Ιστορίες μαθηματικής φαντασίας

by Χριστόδουλος Λιθαρής (editor), Τεύκρος Μιχαηλίδης (foreword)

Γράφουν μερικοί από τους κορυφαίους συγγραφείς του είδους:
Άρθουρ Κλαρκ, Λάρι Νίβεν, Γκρέγκορι Μπένφορντ, Ρόμπερτ Χάινλαϊν, Ρούντι Ράκερ, Γκρεγκ Ίγκαν, Μάρτιν Γκάρντνερ, Άρμιν Γιόζεφ Ντόιτς, Χένρι Γκρος, Τζορτζ Ζιμπρόφσκι και Άλφρεντ Μπέστερ.

Έντεκα διηγήματα από τον εξωτικό κόσμο των μαθηματικών

Τα μαθηματικά ως επιστήμη αποκαλύπτουν τα ορθολογικά θεμέλια του κόσμου μας και παράλληλα δίνουν έρεισμα για φιλοσοφικές προεκτάσεις. Ήταν επόμενο να γοητεύσουν τον Ζήνωνα, τον Άμποτ και τον Μπόρχες, δίνοντας έμπνευση και μέθοδο για ιστορίες και πειράματα σκέψης που εξετάζουν τον κόσμο μας από το μηδέν ώς το άπειρο, από τον άνθρωπο ώς το σύμπαν.

Χιούμορ και δράμα, ευφάνταστες αφηγήσεις και νοητικές αναζητήσεις. Τα διηγήματα που φιλοξενούνται σ’ αυτή την ανθολογία μάς προσφέρουν μαθηματικά λογοπαίγνια, τοπολογικούς λαβύρινθους, γεωμετρικές περιπέτειες: ένας άνθρωπος που παγιδεύεται σε μια χώρα δύο διαστάσεων· ένας φοιτητής που πρέπει να βρει τρόπο να ξεφύγει από μια συμφωνία με το διάβολο· ένας πόλεμος με εξωγήινους που διεξάγεται αποκλειστικά με την απόδειξη μαθηματικών θεωρημάτων· ένα τρένο που εξαφανίζεται από τις ράγες του· ή τι κάνουμε όταν χαλάσει ο υπολογιστής του διαστημοπλοίου μας.

Genres: Science Fiction

312 pages, Paperback

First published May 23, 2018

About the author

Ο Χριστόδουλος Λιθαρής είναι μεταφραστής έργων επιστημονικής φαντασίας και fantasy.

Γεννήθηκε το 1966 και ζει στην Αθήνα. Είναι ιδρυτικό μέλος της Αθηναϊκής Λέσχης Επιστημονικής Φαντασίας (ΑΛΕΦ) και μέλος του πρώτου της Διοικητικού Συμβουλίου. Έχει εργαστεί ως Διευθυντής Σύνταξης στον Απαγορευμένο Πλανήτη (δεύτερη περίοδος, 1996-1999) μεταφράζοντας επίσης τα περισσότερα διηγήματα που δημοσιεύονταν στο περιοδικό. Την ίδια περίοδο έγιναν για πρώτη φορά δεκτά για δημοσίευση διηγήματα ελλήνων συγγραφέων. Αργότερα, μετέφρασε διηγήματα επιστημονικής φαντασίας για το περιοδικό 9.

Το 2003 η ΑΛΕΦ εξέδωσε το περιοδικό Φανταστικά Χρονικά μετά από πρόταση του Λιθαρή προς το ΔΣ της. Κατά την πρώτη περίοδο κυκλοφορίας του περιοδικού (μέχρι το 11ο τεύχος, 2007) ο Λιθαρής υπηρέτησε ως Αρχισυντάκτης. Στο πρώτο τεύχος δημοσίευσε το άρθρο του «η επιστημονική φαντασία στην Ελλάδα».

Reviews

[Μιχάλης Μανωλιός · Rating 4 out of 5]

