Το χρονικό μιας Πολιτείας

by Pandelis Prevelakis, Παντελής Πρεβελάκης

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΜΙΑΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ (1938) είναι το έργο με το οποίο παρουσιάζεται ουσιαστικά στα γράμματά μας ο Παντελής Πρεβελάκης (1909 - 1986). Η πολιτεία είναι το Ρέθυμνο της Κρήτης, ο γενέθλιος τόπος του συγγραφέα, ο οποίος γράφει το χρονικό της για να διασώσει τη ζωή της από τη λήθη, να ζωντανέψει τον κόσμο της μέσα μας. «Θάθελα εδώ μέσα να ζήσει το Ρέθεμνος. Να ζήσει μέσα από μένα, πούμαι κλωνάρι δικό του. Κι ο λόγος μου, σοθετός και καλόδετος σα ζωντανό κορμί, να περάσει τη θύμησή του μες από τη θάλασσα του καιρού, καθώς πέρασε το φουσκωμένο νερό ο Άγιος Χριστόφορος το Θείο το Βρέφος»: αυτή είναι η ακροτελεύτια φράση του Χρονικού.

Ταυτόχρονα ωστόσο ο Πρεβελάκης, μέσα από τη νοσταλγία για το χαμένο Ρέθυμνο, θέλει να αντιτάξει τον στέρεο, αυθεντικό και ασφαλή κόσμο ενός πρόσφατου μυθικού παρελθόντος στον ρευστό, νόθο και απειλητικό κόσμο του καιρού του. Γραμμένη σε μια χυμώδη λαϊκή γλώσσα η μυθιστορία του Πρεβελάκη κέρδισε αμέσως μόλις εκδόθηκε την προσοχή και την εκτίμηση. Ο Δημήτριος Καπετανάκης στο δοκίμιό του για το έργο αυτό (περιοδικό Ο κύκλος, τεύχος 8, 1939) γράφει: «Θεωρούμε κι εμείς το έργο του Πρεβελάκη σαν σταθμό στην ιστορία μας. Ο λόγος του δε σώζει μόνο τον πόνο, τη ζωή μιας πόλης, μας καλεί στη ζωή με μαγική δύναμη τα στόματα - τις γερές και ακλόνητες υπάρξεις - μιας νέας γενιάς Ελλήνων που ανατέλλει.»

Genres: Greece, Nonfiction, History

Hardcover

First published January 1, 1937

About the author

Pandelis Prevelakis (Greek: Παντελής Πρεβελάκης sometimes transliterated Panteles Prevelakes or Panteles Prevelaces; 18 February 1909 – 15 March 1986) was a Greek novelist, poet, dramatist and essayist—one of the leading Greek prose writers of the "Generation of the '30s". Most of his works are set in Crete.

Reviews

[Anna · Rating 5 out of 5]

Even though I haven't been to Greece, Crete or Rethimno itself, the book has taken me there and show how beautiful and nice it is. For me it was a great experience to move to Rethimno through the book.

[Nina · Rating 5 out of 5]

Read in Greek but I'll review it in English.

My rating and enjoyment of the book may be due in part to my bias: this book is about my hometown Rethimno. I was actually surprised by how readable it was. Greek authors, especially if you go back in time, often have a heavy writing style that doesn't work well with me. Prevelakis uses Cretan Greek and the whole book has a conversational tone; as if you are sitting at a cafe with the author and he's telling you stories. Because that's what this book is, a collection of stories about Rethimno around the turn of the 20th century (publication date was prior to WW2). He discusses some key changes, like the population exchange and the loss of the Turkish Cretans (which generally refers to Muslim Cretans rather than people with any real link to Turkey) after the Smyrna catastrophe of 1922. He also talks about the slow decay of the town and about interesting people that have come and gone. There's no clear plot thread and the ending is a bit abrupt, but I wonder what he would make of the town today.

[Angeliki Tsagkaraki · Rating 4 out of 5]

Γεννήθηκα και μεγάλωσα στο Ρέθυμνο, συνεπώς δεν μπορώ να είμαι αντικειμενική με το έργο αυτό. Θα πω απλά ότι με έκανε να νοσταλγησω μια εποχή που μόνο σαν παραμύθι την ξέρω, ενώ παράλληλα με πήγαινε στα δικά μου παιδικά χρόνια στο χωριό. Τα αφηγήματα παππούδων των παππούδων μας πήραν μορφή και κάθε σελίδα με ταξίδευε σε ένα σοκάκι της -σημερινής- παλιάς πόλης.

[Laeticia Allache · Rating 5 out of 5]

I most enjoyed the scene recounting the storytelling process of the cafe/bar by the sea, the narration of the serious tale, then the opening of the windows for the salty sea air married with smoke from cigarettes and pipes, then the narration of the humorous tale

[Łukasz · Rating 4 out of 5]

Prevelakis dobrze bajdurzy. Plan jest taki, żeby jechać do Retimna i jeszcze raz przeczytać tę książkę.

