Σ αυτό το βιβλίο ο Παπαρηγόπουλος ιστορεί τις μεγάλες στιγμές των αρχαίων χρόνων του Ελληνισμού. Ο Δαρείος οργανώνει τους Πέρσες για τη μεγάλη εκστρατεία του ενάντια στην Ελλάδα. Ο Δάτης, ο Αρταφέρνης, ο Ξέρξης και ο Μαρδόνιος την πραγματοποιούν αλλά υφίστανται εξευτελιστικές ήττες στο Μαραθώνα, τις Θερμοπύλες, τη Σαλαμίνα, τις Πλαταιές. Η δόξα της Ελλάδας φτάνει στο αποκορύφωμά της. Οι πρόγονοι μας με επικεφαλής τη Σπάρτη, αλλά κυρίως την Αθήνα, πετυχαίνουν σπουδαία πολεμικά κατορθώματα από τα οποία προβάλλει η μεγαλοφυΐα του Θεμιστοκλή, η σύνεση του Αριστείδη και η γενναιότητα όλων. Στο προσκήνιο εμφανίζεται τώρα ο Περικλής και η αθηναϊκή ηγεμονία. Ο Ελληνικός πολιτισμός αγγίζει την τελειότητα με τα θαυμαστά επιτεύγματα στην τέχνη, το λόγο και τη σκέψη. Είναι ο χρυσός πέμπτος αιώνας που σφραγίζει ανεξίτηλα τη μακρά πορεία των Ελλήνων μέσα στην ιστορία.
Ιστορικός, χαρακτηρίζεται από τους σύγχρονους ιστορικούς ως ο «πατέρας» της ελληνικής ιστοριογραφίας. Θεμελιωτής της αντίληψης της ιστορικής συνέχειας της Ελλάδας από την αρχαιότητα έως σήμερα, αφού καθιέρωσε στην διδασκαλία του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών την τριμερή διαίρεση της ελληνικής ιστορίας (αρχαία, μεσαιωνική και νέα) και επιδίωξε να αναιρέσει τις κυρίαρχες εκείνη την εποχή απόψεις ότι η Βυζαντινή αυτοκρατορία ήταν περίοδος παρακμής και εκφυλισμού που δεν αναγνωριζόταν ως τμήμα της ελληνικής ιστορίας. Πιστεύεται ότι έθεσε τις βάσεις για τη διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας της νεοελληνικής κοινωνίας.