Με δεδομένο ότι σε μια ανθολογία, και μάλιστα θεματική, δεν μπορεί να σου αρέσουν όλα, το βιβλίο αυτό είναι πραγματικά καλό. Έχει μέσα διηγήματα ξεπερασμένα, ειδικά στη γραφή τους, όπως αυτά των Ράκερ, Χάινλαϊν, Ζιμπρόφσκι και Γκρος, αλλά έχει και μερικές εξαιρετικές μαθηματικές ιδέες, πλαισιωμένες από ενδιαφέρουσες ιστορίες, όπως το "Ένα τρένο που λεγόταν Μέμπιους" του Ντόιτς, "Ο άπλευρος καθηγητής", του Γκάρντνερ, "Η συγκλίνουσα σειρά" του Νίβεν, "Ο άνθρωπος πι" του Μπέστερ και "Το βάσανο του χρόνου" του Μπένφορντ, με το ψαγμένο παράδοξο του Newcomb (πάντα ήθελα να γράψω κάτι πάνω σ' αυτό).
Και έχει και τον "Φωτοβόλο" του Ήγκαν. Πάρτε το βιβλίο μόνο και μόνο για τον "Φωτοβόλο". Ακόμα κι αν δεν διαβάσετε τίποτα άλλο, και το βάλετε στο ράφι, αξίζει και με το παραπάνω. Φοβερό διήγημα, το καλύτερο με μαθηματική ιδέα που έχω διαβάσει ποτέ. Και δεν του λείπει τίποτα, ούτε η δράση , ούτε το διακύβευμα ούτε η αίσθηση δέους.
Πάρτε το βιβλίο για τον "Φωτοβόλο". Όλα τα υπόλοιπα θα είναι ένα ευχάριστο μπόνους.

[Olia · Rating 3 out of 5]

Imagine the Earth to be a cube, or a human computer in space, or a house build in a fourth dimension... Fascinating stories, enjoyed this way of thinking!

[Argiris Fakkas · Rating 3 out of 5]

Μία πολύ ενδιαφέρουσα συλλογή διηγημάτων με θέμα κατά πρώτο λόγο τα μαθηματικά και κατά δεύτερο την επιστημονική φαντασία. Είναι μία πολύ καλή και πρωτότυπη προσπάθεια η παρουσίαση διηγημάτων με τέτοιο θέμα στο ελληνικό κοινό. Ενδιαφέρον έχει επίσης ο πρόλογος, με αναφορά σε παλαιότερα έργα με θέμα τα μαθηματικά, ενώ το εξώφυλλο του βιβλίου είναι απλά υπέροχο.

Από τα διηγήματα της συλλογής εξαιρετικά είναι το A subway named Mobius (όπου μαθαίνουμε για τη λωρίδα Mobius και τη φιάλη Klein) και το Godel’s doom. Μου άρεσαν επίσης τα Message found in a copy of Flatland, Inside the comet και Time’s rub. Τα υπόλοιπα δεν θα έλεγα ότι μου άρεσαν ιδιαίτερα, ενώ το χειρότερο μακράν κατά τη γνώμη μου είναι το Luminous, που δυστυχώς είναι και το εκτενέστερο.

Η πρώτη ιστορία (Message found in a copy of Flatland - Rudy Rucker) αφηγείται την ιστορία του Ρόμπερτ Άκλεϊ, ενός Αμερικανού καθηγητή που επισκέπτεται το Λονδίνο για να δει το σχολείο όπου δίδασκε ο Abbott, ο συγγραφέας της Επιπεδοχώρας (Flatland). Καθώς το κτίριο έχει καταστραφεί από τους βομβαρδισμούς, επισκέπτεται ένα πακιστανικό σνακ-μπαρ. Εκεί μαθαίνει ότι η Επιπεδοχώρα υπάρχει στο υπόγειο του καταστήματος και η κοπέλα που δουλεύει εκεί του λέει να ξαναέρθει το βράδυ. Το βράδυ ο Άκλεϊ επισκέπτεται το κατάστημα και ανακαλύπτει ότι όντως υπάρχει η Επιπεδοχώρα. Μένει όμως παγιδευμένος εκεί αφού η κοπέλα δεν τον αφήνει να βγει ζητώντας περισσότερα χρήματα.

Η δεύτερη ιστορία (A subway named Mobius – Armin Joseph Deutsch ) έχει να κάνει με την εξαφάνιση ενός τρένου στο μετρό. Κανείς δεν μπορεί να καταλάβει τι συνέβη εκτός από τον μαθηματικό Τούπελο που υποψιάζεται ότι η εξαφάνιση οφείλεται στην νέα παρακαμπτήριο που έδωσε στο σύστημα των γραμμών του μετρό ιδιότητες παρόμοιες με την ταινία Μέμπιους και τη φιάλη Κλάιν. Προσπαθεί να εξηγήσει χωρίς αποτέλεσμα στον διευθυντή του μετρό, Χουάιτ, τι έχει συμβεί. Τελικά μία από τις φορές που πήρε το μετρό για τη δουλειά του, έτυχε να πέσει πάνω σε αυτόν τον εξαφανισμένο συρμό, με τους επιβάτες να είναι σώοι και να διαβάζουν εφημερίδες ενός έτους!

