Το να γράψεις μια «εισαγωγή» σε οτιδήποτε είναι από τα πιο δύσκολα πράγματα, ακόμη κι αν είσαι ειδικός σ’ αυτό, ακόμη κι όταν έχεις αποφασίσει σε ποιο κοινό θέλεις ν’ απευθυνθείς. Μία περίπτωση να ελαφρυνθεί η δυσκολία είναι να είσαι τόσο στρατευμένος σ’ αυτό που θέλεις να πεις (σχεδόν διαφωτιστικά και ιεραποστολικά) που η θέση σου διαποτίζει τη γραμμή του βιβλίου (ας σκεφτούμε λίγο την πασίγνωστη και διαδεδομένη παλιότερα Εισαγωγή στη Φιλοσοφία του Θεοδωρίδη). Μια άλλη περίπτωση είναι να έχεις διδάξει κάτι πολλές φορές –και η διδασκαλία (πέρα από τα άλλα που σου προσφέρει) σε αναγκάζει να μάθεις καλύτερα το αντικείμενό σου και να το λες ξεκάθαρα. Επίσης, πρέπει να συμβιβαστείς με την ιδέα ότι μάλλον δεν θα λάμψεις ως πρωτότυπος συγγραφέας –θα αρκεστείς να αναδείξεις σκέψεις άλλων, όχι κατ’ αρχήν για να τις κρίνεις, αλλά για να τις κάνεις κατανοητές στους πολλούς (κι όμως αυτό είναι υπέροχη διανοητική και διδασκαλική άσκηση, και αρετή).
Αυτές οι σκέψεις γεννιούνται διαβάζοντας την οιονεί “εισαγωγή στη φιλοσοφία”, το βιβλίο του Γουόρμπαρτον. Απευθύνεται στο ευρύτερο κοινό, δεν θέλει να εντυπωσιάσει με υψιπετές ύφος, θέλει να κάνει προσιτό τον φιλοσοφικό προβληματισμό χωρίς να τον εκλαϊκεύσει (υπάρχουν άλλα βιβλία υψηλής φιλοσοφικής εκλαΐκευσης), θέλει να μας μάθει έννοιες και επιχειρήματα, να μας εκθέσει τις πιο σημαντικές απαντήσεις που έδωσαν οι φιλόσοφοι στα πιο σημαντικά ερωτήματα (και την τυχόν ανεπάρκεια των απαντήσεων). Και πρόκειται για ένα φιλοσοφικό βιβλίο που διαβάζεται, όχι μόνο από πρωτοετείς φιλοσοφίας –δεν λέω, βέβαια, ότι είναι ακριβώς βιβλίου κομοδίνου κρεββατοκάμαρας.
Ο Γουόρμπαρτον δεν κάνει μια παραδοσιακή τύπου εισαγωγή στη φιλοσοφία, είτε θεματική (π.χ. τι είναι φιλοσοφία, ποιοι οι κλάδοι της, ποια η σχέση της με όμορα πεδία κ.τ.λ.) είτε ιστορική (πραγμάτευση των ερωτημάτων της μέσα από την εκδίπλωση της ιστορίας της φιλοσοφίας). Καταλαβαίνει ότι για να κατανοήσουμε τη φιλοσοφία απαιτείται η ζεύξη της ιστορικής και της θεματολογικής μελέτης, αλλά χωρίς περαιτέρω εισαγωγές και προβληματισμούς χωρίζει το βιβλίο σε επτά και κεφάλαια και εστιάζει σε αυτές τις επτά βασικές θεματικές: θεός (φιλοσοφία της θρησκείας: ύπαρξη του θεού, το πρόβλημα του κακού), ηθική (κατηγορίες ηθικών θεωριών [δεοντοκρατικές, συνεπειοκρατικές, αρετολογικές], εφαρμοσμένη ηθική, μεταηθική), πολιτική φιλοσοφία (ισότητα, δημοκρατία, ελευθερία, πολιτική ανυπακοή), εξωτερικός κόσμος (τι είναι αυτό που υπάρχει), γνώση (θεωρίες γνώσης, ρεαλισμός, ιδεαλισμός, σκεπτικισμός), επιστήμη (φιλοσοφία της επιστήμης: πότε μια θεωρία είναι επιστημονική, επαγωγή, διαψευσιμότητα), νους (φιλοσοφία του νου: σχέση νου και σώματος, μονισμός-δυισμός), τέχνη (αισθητική: τι είναι τέχνη, αυθεντικότητα έργου τέχνης).
Μπορεί έτσι να φαίνονται πολύ τυπικά όλα. Όμως ο Γουόρμπαρτον εξηγεί με σαφήνεια όλα τα παραπάνω φιλοσοφικά ερωτήματα και στην παρουσίαση των σημαντικότερων απαντήσεών τους είναι ακριβής και χρησιμοποιεί διαφωτιστικά παραδείγματα. Οι θεματικές που επέλεξε αναμφισβήτητα δεν μπορούν να λείπουν από την, εισαγωγική και μη, μελέτη της φιλοσοφίας. Ξεκινά από ένα περισσότερο υπαρξιακό ζήτημα (ύπαρξη του θεού), προχωρά σε πρακτικά ζητήματα (ηθική και πολιτική –η τέχνη ταιριάζει εδώ) και καταλήγει στα πιο θεωρητικά περί γνώσης και όντος. Παρότι εκθέτει και τις, όχι μόνο κατ’ αυτόν, αδυναμίες διαφόρων θεωριών, και δεν διστάζει να επιχειρηματολογήσει και υπέρ μιας δικής του θέσης, ο συγγραφέας κρατά μια μετριοπαθή κριτική στάση. Μπορεί να μάθει κάποιος πολλά από αυτό το βιβλίο, αν και είναι εμφανής η έλλειψη ιστορικής προοπτικής (χαρακτηριστικό του αγγλοσαξωνικού τρόπου εισαγωγής στη φιλοσοφία ή στα βασικά της προβλήματα, ήδη από την εποχή του Ράσσελ). Ο αναγνώστης θα καταλάβει τη φιλοσοφία ως μια αναλυτική επιχειρηματολογική απόπειρα του ανθρώπου να κατανοήσει μεγάλα προβλήματα, όμως δεν θα νιώσει πώς αυτά τα προβλήματα γεννιούνται μέσα στην ιστορική εμπειρία και σε συγκεκριμένους πολιτισμούς ή εποχές. Έστω κι έτσι, και με έναν μικρό βαθμό δυσκολίας που απαιτεί προσεκτική ανάγνωση, το βιβλίο αυτό είναι το καλύτερο, το πιο σαφές ευσύνοπτο εισαγωγικό βιβλίο φιλοσοφίας που κυκλοφορεί.