Taal zonder mij

by Kristien Hemmerechts

Kristien Hemmerechts probeert na het overlijden van haar man, de Vlaamse dichter Herman de Coninck, erachter te komen wie hij werkelijk was. Ze leest zijn boeken opnieuw en graaft in haar geheugen. Vijftien jaar na de eerste druk is Taal zonder mij een moderne klassieker over liefde, literatuur en de dood, die iedereen gelezen moet hebben.

Genres: Biography, Nonfiction, Literature, Poetry, Belgium, Dutch Literature, Roman

183 pages, Kindle Edition

First published January 1, 1998

About the author

Kristien Hemmerechts is een Vlaams schrijfster. Zij was van 1992 tot aan zijn overlijden in 1997 gehuwd met de dichter Herman de Coninck.

Kristien Hemmerechts in de Nederlandstalige Wikipedia

Kristien Hemmerechts in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

Kristien Hemmerechts bij "Schrijversgewijs"

Kristien Hemmerechts bij Uitgeverij De Geus


Kristien Hemmerechts is a Flemish writer. From 1992 until his death in 1997 she was married to the poet Herman de Coninck.

Kristien Hemmerechts in the English Wikipedia

Reviews

[Jan · Rating 3 out of 5]

Vol piëteit memoreert Kristien Hemmerechts in ‘Taal zonder mij’ Herman de Coninck, haar in 1997 overleden echtgenoot. Zoals op de flap van het boekomslag staat, herleest zij zijn poëzie en gaat daarbij vooral in op het autobiografische karakter van veel van zijn gedichten. En zoals ze zelf schrijft, ontdekt zij de persoon Herman alsnog beter door posthuum na te denken over zijn poëzie. Teksten die misschien voor een ander minderzeggend zijn omdat zij de personen die achter de lyriek schuil gaan, niet kennen en dus niet herkennen, leiden bij Hemmerechts tot verrassende conclusies. Er komt innige verbondenheid tot uiting. Ik kan er als lezer aardig in meevoelen, tot op zekere hoogte. Daarom vind ik dit boek goed geslaagd. JM
PS
Kort geleden ben ik lid geworden van Netherlands & Flanders groep. Sinds 2012 krijgen de leden elk kwartaal een uitdaging aangeboden om boeken te lezen over een bepaald thema of uit een bepaalde wereldstreek. Ik heb mij nu stilletjes voorgenomen om het afgelopen decennium aan uitdagingen van deze groep tot (onderdeel van) mijn eigen leesprogramma te maken. Het eerste uitdaging-onderwerp, voor de zomer van 2012, was 'boeken van vrouwelijke Vlaamse auteurs'. Welaan, nummer één is hiermee gedaan. Ben nu bezig in “Het onverwachte antwoord” van Patricia de Martelaere.

[Sibrich van Baalen · Rating 3 out of 5]

Minder pathetisch dan Connie en mooi hoe ze delen van zijn werk citeert. Zielig voor Kris dat ze het de rest van haar leven zonder Herman moet doen 🩷

[Michèle Braconnier · Rating 3 out of 5]

Het boek schetst een boeiend beeld van wie Herman was voor Kristien. Her is echter niet te vergelijken met het warmere en sterkere " I.M" en " logboek van een onbarmhartig jaar" van Connie Palmen. Daar voel je de rauwe pijn, de ontheemding en vooral de enorme liefde voor respectievelijk IM en Van Mierlo, vind ik. Mss mogen we beide erg verschillende schrijfsters niet vergelijken?

[Renée De Baets · Rating 4 out of 5]

Wonderlijk poëtisch geschreven, een ode aan de poëzie en aan de maker, zoals iemand dat alleen kan wanneer men ze liefheeft (de poëzie, en de maker).

"Daarna moet de dichter zelf verdwijnen. Hij ziet dat het goed is, laat een verrijkte, leefbare en hanteerbare werkelijkheid achter als een leeg gedicht, leeg omdat hij eruit is verdwenen. Taal zonder hem."

[Helena · Rating 3 out of 5]

Kort boek over het leven en het werk van een van onze beste dichters ooit.

[Carlie Stijnen · Rating 4 out of 5]

Zo mooi, deze wandeling door het leven van Herman de Coninck aan de hand van zijn gedichten. Zo teer en teder als de gedichten zelf. Geen effectbejag, van een grote puurheid. Chapeau.