[Piotr Ferster · Rating 3 out of 5]

nostalgiczne treści

[Marios Shekeris · Rating 2 out of 5]

Το Χρονικό μια Πολιτείας είναι το πρώτο πεζογράφημα του Πρεβελάκη. Εκδόθηκε το 1939. Μέχρι τότε οι συγγραφικές του ανησυχίες εκφράζονταν μέσω της ποίησης. Η πολιτεία είναι φυσικά η γενέθλιος πόλη του, το Ρέθυμνο. Διαπλέκει ο Πρεβελάκης τη συγγραφική του πράξη και έμπνευση με την πόλη του, τις δικές του μνήμες, με συλλογή προφανώς μαρτυριών με τα ιστορικά γεγονότα και δίνει όντως ένα χρονικό του Ρεθύμνου. Πρωτόλειο ως σύγγραμμα, στα όρια ιστορικού χρονικού, ταξιδιωτικού οδηγού, λαογραφικής, ηθογραφικής καταγραφής, φυσιολατρικού άσματος.

«Το Ρέθεμνος είναι μια μικρή πολιτεία μ’ εφτά ίσαμε οχτώ χιλιάδες ψυχές χτισμένη γιαλό– γιαλό στη βορινή στεριά της Κρήτης, απάνω στο μεσοστράτι από Χανιά σε Μεγαλόκαστρο. Λέγεται πως τον παλιό καιρό ακούστηκε στον κόσμο για το εμπόριό της, πως πρόκοψε στη ναυτωσύνη, γέννησε κιόλας δυο-τρεις καλούς ποιητάδες και ζωγράφους, πούναι πάντα χρειαστοί για να βαστιέται τόνομα ενός τόπου ακατάλυτο, όταν βουβαθούν τα παζάρια του κ’ οι ταρσανάδες του ρημάξουν και τα καλήτερα παιδιά του κάμουν φύλλα φτερά»

Με λαικότροπο λόγο μυθοποιεί τους σημερινούς και αλλοτινούς κατοίκους και μέσα από την απλότητα της ανθρωπιάς τους προσπαθεί να ερμηνεύσει την προτινή αρχοντιά αλλά και τον τωρινό (1930) «ξεπεσμό» της πολιτείας. Ρομαντικός με το αρχαϊκό ιδανικό, τον ελληνισμό και την γνήσια παράδοση, νοσταλγεί τη κρητικό ήθος και ύφος και πως αυτό θα μπορέσει να επιβιώσει στον μοντέρνο κόσμο. Κάπως παράκαιρο όταν αυτό διαβάζεται το 2021. Ιδιαίτερο όμως ενδιαφέρον αποκτά η ανάγνωση όταν οι περιγραφές εμπλέκονται με – ανύποπτα τότε – σημαντικά έπειτα - ιστορικά γεγονότα. Συγκλονιστική η περιγραφή της προσφυγιάς με την μορφή ανταλλαγής των πληθυσμών του 1923.

«Μπήκαν στις βάρκες, η εξουσία του πόρτου φόρτωνε τα πράματά τους με τάξη και τους τάστελνε στα βαπόρια, νύχτωσε και ξημέρωσε και κρατούσε ακόμα τούτη η δουλειά. Στο σταύρωμα της άλλης μέρας, ακούσαμε τα βαπόρια που σφύριξαν τρεις φορές, τους χαλκάδες από τις άγκυρες που κάμανε ναχολογήσει ο γιαλός… Κ’ ύστερα μια φωνή από χιλιάδες στόματα, από άντρες, από παιδιά και γυναίκες, μια φωνή που να μη σου οργιστεί ο Θεός να την ακούσεις ποτέ σου, αγριεμένη, παρακαλεστική, γεμάτη καημό και φοβέρα, που την έπαιρνε ο αγέρας και μας την έφερνε λουρίδια-λουρίδια… Μισέψανε το λοιπόν οι Τούρκοι».

Ειδικού ενδιαφέροντος ανάγνωσμα, με ιδιότροπο λόγο και αναχρονιστικά θέματα, αλλά επειδή είναι σύντομο διαβάζεται σαν μια νοσταλγική επιστροφή σε τόπους και χρόνους μιας άλλης λεβέντικης διάστασης.

[Matina Viola · Rating 3 out of 5]

2.5/5

[Tania · Rating 5 out of 5]

"Όμως εκείνος που ξαστοχά τις τέχνες και τις συνήθειες της περασμένης ζωής, ξαστοχά την ίδια τη ζωή, που 'ναι καμωμένη από τον αγώνα των ανθρώπων και τα μεράκια τους".

"Η άτιμη η φτώχεια είναι σαν το νερό, που μουσκεύει ό,τι αγκαλιάσει".

Ένα παλιάς κοπής ανάγνωσμα που μιλά στην ψυχή, σου αποκαλύπτεται και αναδεικνύει την ομορφιά και την περηφάνια ενός γενναίου λαού. Μια γραφή απλή ενός Κρητικού συγγραφέα που ξεδιπλώνει την ομορφιά της φύσης και της ζωής, δίχως να ξεχνά πως αυτά τα δυο διαδραματίζουν σπουδαίο ρόλο στην ίδια την ύπαρξη.

[Pep Bonet · Rating 4 out of 5]

Ni novel·la, ni assaig, aquest llibre és un homenatge de l'autor a la seva ciutat de Réthimno, a la costa nord de Creta. Barreja de descripcions i de passatges històrics, com les successives guerres amb els turcs, que dominaren l'illa per uns quants segles. Molt ben escrit, es presenta en traducció directa al català amb una plètora de notes a peu de pàgina altament informatives. No és habitual que els llibres grecs moderns acabin a les nostres biblioteques, si descomptem el Petros Márkaris, que té molta pegada entre els lectors. Vet aquí doncs una raó suplementària per passar un bon moment llegint un llibre curtet i de bona lectura.