Lời từ chối hoàn hảo by William Ury
Giới thiệu nội dung
Lời Từ Chối Hoàn Hảo: Cách Nói Không Mà Vẫn Nhận
Được Sự Đồng Thuận (năm 2007) khám phá sức mạnh của lời từ chối. "Không" là một trong những từ thường bị
tránh né hoặc sử dụng sai vì mọi người sợ làm tổn thương người khác hoặc đánh mất thứ gì đó. Biết cách từ chối giúp bạn vạch ra giới hạn cần thiết, lược bỏ những điều không quan trọng và khẳng định giá trị của mình mà không phá hủy mối quan hệ với mọi người.
William Ury là nhà nhân chủng học, cũng là "nhà đàm phán hòa bình" cho các tập đoàn và chính phủ trên
toàn thế giới để giải quyết các vấn đề mâu thuẫn cũng như ngăn chặn những cuộc nội chiến tiềm ẩn. Ông là đồng sáng lập Harvard Negotiation - một dự án nghiên cứu về đàm phán nổi tiếng thế giới của Đại học
Harvard, cũng là người lập ra Mạng lưới Đàm phán
Quốc tế cùng cựu tổng thống Mỹ Jimmy Carter. Ông từng giữ vai trò trung gian hòa giải ở khu vực Trung Đông và Liên Xô. Bạn đọc Việt Nam có thể biết đến ông qua các tác phẩm Lời Từ Chối Hoàn Hảo, Thương Lượng Không Nhân Nhượng, Đàm Phán Với Chính Mình...
Tổng quan
Lời từ chối có sức mạnh rất to lớn. Nó thiết lập những ranh giới cần thiết để chúng ta có một cuộc sống lành mạnh. Thế nhưng, nhiều người có vấn đề với việc từ chối. Nguyên nhân là do họ e ngại những hậu quả tiêu cực mà nó có thể mang lại. Làm sao chúng ta có thể từ chối làm thêm giờ mà không đánh mất cơ hội được thăng chức? Nói "không" với người bạn đời chẳng phải sẽ luôn làm họ tổn thương hay sao?
Thay vì nói "không", chúng ta thường thoả hiệp và chấp nhận, rồi ôm lấy cảm giác ấm ức. Mặt khác, một số người lại nói "không" một cách bực dọc quá mức, khiến lời từ chối có vẻ vô cùng gây hấn. Một số khác hoàn toàn tránh né sự việc, rũ bỏ mọi trách nhiệm. Và bạn biết không, mỗi cách phản ứng trên đều chỉ làm tình huống tệ hơn!
Vậy thì, có cách nào để truyền tải lời từ chối một cách tích cực, cho phép ta đặt ra giới hạn cá nhân mà vẫn không phá huỷ các mối quan hệ quý giá hay không?
Nội dung thứ nhất: Đằng sau mỗi lời từ chối là sự chấp nhận giá trị của riêng bạn.
Hầu hết mọi người nói lời từ chối như một phản xạ: để làm hài lòng người khác, để tấn công, hoặc để né tránh. Đây là những động lực tiêu cực. Để lời từ chối trở nên tích cực hơn, nó cần mang tính chủ động, xây dựng và có mục đích nhất định. Mặc dù từ "không" thường được sử dụng để giao tiếp điều bạn không muốn, thực chất nó lại có động lực từ điều mà bạn muốn.
Lấy một ví dụ đơn giản: một người bạn ghé thăm nhà bạn và anh ta muốn hút thuốc. Bạn muốn từ chối điều này, bởi bạn không thích mùi thuốc lá và vì bạn quan tâm đến chất lượng không khí. Hay ở một tình huống khác: một người nghiện rượu đã mất nhiều năm cố gắng nói "không" với chất lỏng quyến rũ và thất bại, cho đến khi người ấy trở thành ông ngoại và muốn trở thành một tấm gương tốt cho đứa cháu thân yêu của mình. Khát khao cháy bỏng này đã cho ông sức mạnh để vượt qua cảm giác khó chịu mỗi lần phải đối mặt với thói quen cũ. Điều tương tự xảy ra với nhiều tình huống mà bạn phải nói lời từ chối.