[Lena Vandegaer · Rating 4 out of 5]

Dit was prachtig; je moet ervan met tranen in de ogen soms eens lachen en ook vaak ‘wauwie’ zuchten! Ik ga dit jaar dan ook zeker en vast mee naar de boot, om mijn mama een plezier te doen (natuurlijk), maar ook om zwaar te fangirlennn!!!

[André · Rating 5 out of 5]

Op 22 mei 1997 overleed plots in Lissabon op vierenvijftigjarige leeftijd de in Nederland en Vlaanderen erg geliefde dichter Herman de Coninck. Hij was samen met heel wat collega's uit de Nederlandstalige literaire wereld op weg naar de opening van een groot literair congres. Hij voelde zich plots onwel worden en zocht een stoel op een terras. De Nederlanse schrijfster, dichteres, psychologe en arts Anna Enquist bleef bij hem. Met al haar kwaliteiten kon ze hem niet levend houden, want na enkele ogenblikken stierf hij in haar armen. Dit plots heengaan van Herman de Coninck bracht grote verslagenheid teweeg zowel in Vlaanderen als in Nederland. Niet alleen als dichter genoot hij grote populariteit, maar ook als mens. Er is veel over Herman de Coninck geschreven zowel door collega's als door journalisten. Maar dé grote hommage aan hem, het mooiste momument dat hij zich had kunnen inbeelden werd hem geschonken in de vorm van het boek Taal zonder mij, geschreven door zijn echtgenote Kristien Hemmerechts. Zij is zelf een prominent schrijfster die grote bekendheid verwierf door romans en verhalenbundels waarin de vrouw meestal de centrale figuur is zoals: Een zuil van zout, Weerberichten, Brede heupen, Wit zand, Margot en de engelen, enz.
In Taal zonder mij is haar overleden echtgenoot het personage waarrond alles draait. Maar dit is dan ook geen roman, maar non-fictie die met alle gedrevenheid waarover een mens kan beschikken werd geschreven. Aan de hand van zijn gedichten gaat ze op zoek naar de mens achter de dichter. Het is een ragfijne analyse van een geliefd persoon waaraan haar eigen leven gedurende negen jaar verbonden was. Kristien Hemmerechts analyseert niet alleen de gedichten van haar overleden echtgenoot, alles wat ooit Herman de Coninck was vanaf de eerste kennismaking tot aan zijn dood, die voor haar nog altijd niet voltooid is, wordt met de diepste aandacht bekeken en herleefd. Vermits hun relatie grotendeels op een gemeenschappelijke liefde voor taal steunde is het dàt instrument waarmee zij zijn persoon en zijn taal, waarin hij prachtige en eigenzinnige poëzie schreef definitief gestalte naar een groot publiek heeft gegeven.
Er zal wellicht nog veel over Herman de Coninck geschreven worden, maar wie dat ook doet, hij of zij zal nooit Taal zonder mij kunnen evenaren. Toch blijft ook bij haar de twijfel knagen of ze het recht heeft om dat te doen. 'Schrijvers en hun onderwerp. Alle modernistische en postmodernistische theorieën ten spijt hebben we een onderwerp nodig. Iets om over te schrijven. Lastig als je in een beschermd milieu bent geboren en opgegroeid. Als je geen oorlog heb meegemaakt, niet bent misbruikt of gefolterd, niet in de kampen hebt gezeten. Lastig als je alleen je navel hebt om over te schrijven. De muren van je ivoren toren. Maar dan spat die open en heb je een onderwerp. Of je recht van spreken hebt. Van spreken en schrijven. En of je je onderwerp niet de vernieling in schrijft.'(blz. 10) Maar toch vindt Kristien Hemmerechts dat ze alle etische bezwaren aan de kant moet zetten om voor zichzelf en de wereld de man te reconstrueren die achter de dichter schuilging. In zijn gedichten gaf Herman de Coninck een beeld van de man die hij graag wou zijn, in Taal zonder mij wordt Herman de Coninck de man die zij gedurende negen jaar intiem kende. Een man die teveel rookte en dronk, die teveel werkte, die te weinig sliep, kortom iemand die zeer ongezond leefde en zo roofbouw op zijn lichaam pleegde. Toch kon en wou ze hem niet veranderen, omdat ze zo een stuk van zijn persoonlijkheid zou schenden en de dichter in hem zou kooien.
