Goed kijken begint met negeren: de kunst van opmerkzaamheid

by Wieteke van Zeil

In Goed kijken begint met negeren laat Wieteke van Zeil zien dat we grotendeels onbewust kijken – en daardoor gaat veel aan ons voorbij. Goed kijken begint met negeren is een gids voor iedereen die beter wil kijken. Wieteke van Zeil laat zien dat kunst daarbij kan helpen: kunstenaars zien immers vaak wat ons nog ontgaat, en ze tonen andere perspectieven dan die we al kennen. In 56 verhalen verbindt ze de mooiste kunstdetails soepel aan ons dagelijks leven. Ze geeft praktische tips om met meer gemak en plezier naar kunst te kijken, onderbouwd met wetenschappelijke inzichten over hoe wij waarnemen. Ook spreekt ze met kijkexperts uit andere vakgebieden over de geheimen van hun opmerkzaamheid. Van Zeil laat zien dat onvermoede details een nieuwe wereld kunnen openen. Goed kijken begint met negeren maakt je opmerkzamer, in het museum en daarbuiten.

Genres: Nonfiction, Art, Art History

256 pages, Paperback

First published June 15, 2018

Reviews

[Maaike van Stratum · Rating 4 out of 5]

Ik houd eigenlijk niet zo van kunst van voor 1800 of zo, ben meer van het moderne. Maar door deze stukjes over kleine details in schilderijen ga ik die oudere kunst een stuk meer waarderen. Bij nader inzien zijn die portretten en stillevens uit de gouden eeuw en die middeleeuwse heiligentafereeltjes eigenlijk best mooi. Een fijn enthousiasmerend boek dus.

[Helena Kristin · Rating 4 out of 5]

3,5 ⭐️

[Sebastian · Rating 4 out of 5]

Iedereen kent het gevoel als je uit een groot museum komt. Je hebt veel gezien maar wat heb je nu eigenlijk gezien. Voor mij ook een reden om selectief te zijn in een museumbezoek. Dit boek laat zien dat zelfs dat eigenlijk nog veel te weinig doet voor de echte opmerkzaamheid van schilderijen of beelden. Leuk is ook dat de auteur de opmerkzaamheid ook vertaalt naar 7 principes die je overal bij kunt gebruiken. Dat geeft het boek extra meerwaarde. Alleen na het zoveelste voorbeeld werd het mij aan het eind een beetje teveel van het goede vandaar 4 sterren. Maar zeker de moeite waard en ik zal nu zeker anders het museum ingaan en kijken. Verder hebben me de 7 inzichten daarbuiten ook echt iets extra's gegeven.

[Dettie Leestafel · Rating 4 out of 5]

Als je kunstwerken, met name schilderijen, bekijkt, dan zie je in eerste instantie datgene wat de aandacht trekt. Een vrouw, een man, een dier, een gebouw, een vaas met bloemen etc. maar als je daar langs kijkt, als je die 'aandachttrekkers' negeert dan openbaart zich nog een heel andere wereld, namelijk de wereld van het detail.

In dit boek laat Wieteke van Zeil, journalist en historica, ons de details van 56 kunstwerken zien en vertelt daarover op een heldere soms humoristische ter zake kundige manier. 'Dit boek is voor iedereen die bewuster wil kijken en meer wil opmerken.' zegt zij zelf daarover.

Het eerste kunstwerk dat besproken wordt is een detail uit De triptiek van de wederopstanding van Hans Memling. We zien een gehelmde soldaat die een hand voor zijn ogen houdt en het hoofd van een slapende soldaat.

Wieteke van Zeil nam aanvankelijk aan dat de soldaat met de helm net wakker werd en in zijn ogen wreef, maar ontdekte vervolgens dat het het iets heel anders aan de hand was... De soldaat schermde zijn ogen af tegen het goddelijke felle licht dat Jezus uitstraalde. In zijn helm zien we namelijk Jezus weerspiegeld. Eveneens blijkt dat de soldaat naast hem niet lag te slapen maar stomverbaasd naar Jezus kijkt die hij in het harnas van de soldaat naast hem weerkaatst ziet! - Deze laatste reflectie is niet groter dan een vingernagel.-
Op de volgende pagina zien we het hele schilderij en blijken de soldaten achtergrondfiguren die in feite amper opvallen naast het rode kleed van Jezus.

Deze ontdekking maakte dat Wieteke van Zeil zich meer ging verdiepen in de details van schilderijen en welk verhaal zij te vertellen hebben. Een geluk voor ons, anders was dit mooie en interessante boek niet verschenen.