Το επόμενο διήγημα (No-sided professor – Martin Gardner) ασχολείται πάλι με την τοπολογία. Ένας Πολωνός καθηγητής ισχυρίζεται ότι έχει βρει τον τρόπο να φτιάξει ένα αντικείμενο, όχι με μία πλευρά όπως η λωρίδα Mobius, αλλά με καμία πλευρά. Κάνει επίδειξη σε μία συνεστίαση μαθηματικών με ένα χαρτί αλλά όλοι νομίζουν ότι πρόκειται για τέχνασμα όταν αυτό εξαφανίζεται. Εν μέσω μιας λογομαχίας με έναν έτερο μαθηματικό εκνευρίζεται και τον διπλώνει όπως το χαρτί εξαφανίζοντάς τον. Στη συνέχεια, μετανιωμένος, ζητά από τον αφηγητή να τον διπλώσει με παρόμοιο τρόπο για να πάει στην ίδια διάσταση και να τον φέρει πίσω. Τελικά τα καταφέρνει.

Στο And he built a crooked house (Robert Heinlein) ένας επίδοξος και νεωτεριστής αρχιτέκτονας φτιάχνει για τον φίλο του ένα πρωτοποριακό σπίτι που είναι ένα τεσσεράκτιο. Το δείχνει στον φίλο του και τη γυναίκα του, δεν λαμβάνει όμως υπόψιν του ότι έχει γίνει σεισμός την προηγούμενα ημέρα και οι ιδιότητες του σπιτιού έχουνε διαταραχθεί. Η παρέα αδυνατεί να βγει έξω από το σπίτι αφού η εξώπορτα οδηγεί σε άλλο μέρος του σπιτιού. Τελικά γίνεται ένας ακόμη σεισμός, εκσφενδονίζονται έξω από ένα παράθυρο και μεταφέρονται αρκετά μίλια εκτός του Λος Άντζελες.

Στο Convergent series (Larry Niven) ένας φοιτητής που ασχολείται με τη μαγεία, απελευθερώνει έναν δαίμονα. Ο δαίμονας δεν μπορεί να βγει έξω από τα όρια της πεντάλφας. Ζητάει από τον δαίμονα να παγώσει τον εσωτερικό χρόνο για να σκεφτεί πως θα μπορέσει να απεμπλακεί από την όλη κατάσταση. Τελικά βρίσκει τη λύση. Σβήνει την πεντάλφα και τη ζωγραφίζει στην κοιλιά του δαίμονα, ο οποίος δεν μπορεί να βρει που είναι και τελικά εξαφανίζεται.

Το Godel’s doom (George Zebrowski) είναι ένα δύσκολο αλλά ενδιαφέρον διήγημα. Δύο προγραμματιστές βάζουν μια τεχνητή νοημοσύνη να τρέξει, φιλοδοξώντας να καταρρίψουν τον Γκέντελ και να αποδείξουν ότι δεν υπάρχει ελεύθερη βούληση στο σύμπαν. Προς έκπληξίν τους η ΤΝ σταματάει και βρίσκει ένα ολοκληρωμένο σύστημα, πράγμα που σημαίνει ότι το σύμπαν είναι αιτιοκρατικό. Την βάζουν να τρέξει για δεύτερη φορά, όμως αυτή τη φόρα δεν βγάζει αποτέλεσμα. Και τότε συμβαίνει κάτι παράξενο. Τα αποτελέσματα της πρώτης ΤΝ δεν υπάρχουν πια, το φαγητό που είχαν παραγγείλει εξαφανίζεται και τα μάτια ενός από τους προγραμματιστές είναι πλέον και τα δύο καστανά. Η μόνη εξήγηση είναι ότι αφού ανακάλυψαν ότι το σύμπαν είναι αιτιοκρατικό, βρέθηκαν ξαφνικά σε ένα άλλο, πιο ελεύθερο!

Στο Inside the comet (Arthur Clarke), ένας τεράστιος κομήτης εμφανίζεται κοντά στη Γη και η NASA στέλνει ένα διαστημόπλοιο για τον ερευνήσει από κοντά. Μαζί τους είναι και ένας δημοσιογράφος. Όταν ο ηλεκτρονικός υπολογιστής του σκάφους χαλάει, όλοι θεωρούν ότι θα είναι αδύνατο να υπολογίσουν μόνοι τους τη διόρθωση πορείας που απαιτείται, εξαιτίας των επιδράσεων της βαρύτητας του Ήλιου και των πλανητών. Θεωρούν ότι είναι πλέον καταδικασμένοι. Ο δημοσιογράφος παρόλα αυτά έχει μια ιδέα που μπορεί να τους σώσει: τη χρήση του άβακα. Εξασκούνται όλοι πάνω σε υπολογισμούς με τη βοήθεια του άβακα και σύντομα βρίσκουν τον δρόμο της επιστροφής για τον γαλάζιο πλανήτη.