Net als in haar vorige werken schrijft zij zonder taboes over hun huwelijk dat niet altijd gemakkelijk was voor geen voor beide partijen, juist omdat Herman een echte race met het leven aanging en zich met een vroege dood verzoend had. De dood hield Herman enorm bezig. Dat wist eenieder die gedichten van Herman de Coninck gelezen had. Kristien Hemmerechts schrijft in haar boek echter: 'hij was vervuld van dood.'. Ze weet ook telkens de mooiste fragmenten over die betrokkenheid met de dood op het juiste moment weer te geven. Herman was op vrij jonge leeftijd weduwnaar geworden. Hij wist wat het betekende om in de hoogdagen van de liefde juist dit geliefde wezen te verliezen. Kristien Hemmerechts had deze ervaring al twee keer gehad met haar twee als baby gestorven zoontjes. En toch kon ze met de gruwelijke ervaring van de rouw die ze twee keer had doorleefd, Herman toestemming geven om vroeg te sterven. Wel had ze het enorm moeilijk had om deze toestemming (zijn ongezonde manier van leven goed te keuren) te geven, ze is er zelfs drie maanden het huis voor uit gegaan. Toch begreep ze dat ze te zeer met Herman verbonden was om van hem weg te gaan. Daarom was en is het nog steeds moeilijk voor haar om zijn dood te acceperen.
Omwille van deze verbondenheid lijkt mij de titel Taal zonder mij ook bijzonder goed gekozen,ook al bestond hij voor het boek geschreven werd, want het is een citaat uit een gedicht van Herman de Coninck zelf. Voor mij persoonlijk duidt het erop dat ze na de dood van de dichter verder moet leven met zijn taal als levensgezel. Kristien Hemmerechts zegt zeer terecht: 'Ik ben Connie Palmen' niet' en ze vindt Taal zonder mij even terecht geen weduwenboek, maar wat dat betreft kan ik haar niet helemaal bijtreden. Want voor mij zijn Connie Palmen en Kristien Hemmerechts twee totaal verschillende schrijfsters die ook een heel andere impact op de media hebben. I.M.heb ik met heel veel ontroering gelezen, maar het maakte minder indruk op mij dan Taal zonder mij omdat ik Ischa Meijer ook minder goed kende dan Herman de Coninck. Volgens mij zijn het twee boeken die wellicht met dezelfde intentie geschreven zijn maar die je absoluut niet met mekaar kan vergelijken, net zomin als je De wetten kan vergelijken met Een zuil van zout.
Als je absoluut wil vergelijken zou ik het werk van Kristien Hemmerechts op een zelfde lijn willen zetten met het Brel-boek van Johan Anthierens. Deze auteur toont eveneens door tekstanalyse zijn groot respect en genegenheid voor de figuur van Jacques Brel. Natuurlijk gaat Kristien Hemmerechts nog een stap verder. En die stap verder betekent dan ook meteen de intimiteit die ze met haar personage gedeeld heeft in goede en minder goede tijden. Taal zonder mij is in al zijn soberheid een briljant boek dat Herman de Coninck zowel als mens als als dichter de hulde brengt die hem toekomt. En net zoals Kristien Hemmerechts zo treffend zegt in een interview kan het zeker als een handleiding bij het verzameld werk (dit werd reeds in een vorig nummer besproken) van de betreurde maestro beschouwd worden. Tevens is het een werk dat wellicht mensen zal aansporen om met minder schroom over de dood van een geliefd persoon te spreken.
(André Oyen)

