Τα αθηναϊκά διηγήματα και δύο δοκίμια για το χρόνο

by Αλέξανδρος Κοτζιάς

Τα "αθηναϊκά" διηγήματα του Παπαδιαμάντη θεωρούνται γενικώς υποδεέστερα από τα "σκιαθίτικα", στερημένα από την ατμόσφαιρα της μαγείας που περιβάλλει τα κείμενά του όταν ιστορεί τον κόσμο του νησιού του. Την εντύπωση αυτή ενισχύει και η ρητά εκφρασμένη αποστροφή του για την "κεντρικήν γαστέρα την ώτα μη έχουσαν", την Αθήνα ή άλλως "νέαν Βαβυλώνα". Εντούτοις και ο κόσμος των "αθηναϊκών" διηγημάτων, που η συνολική τους έκταση δεν είναι καθόλου αμελητέα, έχει απεικονισθεί εξίσου παπαδιαμαντικά. Ο Αλέξανδρος Κοτζιάς, θερμός θαυμαστής αλλά και διεισδυτικός ανιχνευτής των παπαδιαμαντικών κειμένων, στο πρώτο και εκτενέστερο από τα δοκίμια του βιβλίου τούτου καθιστά απολύτως εναργή αυτή την ισοτιμία. "Ο πεζογράφος Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης", γράφει, "κατόρθωσε ν' αποκρυσταλλώσει αφηγηματικά κατά τρόπο συχνά συγκλονιστικό ή συναρπαστικό και πάντως πάντοτε πειστικό, όραμα ελληνορθόδοξης οπωσδήποτε υφής αλλά καθολικού ενδιαφέροντος. Το δράμα αυτό, ο κόσμος του, αδιαλείπτως επανέρχεται από το ένα αφήγημα στο άλλο ως εάν όλα μαζί -σκιαθίτικα και αθηναϊκά διηγήματα- απαρτίζουν οργανικό σύνολο, ένα "έργο εν προόδω". Η κριτική οξυδέρκεια του Τέλλου Άγρα, που θεωρούσε "τελειωμένα" διηγήματα τα "αθηναϊκά", βρίσκει την αντάξιά της συνέχεια με το δοκίμιο του Αλέξανδρου Κοτζιά που, επιπλέον, δε διστάζει ν' αποφανθεί ότι ο Παπαδιαμάντης είναι ο σημαντικότερος αθηναιογράφος της εποχής του.

95 pages, Paperback

First published January 1, 1992

About the author

Ο Αλέξανδρος Kοτζιάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1926.

Στην Kατοχή έλαβε μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Από το 1961 ως το 1967 είχε την επιμέλεια της φιλολογικής σελίδας της εφημερίδας Μεσημβρινή, όπου έγραφε και βιβλιοκρισίες. Ως κριτικός εργάστηκε και στο Βήμα (1971-1972).

Τον καιρό της δικτατορίας υπέγραψε τη Δήλωση των 18 Συγγραφέων (1969) και μετείχε στην εκδοτική ομάδα που δημοσίευσε τα Δεκαοχτώ Κείμενα (1970), τα Νέα Κείμενα Ι και ΙΙ (1970-1971) και το περιοδικό Η Συνέχεια (1973). Το 1976 οργάνωσε την Φιλολογική Καθημερινή της οποίας είχε την επιμέλεια έως ότου αποχώρησε από τη δημοσιογραφία το 1982.

Το 1965 έλαβε το Βραβείο Πεζογραφίας της Ομάδας των Δώδεκα για το μυθιστόρημά του H απόπειρα και το 1986 το Α΄ Κρατικό Bραβείο Μυθιστορήματος για τη Φανταστική περιπέτεια. Ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, διετέλεσε αντιπρόεδρός της από το 1982 ως το 1984.

Πέθανε το 1992.