naar het vervolg, ik ben heel benieuwd hoe het met haar en haar gezin gegaan is bij hun terugkeer in België ! Dit boek is een echte must read en krijgt van mij een 5-sterren plus !! Proficiat Herlinde ! Je komt in februari 2021 spreken in ons leesclub in Tessenderlo, dat staat al met stip genoteerd in mijn agenda ! n het kader van het programma van Sofie Lemaire " Meer vrouw op straat " vraag ik me af of er al een Gabrielle Demanstraat of plein is ?
Het prachtige Kongokorset van Herlinde Leyssens beschrijft het levensverhaal van Gabrielle Deman, de eerste blanke vrouw die Kongo-Vrijstaat doorkruiste. Het boeiende verhaal van Gabrielle schuwt de wreedheden van onze voorouders niet, maar toont ook hoe de aanpak van Gabrielle het verschil maakt. De gebuikte taal catapulteert je terug naar het begin van de 20ste eeuw. Er wordt een mooi beeld geschetst van Gabrielle, de voorbereidingen die ze treft en haar avonturen in Kongo-Vrijstaat. Een absolute aanrader voor liefhebbers van literaire, historische romans en voor wie meer wil weten over de geschiedenis van België in Kongo-Vrijstaat. Ik kijk alvast uit naar het vervolg “Moederzielen”.
Amai nog niet, en na de lezing van en de ontmoeting met de schrijfster nog indrukwekkender. Wat een minitieus onderzoekwerk ging hieraan vooraf en welke gedrevenheid en betrokkenheid ging er uit van de schrijfster. Spijtig dat zij minder in de belangstelling komt dan vele " bekende schrijvers" die boeken aan de lopende band schrijven of van die tv persoonlijkheden die zich dan plots ook geroepen voelen om hun "ervaringen" met de wereld te delen in wat men een boek durft noemen. Proficiat Herlinde en ik kijk alvast uit naar je tweede boek!