[Huug Roosjen · Rating 4 out of 5]

Mooi boek. Je leert niet alleen Herman de Coninck kennen, maar ook Kristien Hemmerechts voor een heel groot deel. Mooi oprecht.

[DeWereldvanKaat · Rating 2 out of 5]

Als niet-Hemmerechtsfan kon dit boek me wel bekoren. De grootste verdienste van het boek vond ik dat Hemmerechts gedichten van De Coninck linkt aan hun leven van alle dag. De sowieso realistische poëzie van De Coninck krijgt op deze manier nog meer diepte. Het is knap om zien hoe De Coninck met een poëtisch ook naar de dagdagelijkse dingen kijkt.
Het boek is gaat meer over zijn poëzie en zijn leven dan wel over - wat je misschien zou verwachten - het weduwschap van Hemmerechts.

[SillySuzy · Rating 4 out of 5]

Boek uit 1998 waarin Kristien Hemmerechts terugkijkt op haar leven met de in Vlaanderen zeer beroemde dichter Herman de Coninck, die in 1997 is overleden. Mooi geschreven. Bevat veel (delen van) gedichten van De Coninck. Uit het verhaal blijkt veel liefde van de schrijfster voor haar man en zijn ongezonde leefstijl (veel roken en drinken, hele nachten doorhalen om te schrijven en overdag een paar uurtjes slapen), hetgeen hem uiteindelijk de kop gekost heeft. Erg mooi.

[Hilde Appelmans · Rating 5 out of 5]

Prachtige ode aan Herman De Coninck. Kristien Hemmerechts geeft een open en eerlijke kijk in haar hart en haar leven. Ze plaatst zijn gedichten, zijn woorden in haar verhaal over hun leven, over zijn dood, over haar leven na zijn dood. Bijzondere kijk in het leven van een weduwe. De weduwe van dé dichter.

[Astrid · Rating 5 out of 5]

Een boek om "dank je" tegen te zeggen.

[Susanne Bittner · Rating 4 out of 5]

Geweldig. Deze lengte was ok geweest voor Tonio ;-).

[Diana Willemsen · Rating 5 out of 5]

Zo verdriet te kunnen verwoorden als zij ❤️

[Angelique · Rating 3 out of 5]

Gelezen voor Brommer op zee. Je wordt meegenomen in een lieve wereld met mooie woorden.

De meeste van mijn liefdes ontbreken in mijn boekenkast. Ik prijs e bij vrienden en kennissen aan, leen ze uit, zie ze nooit terug. Wat boeken betreft ben ik geen jaloerse minnares.

Hier deinen onderbewustzijnen, soms steekt uit het ene een hand en uit het andere ook en hebben ze elkaar vastgehouden in al die immense Freud.

Achteraffer van Annie M.G Schmidt, achteraf wist hij hoe hij van haar had moeten houden, achteraf wist hij hoe hij om haar had moeten treuren, maar zo meteen direct blokkeerde er iets in hem.

Ik had jou, jij had mij, jij was water dat tussen mijn handen wegsijpelde. Het is beter om ooit iets te hebben gehad, dan nooit iets gehad te hebben.

Er is tijd om overmorgen iets te hebben achtergelaten. Daar moet je vandaag voor zorgen. Voor sterfelijkheid.

Zoals ik graag knoflook heb bij lamsvlees, zo wil ik tabak bij lucht: om adem te kruiden en pas nadien uit te blazen, als was het elke keer mijn laatste.

Het leven zet ons op onze plaats. Het leven snoert ons de mond. Het leven leert ons een toontje lager te zingen. Het hoofd te buigen. En dan te zeggen: dank u leven. Dank u dat ik er even mocht zijn.

[Rita · Rating 4 out of 5]

1998
Kristien Hemmerechts is een Vlaams schrijfster, geboren 1955 te Brussels. Zij was van 1992 tot aan zijn overlijden in 1997 gehuwd met de Vlaamse dichter Herman de Coninck.

'autobiografisch essay'
Audiobook - read by the author herself, and she reads it wonderfully, often as if she were reading a poem, and with very understated emotion.

What a great job of combining her own very personal experiences, those relating to Herman's habits and idiosyncrasies and personality and behavior; to his views on literary things; to her own experience of their relationship, and of daily life with Herman, and also her reactions to his death and what followed from that -- combining all these with reading of excerpts from a great many of his poems and his letters [including notes to her]. It's all done skillfully, and you get quite a picture of how it was for her to live with Herman. It was a second marriage for both of them and they must each have learned from the earlier relationship.

Wikipedia: 'Zij toont – zonder te moraliseren – personages en gebeurtenissen die vastlopen'

[Rowella · Rating 4 out of 5]

