Lust en littekens

by Herman Cools

500 pages, Paperback

Published January 1, 2017

Reviews

[André · Rating 4 out of 5]

Citaat : De kunst bestaat er voor mij in om me af te stemmen op de wilde energie in mensen, ermee te resoneren en ze te richten om veranderingsprocessen aan te sturen. Net als schoonheid is wildheid een levensbron. Soms voel ik mij als een mensenfluisteraar.
Review : Herman Cools studeerde theologie, gestalt, psychosynthese, tantra, NLP, multidimensionele psychologie, familieopstellingen, systemisch werk en emotioneel lichaamswerk. Hij werkt als trainer bij Phoenix Opleidingen, Utrecht. Als psychotherapeut werkt hij al 25 jaar met gay mannen in Vlaanderen en Nederland. Hij weet dan ook met verhalen over subtiele mechanismen van uitsluiting, geweld en onmacht en met genderidentiteit en diversiteit om te gaan. Ondanks dat er de afgelopen decennia veel ten goede veranderd is op het vlak van gelijke rechten en tolerantie, in een onderstroom is homofobie blijven sluimeren. Als een Vlaamse journalist bij herhaling een imam en een joodse rabbijn met groot aanzien vraagt hoe zij zouden reageren als hun zonen homoseksueel zijn, weigeren ze pertinent en volhardend hierop in te gaan en antwoorden ze dat ze zeker zijn dat dit zich bij hen nooit zal voordoen. En verder mistige taal. Precies zoals de kerk zich de schaamte over wat zij de gay community in de loop der tijden heeft aangedaan van het lijf probeert te houden. De essentie van deze subtiliteit heeft te maken met een basale ontkenning van het bestaansrecht voor wie op een ‘andere’ manier vrijt, danst, liefheeft, beweegt. Geen recht hebben op een plek onder de zon. Man-man-liefde blijft tot op de dag van vandaag een heftig projectiescherm, een sterk beladen issue. De Australische historicus Robert Aldrich schreef dat seks vaak gebruikt wordt om aan te geven waar beschaving begint en waar ze eindigt. En hij voegt er fijntjes aan toe: en voor homoseksualiteit geldt dat dubbel. Homomannen leggen iets bloot dat bijna niet in woorden te vangen is, een mannelijke weerzin tegen associaties met vrouwelijkheid en met te veel lust. In 'Lust en littekens' heeft de auteur tal van verhalen en getuigenissen van gay mannen aan elkaar geregen, met een dubbel doel: een uiterst helder beeld creëren van deze subtiele processen in de onderstroom, én van de geschenken die de gay community aan de wereld te bieden heeft.



Lust en littekens is ook een bundel vertellingen gebaseerd op het werk dat Herman als coach – psychotherapeut al gedurende 25 jaar doet met mannen die met mannen vrijen. Voor dit boek, waarin hij terugblikt op zijn rijke ervaring, interviewde hij meer dan vijftig mannen. Het zijn flarden uit levensverhalen van mannen van vlees en bloed en eigen ervaringen, vermengd met reflecties, dromen, mythen, sprookjes en poëzie. . Door de persoonlijke verhalen aan elkaar te rijgen ontstaat een beeld van een gemeenschap, de focus ligt niet op 'de individuele bomen', maar op 'het bos'. De verhalen gaan ook over liefde en schaamte, lust en verslaving, woede en intimiteit. De gloed waarin de verhalen baden is er een van verwondering: hoe een seksuele voorkeur die afwijkt van de standaardnorm een geschenk kan worden. Dit boek richt zich naar mannen die van mannen houden, maar evenzeer naar ieder die geïnteresseerd is in vragen omtrent seksualiteit, erotiek, zingeving en omgaan met verwonding. En naar ieder die van verhalen houdt.

[Rob Philip · Rating 2 out of 5]

In de, met name Amerikaanse, filmwereld kwamen LHBTI personages er tot voor kort niet echt goed vanaf. Ze werden (en worden) vaak gereduceerd tot freak, psychopaat, labiel, seriemoordenaar of gewoon niet normaal. Zelfs in 'American Beauty', een film die de kwetsbare rafelrand van de mensheid laat zien is de homo toch weer de seksueel gefrustreerde man die (spoiler alert!) uiteindelijk grijpt naar geweld en Kevin een kogel door de kop jaagt.