Lần tới, mỗi khi muốn nói "không", bạn hãy tự hỏi xem mình đang muốn bảo vệ, thay đổi hay tạo ra điều gì. Hãy suy nghĩ về sở thích, nhu cầu và giá trị để tìm ra điều gì thực sự quan trọng đối với bạn. Khi đã biết được giá trị sâu xa của lời từ chối, bạn cần có một kế hoạch dự phòng để củng cố ý định của mình. Mọi người không thích ý kiến ngược, nên khi gặp phải sự phản đối, bạn phải thể hiện rằng bạn biết mình đang làm gì, và sẽ không nhượng bộ bất kể người kia nói gì. Tuy nhiên, kế hoạch dự phòng thường không dễ chịu cho mấy. Chẳng hạn, khi bạn đang cố vạch ra ranh giới với một người bạn không chịu giao tiếp thẳng thắn, kế hoạch dự phòng có thể sẽ là... chấm dứt tình bạn. Dù không phải là kết quả mong muốn, lựa chọn thứ hai này bảo vệ bạn khỏi những hành động đe dọa đến chất lượng cuộc sống.
Lựa chọn này không phải là một sự thoả hiệp hay thất bại, nó đơn giản là một con đường khác nếu như đối phương không chấp nhận lời từ chối của bạn.
Nội dung thứ 2: Đôi thoại cởi mở và tốn trọng.
Như đã nói, không ai thích nghe lời từ chối cả. Họ thường coi đó là sự công kích cá nhân và cảm thấy xấu hổ hoặc tổn thương. Làm sao loại bỏ ảnh hưởng này khỏi lời từ chối? Chuyên gia đàm phán con tin của sở cảnh sát New York - Dominick Misino - nói rằng, bước đầu tiên là thể hiện sự tôn trọng. Điều này bộc lộ qua những hành động cơ bản là lắng nghe và ghi nhận rằng đối phương là một con người.
Nói dễ hơn làm, đặc biệt với những người mà bạn không đặc biệt quý mến. Trên thực tế, thành kiến đối với một cá nhân còn có thể khiến khả năng phán đoán của bạn kém nhạy bén. Vì vậy, hãy để những định kiến qua một bên và thực sự lắng nghe, bạn sẽ hiểu hơn về đối phương và điều mà mình đang từ chối.
Cũng giống như khi tìm hiểu động lực sâu xa của riêng mình, hãy điều tra lý do đằng sau hành động của đối phương. Một khi người đó cảm thấy được thấu hiểu, họ sẽ không nhìn nhận lời từ chối như một sự công kích cá nhân, và dễ dàng chấp nhận nó hơn.
Sau khi đã cho đối phương thấy được sự tôn trọng bạn dành cho họ, bước tiếp theo là truyền tải lời từ chối của bạn. Lạ lùng thay, lời từ chối hoàn hảo nhất bắt đầu bằng lời nói "có". "Có" ở đây là sự khẳng định giá trị của bản thân, củng cố ý định và giải thích với đối phương lý do bạn từ chối. Bạn phải làm cho đối phương hiểu rằng mình đang từ chối sự việc mà họ đề nghị, bảo vệ giá trị của mình, chứ không từ chối cá nhân nào cả. Thay vì nói rằng "bạn làm sai", "bạn trễ hẹn", hãy nói rằng "văn bản này bị sai", "sản phẩm kia bị lỗi"...
Bên cạnh đó, bạn có thể tập trung vào mô tả cảm xúc và tình trạng của bản thân, để thể hiện rằng lời từ chối chỉ bắt nguồn từ nhu cầu và mong muốn cá nhân của mình.
Nội dung thứ 3: Tìm hiểu nhu cầu của đối phương để khiến họ vui vẻ chấp nhận lời từ chối.