Το διήγημα Luminous (Greg Egan) δεν μου άρεσε καθόλου. Δύσκολο, στριφνό, απαιτεί εξειδικευμένες μαθηματικές γνώσεις για να καταλάβεις ίσως τι ακριβώς γίνεται. Ξεκινάει σαν κατασκοπευτική καταδίωξη, με τον πρωταγωνιστή να έχει στις φλέβες του τη λύση μιας συμπαντικής συνάρτησης και το αίμα του να είναι τοξικό για τους υπόλοιπους. Κάποια οργάνωση με το όνομα Βιομηχανική Άλγεβρα τον καταδιώκει. Στη συνέχεια βρίσκει τη φίλη του και πηγαίνουν μαζί σε κάποιες εγκαταστάσεις πληροφορικής όπου επιχειρούν να διαγράψουν τη συμπαντική συνάρτηση, όμως κάποιοι -οι εξωγήινοι;- τους εμποδίζουν.

Ένα παράξενο διήγημα είναι το Cubeworld (Henry Gross). Η Γη και η ανθρωπότητα απειλείται από διαστρικό νέφος υπέρπυκνων σωματιδίων που θα έχει καταστροφικά αποτελέσματα. Η λύση; Να κάνουμε τον πλανήτη μας κύβο! Έχει κάποια ενδιαφέροντες ιδέες όπως το πως θα φαινόταν ο κυβόκοσμος από τους κατοίκους του και τον διαχωρισμό των έξι εδρών του κύβου (θυμίζει ουτοπική διήγηση αυτό το κομμάτι) στην Ελευθεροχώρα, τη Νομοχώρα, τη Μέση Α (αναλογική χώρα), τη Μέση Β (ψηφιακή χώρα), την Αγροχώρα και την Κάτω Μέση (τεράστια πόλη). Παρόλα αυτά κατά το μεγαλύτερο μέρος του το διήγημα είναι κάπως κουραστικό και απίθανο στη σύλληψή του. Πως θα μπορούσαν να κάνουν το πλανήτη κύβο και μετά όταν εξαλειφόταν ο κίνδυνος πάλι σφαίρα, μέσα σε λίγα χρόνια;

Το The Pi Man (Alfred Bester) έχει ως θέμα του έναν άνθρωπο που όπως λέει ο ίδιος είναι πιο ευαίσθητος από τους κοινούς ανθρώπους στα γαλαξιακά μοτίβα και ανταποκρίνεται βίαια. Είναι ο άνθρωπος Π. Φαίνεται να έχει σύνδρομο καταδίωξης, στο τέλος τον συλλαμβάνει ένας πράκτορας του FBI αλλά τελικά τον αφήνει ελεύθερο. Μέσα σε όλα, μία χλωμή κοπέλα που προσπαθεί να απολύσει, γιατί νιώθει ότι την αγαπάει και θα της κάνει ενδεχομένως κακό, τον ερωτεύεται κεραυνοβόλα και του γίνεται κολλιτσίδα.

Το Time’s rub (Gregory Benford) είναι άλλο ένα παράξενο διήγημα με πρωταγωνιστές δύο καβουρόμορφες φιγούρες, το Φαζ και το Ζιν, και μια αθάνατη οντότητα, τον Άθο, που επικοινωνεί μαζί τους. Το Φαζ είναι βαριά πληγωμένο από τη μάχη με τα Λεγκανόμορφα που τους έχουν περικυκλώσει αλλά ο Άθος με κάποιο τρόπο τα συγκρατεί. Δίνει στον Φαζ και τον Ζιν, δύο επιλογές, να ανοίξουν μόνο ότι είναι στο μπλε κουτί ή να πάρουν τα περιεχόμενα και του μπλε και του κόκκινου κουτιού. Ο Φαζ διαλέγει και τα δύο και κερδίζει μια δόση ενέργειας και την αθανασία. Το Ζιν επίσης διαλέγει και τα δύο όμως παίρνει μόνο μια δόση ενέργειας, όχι την αθανασία. Στο τέλος, αποκαλύπτεται ότι το Ζιν έκανε επίτηδες αυτήν την επιλογή γιατί ήθελε να ζήσει μια θνητή ζωή.