Mooie ode aan de Vlaamse dichter Herman de Coninck door zijn vrouw Kristien Hemmerechts. Ze heeft het bijna 25 jaar geleden geschreven na zijn plotselinge overlijden. Het eerste, grootste, deel van het boek gaat over de persoon Herman de Coninck en schetst op een hele ontroerende en integere manier de man zoals Kristien hem gekend heeft. Ik had nog nooit van hem gehoord, heb ook niets van hem gelezen, maar de indruk die ik kreeg was van een hele zachtaardige, lieve man, zonder enige ‘opschmuck’, maar ook eigenzinnig en moeilijk om een relatie mee te hebben en houden. Kristien slaagt erin om ook zijn minder makkelijke kanten toch op een respectvolle en liefdevolle manier te beschrijven. Ook citeert ze steeds (delen van) gedichten van Herman die voor haar illustreerden hoe hij in het leven stond. Samen met het beschrijven van allerlei kleine dagelijkse momentjes maakt dit het verhaal heel persoonlijk en intiem, zonder dat je je een voyeur voelt. Ik was ook wel geraakt door meerdere van zijn gedichten. In het laatste stuk richt Kristien zich rechtstreeks tot Herman en daarin komt meer haar eigen verdriet en gemis naar voren. Tegelijkertijd laat ze ook acceptatie doorklinken en hoe ze toch dankbaar is voor het leven juist nu ze haar grote liefde verloren heeft. In het boek voelt het echter of hij springlevend en heel dichtbij is.

[Tom · Rating 4 out of 5]

Een boek in twee delen: ten eerste een selectie van gedichten met hun context en bespreking, en het leven van Herman en Kristien ertussen gewoven, ook van andere mensen in hun directe omgeving, en ten tweede een intieme monoloog van Kristien naar Herman, na zijn dood. Een heel verwerkingsproces.
Het voelt soms een beetje afstandelijk en klinisch aan, maar wie ben ik om het rouwproces van iemand anders te beoordelen. Het boek schetst een menselijk beeld van de man achter de gedichten, niet enkel de positieve kanten.

[Andrew Spink · Rating 3 out of 5]

This book is mostly about the author's dead husband. I didn't know his poetry beforehand, so I think that some of it was lost on me. Nevertheless, there is a lot of citation of his work in the book, which I did enjoy reading.

The book is a lot about loss and mourning. It describes that sharply without getting lost in sentiment.

I read this in the 'Brommer op Zee' version. In this case, the author's notes didn't add a great deal.

[Mirjam Celie · Rating 5 out of 5]

Poëzie

Als je je nukkig ingraaft onder de dekens
wil je eigenlijk zeggen: kom bij me liggen.

Als je de deur achter je dichtslaat en wegrent,
wil je eigenlijk zeggen: kom me toch achterna.

En als je zegt: ‘Ik hou van je’
bedoel je: ‘hou je van mij?’

Zie je nou wel dat poëzie nodig is,
want als ik ‘ja’ zou zeggen,
zou dat niks betekenen.

Herman De Coninck

[Geoffrey van Zonneveld · Rating 3 out of 5]

Mooi. Hemmerechts vertelt haar verhaal - over haar leven met de dichter Herman de Coninck, over zijn sterven en over het verdriet.

Ze verweeft elementen uit zijn gedichten naadloos met de gebeurtenissen, ze probeert De Coninck te duiden en te begrijpen. Ook de moeite voor wie niet echt van poëzie houdt.

[Piet · Rating 3 out of 5]

Een eerlijk verhaal. Wat rommelig van structuur maar oprecht in het schilderen van het portret van een bijzondere man.
Kettingroker, stevige drinker, nachtbraker,
lui wat bewegen betreft, niet om te werken.
Verliefd op taal, weinig communicatief in gezelschap maar welsprekend in zijn gedichten.

[Thomasso · Rating 3 out of 5]

aan mijn hoge verwachtingen (naar aanleiding van 'Brommer op zee') werd helaas toch niet voldaan.
wat mij betreft was het narratief niet sterk genoeg (bij mij drong zich de vergelijking op met Conny Palmens 'jij zegt het', wat ik een veel beter boek vond).

[Fien Andries · Rating 3 out of 5]

3.5

[aaffhkmmmst]

Miriam

[R. De · Rating 5 out of 5]

Prachtig in memoriam voor Herman de Coninck. Aan de hand van Hermans gedichten beschrijft Hemmerechts zowel het leven van de Coninck als van hun relatie. Zeer indringend geschreven.

[Stephanie Wubben · Rating 2 out of 5]

Weer een boek wat mij niet ligt. Geschreven door de weduwe van de dichter Herman de Coninck. Een boek wat over komt als rouwverwerking maar voor mij als lezer moeilijk te bevatten is.

[Joeri Dassen · Rating 4 out of 5]

Mooi geschreven

[Pascale Roels · Rating 4 out of 5]

Poëtische inkijk in leven en werk van Herman. Een ontdekking!