Elk kunstwerk dat zij behandelt, wordt op deze manier getoond. Eerst het detail en op de volgende pagina het hele schilderij. De details zijn al vaak kleine kunstwerken op zich en het is vaak verrassend welke plek zij hebben op het hele schilderij.

Het is frappant wat Wieteke over een detail weet te vertellen. Enkele keren vraagt ze kenners wat een detail mogelijk kan voorstellen, zoals bij het schilderij Portret van Elisabeth Tallyarde van Godefridus Schalken. De vrouw op het schilderij heeft een merkwaardig soort lange 'handschoen' aan waarvan de vingertopjes afneembaar zijn. Na een telefoongesprek met kostuumhistorica Irene Groeneweg blijkt dat het hier mitaines betreft. Deze dienden om de huid blank te houden, een blanke huid vertegenwoordigde immers rijkdom.

Wieteke van Zeil weet om deze mitaines heen een erg leuk verhaal te weven dat begint bij de zangeres Madonna - die ook een blanke, bijna witte huid had, een mouche had én lange handschoenen droeg, (Het was haar knipoog naar de romantiek van de 18e eeuw.) om vervolgens via de handschoenen uit te komen bij de vrouw op het schilderij. Erg knap én vermakelijk geschreven.

Een andere keer weet haar eigen schoonvader, een gepensioneerde schoenmaker, haar alle namen van de instrumenten die op een schilderijdetial (zie foto) te zien zijn, te benoemen. Verder zien we een prachtig snijwerk (papier) en inlegwerk, in detail, evenals een mooie tegel met Arabische teksten. In feite alles waar het oog van Wieteke op valt.

Naast dit alles geeft Wieteke van Zeil zeven belangrijke inzichten die deze manier van kijken haar bracht en die wij, als we willen, ook kunnen toepassen.

Eveneens zijn er zeven interviews met kijkexperts te lezen in dit boek, zoals Royce Darmin, luchtverkeersleider, Gerrit Hiemstra, weerexpert, Jamil Meusen, commissaris van politie, Paul Mijksenaar, ontwerper, etc.

Het is echt zo'n boek dat je nog vele keren zal openslaan om je weer eens te verdiepen in de details, want dankzij de verhalen die Wieteke van Zeil ons te vertellen heeft ga je zelf ook steeds beter naar de kunstwerken kijken die zij ons toont.
Kortom, het is puur genieten!

[Hendrik Dejonckheere · Rating 4 out of 5]

Een zeer interessant boek dat er in slaagt om inzichten uit diverse kennisvelden op een adequate manier te vertalen in een leerstuk "hoe te kijken naar.." Oog voor detail en het negeren slaat met name op tegendruk geven aan de min of meer opgelegde aandachttrekkers in een werk. Dat wordt in 279 pagina's weergegeven waar een beperking tot 200 pagina's waarschijnlijk sterker was geweest. De laatste voorbeelden voegen te weinig toe aan het thema van het boek. Ik ben blij dat ik het boek gelezen heb, ook omdat het concrete aanwijzingen geeft over hoe anders te kijken. Ik hoop ook nog eens zo'n werk te lezen dat hulp biedt bij het kijken naar Marc Rotkho en andere moderne non-figuratieve kunstenaars.

[Jeroen Nijs · Rating 4 out of 5]

Het fijne aan dit boek is dat het over kunst praat in gewonemensentaal. En dat het korte stukken zijn, die je even tussendoor kunt lezen.

[Alexandra · Rating 5 out of 5]

Niet alleen een genoegen om te lezen, maar ook een genot voor het oog. Wat een mooie vormgeving.
De columns van Wieteke van Zeil zijn laagdrempelig en speels geschreven, maar nooit oppervlakkig.

[Puck · Rating 4 out of 5]

"In goede kunst, daar kun je op vertrouwen, barst het van de details die nieuwe dingen aan je onthullen als je er tijd voor neemt."

Kunsthistoricus en journalist Wieteke van Zeil deelt in dit interessante, geestige en scherpzinnige boek niet alleen praktische kijk-tips, maar ik heb haar essays over de diverse kunstwerken met veel plezier gelezen. De herkomst van kraakporselein, kinderspeelgoed in de Middeleeuwen, en de ontwikkeling van het Arabische en Latijnse rekensysteem: de kennis over deze 'details' maakt de kunstwerken des te rijker.

Een aanrader voor zowel kunsthistorici- en experts als voor mensen die slechts enkele keren per jaar een museum of gallerie bezoeken.