[Jason · Rating 5 out of 5]

Ένα πολύ ωραίο πέρασμα από τον κόσμο της λογοτεχνίας της επιστημονικής φαντασίας. Σχεδόν όλες οι ιστορίες ήταν υπέροχες με φοβερούς κόσμους και concepts.

Συστήνεται ανεπιφύλακτα σε όλους τους φαν του είδους.

[Τάσος Γέροντας · Rating 4 out of 5]

Ὁ Χριστόδουλος Λιθαρῆς, ἱδρυτικό μέλος καί κάποτε ἀντιπρόεδρος τῆς Ἀθηναϊκῆς Λέσχης Ἐπιστημονικῆς Φαντασίας, ἔψαξε, βρῆκε, διάλεξε καί μετέφρασε 11 διηγήματα μαθηματικῆς φαντασίας, δημοσιευμένα ἀπό τό 1941 μέχρι τό 1995. Στό καθένα ἐξ αὐτῶν «μεγαλοποιεῖται» καί μεταφέρεται στήν καθημερινότητα κάποιο ἰδιαίτερο μέρος τῶν μαθηματικῶν, πάντα μέ ἀπρόβλεπτες συνέπειες. Ἡ λωρίδα τοῦ Μέμπιους, ὁ χῶρος τῶν τεσσάρων διαστάσεων, τό θεώρημα τῆς μή πληρότητας τοῦ Γκέντελ, ἡ σχέση/σύγκριση ἀνθρώπου-μηχανῆς εἶναι μερικά ἀπό τά ἐναύσματα γιά τά διηγήματα τοῦ τόμου.

Προσφέρεται γιά μικρές, ἀπολαυστικές ἀλλά καθόλου χαλαρές ἀποδράσεις ἀπό τήν πεζή πραγματικότητα. Συστήνεται ἀνεπιφύλακτα καί ένθουσιωδῶς!

http://www.exostispress.gr/Article/st...

[Eleni · Rating 4 out of 5]

Τα αστεράκια εκφράζουν την άποψη του συζύγου μου, μαθηματικού, που του άρεσαν πολύ όλες οι ιστορίες και τις καταευχαριστήθηκε. Τώρα τις διάβασα κι εγώ. Δυστυχώς για μένα, δεν κατάλαβα τίποτα (τα μαθηματικά κι εγώ είμαστε και θα παραμείνουμε, ως φαίνεται, δυο ξένοι). Αυτό δεν με εμπόδισε ακριβώς, νομίζω ότι ήταν καλογραμμένες και γενικα κύλησαν εύκολα. Αλλα τελικά για να χαρεί κάποιος το βιβλίο πλήρως, μάλλον πρέπει να έχει γνώσεις μαθηματικών πέραν των βασικών. Για τύπους σαν εμένα, just go with the flow και θα την βρείτε την άκρη.

[Ant · Rating 2 out of 5]

Αρκετά όμορφη και προσεγμενη έκδοση. Μερικά διηγήματα αξίζουν και ακολουθούν πολυ ενδιαφέροντα μονοπατια, μην αφήνοντας στην άκρη τη λογοτεχνικοτητα της αφήγησης. Η μαθηματική γλώσσα έχει μια δίκη της ποιητικη συμμετρία. Αλλά απο μόνη της δεν αρκεί για να γοητευσει λογοτεχνικά. Ετσι καποια απο τα διηγήματα ήταν μονοτονα και ήθελαν απλως να παιξουν με έναν μαθηματικό συλλογισμό, αφήνοντας τον αναγνώστη εντελώς αμετοχο. Αλλα ωστόσο συνδύαζαν και την λογοτεχνική τερπνοτητα. Ξεχωριζω τα δυο τελευταία διηγηματα της συλλογής ως τα καλύτερα.

[Ανδρέας Μιχαηλίδης · Rating 4 out of 5]

*Detailed review pending.*

[Ilias Zagas · Rating 4 out of 5]

Μην έχοντας την απαραίτητη θεωρητική γνώση, χάνεις μέρος της γοητείας των ιστοριών. Εντούτοις, είναι τρομερά διασκεδαστικές και σε ωθούν με τον τρόπο τους να γεμίσεις τα "κενά"..

[Geonema]

Καταπληκτική συλλογή διηγημάτων!! Ένα και ένα. Για μένα ξεχωρίζουν το 'Ένα μετρό που λεγόταν Μέμπιους' και το "Φωτοβόλος".