Herman Cools probeert dit gebrekkige narratief recht te zetten door een boek te schrijven over een 'zoektocht naar een eigen plek van mannen die van mannen houden'. Het gegeven is nobel: volgens Cools is er een groot gebrek aan waarachtige eigen verhalen van mannen die van mannen houden en hij heeft het op zich genomen om deze verhalen te vertellen. En de verhalen van de mannen die hij aan het woord laat zijn vaak ook prachtig, schrijnend, verdrietig en verheffend. En als het daarbij was gebleven had het een mooie bundel opgeleverd.
Maar het probleem begint als Cools zichzelf erin brengt... Met een achtergrond als theoloog/gestalt therapeut/psychosynthese/NLP/tantra/systemisch werk/trainer/coach is het boek net zo bont geworden als zijn eigen CV. Tel daarbij ook nog eens de soms ondraaglijke bloemrijke schrijfstijl erbij op en je hebt een boek als een (laten we even in de sfeer blijven van deze maand) kerstboom. Met Joodse sterren, Mandala's en Inianenveren in de takken en een dildo in de top. Het is een potpourri van religie, spiritualiteit, transactionele analyse en droominterpretatie, waarbij de aannames en conclusies vaak stuitend zijn. Ondanks de veelheid aan verhalen worden ze door Cools eendimensionaal gemaakt door ze allemaal door zijn filter te halen, terwijl het materiaal al genoeg potentie van zichzelf had. Door allerlei overbodige toevoegingen en geen ruimte over te laten voor de interpretatie van de lezer is het een hermetisch en overvol boek geworden, vol bronnen en verwijzingen naar mythology, psychologie en religie.
En dat legt gelijk een ander en wellicht het grootste probleem bloot: ik heb nog nooit een boek gelezen dat zo snel na uitgave (2017) al achterhaald was. In de uitgebreide bronnenlijst achterin het boek is het jaartal van de meest recente bron 2013. Van de 112 bronnen in zijn boek zijn er 13 van na 2010 en juist in de laatste 10 jaar zijn er grote en belangrijke verhalen bijgekomen die nu bijna geen plek hebben in het boek. Genderdiversiteit, intersekse, de impact van crystal meth in de gayscene, de queer en trans gemeenschap, het belang van N=N voor mensen met HIV, al deze zaken worden niet of nauwelijks besproken.
Nu is dat ook niet verwonderlijk als je de rest van zijn bronnen bekijkt. Dat zijn namelijk ± 50 mannen die hij kent van workshops en andere meer spirituele en godsdienstige bijeenkomsten die hij zelf organiseert of aan participeert. Mijn vermoeden is ook dat deze mannelijk voornamelijk wit zijn en boven de 40. En dan krijg je dus een eenzijdig verhaal van mannen die het zich kunnen permitteren om naast een fijne baan ook nog eens aan een potje therapie of zelfverwezenlijking te doen in hun vrije tijd. Diversiteit is hier ver te zoeken.
Ook het taalgebruik draagt mijns inziens niet bij aan het discours. Door een overvloed aan metaforen, pleonasmes en nodeloos ingewikkelde zinsconstructies krijgt het iets van een bijbel, wat nog eens bevestigd wordt door de omvang. Als fotograaf las ik bijvoorbeeld dit:
"Denk aan het maken van een foto: uit de warme, vloeibare chaos van woelig leven wordt één welbepaald moment geselecteerd. De tijd wordt even stilgezet, één trilling eruit gelicht en geobjectiveerd. De pauzeknop ingeduwd, een willekeurige of bewust gekozen seconde bevroren."
Hier spreekt iemand die denkt te weten hoe fotografie werkt en het reduceert tot een zeer smalle en beperkte definitie. Nu is dat in dit voorbeeld niet verstrekkend, maar het probleem is dat hij dit met bijna ALLES doet wat hij aanraakt. Alles wordt teruggebracht tot een rammelende analyse die menig keer kant noch wal raakt. Hiermee verstoort hij juist wat hij beoogt: de pluriformiteit en complexiteit van mannenlevens verworden tot een analytische, semi-spirituele en eenduidige brij ervaringen die uiteindelijk deze lezer achterlaten met een zware irritatie en frustratie.