Thông thường, chúng ta gặp vấn đề khi nói lời từ chối với người thân hoặc bạn bè - những mối quan hệ thân thiết và ta không muốn liều lĩnh hủy hoại. Để đối phương chấp nhận lời từ chối, hãy đưa ra một giải pháp đáp ứng nhu cầu của tất cả mọi người. Bằng cách này, bạn cho đối phương thấy rằng mình tôn trọng nhu cầu của họ và sẵn sàng nỗ lực để tìm ra lựa chọn mà mọi người đều hài lòng. Đưa ra một lựa chọn khác còn dẫn đến một kết quả tích cực nữa, đó là cho đối phương cơ hội nói
"không". Lời từ chối là một biểu hiện của quyền lực, vì vậy điều này sẽ làm đối phương cảm thấy họ được đặt ngang hàng với bạn.
Giải pháp tích cực thường rơi vào một trong ba dạng. Nếu bạn đang từ chối một nhu cầu, giải pháp của bạn có thể là lời đề nghị cung cấp một điều gì khác khả thi hơn. Nếu bạn đang phản đối hành vi của ai đó, hãy đề xuất cách họ có thể hành động tốt hơn. Và nếu lời từ chối là một tuyên bố về giới hạn cá nhân, chẳng hạn như "Không, cảm ơn, tôi không uống rượu",', thì sự ngăn gọn là biểu hiện của tôn trọng. Và bạn luôn có thể lịch sự nói thêm rằng "Tôi mong là bạn hiểu".
Hãy nhớ, luôn có một lựa chọn mang lại lợi ích cho cả hai bên. Vì vậy, hãy chuyển tập trung từ những gì không thể làm được sang những gì có thể làm được. Và nếu bạn không thể nghĩ ra giải pháp thay thế, bạn luôn có thể thảo luận. Với bất kỳ lời từ chối và nỗi thất vọng nào, đối phương sẽ cần thời gian để chấp nhận thực tại. Vì vậy, trong khi đối phương đang trải qua nhiều cảm xúc, hãy đến một nơi yên tĩnh - nơi bạn cảm thấy vững tin vào động lực ban đầu của mình và giữ bình tĩnh. Sự bình tĩnh của bạn sẽ giúp xoa dịu cả hai. Danh tướng Tôn Tử của nước Ngô cuối thời Xuân Thu ở Trung Quốc từng nói: "Hãy xây một cây cầu vàng đế đối thủ của bạn rút lui". Nếu đối phương đang khó chấp nhận lời từ chối vì họ cảm thấy mất mặt, hãy nghĩ xem bạn có thể làm gì để giúp họ duy trì danh dự và xây dựng "cây cầu vàng" dẫn đến một nơi mà cả hai bên có thể hòa thuận được với nhau.
Là con người, chúng ta phải tìm cách chung sống với nhau trong xã hội. Dù là với vợ/ chồng hay người yêu cũ, khách hàng hay đồng nghiệp, việc khiến họ chấp nhận lời từ chối chỉ là một chiến thắng ngắn hạn. Về lâu về dài, lời từ chối hoàn hảo phải ngăn chặn được các mâu thuẫn liên quan, vì nó làm cho mối quan hệ của bạn trở nên chân thực hơn. Đó là bởi vì lời từ chối mở ra cơ hội để bạn giao tiếp về tính cách, ranh giới của bản thân, đồng thời hiểu được bản chất và nhu cầu của cộng đồng xung quanh mình.
Đương nhiên, thành thục nghệ thuật từ chối không phải là chuyện ngày một ngày hai. Hãy bắt đầu bằng việc để ý cách thức và thời điểm bạn từ chối. Bạn có thỏa hiệp, tấn công hay tránh né không? Bạn gặp khó khăn nhất khi nói "không" với ai? Nếu bạn lo lắng về khải năng diễn đạt, hãy nhờ một người bạn đóng vai đối phương để luyện tập những gì bạn muốn nói.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng lời từ chối là một cơ hội để bạn sống thật với chính mình. Bằng cách thật lòng bày tỏ nguyện vọng của bản thân, bạn sẽ đưa mình đến gần hơn với những người khác. Điều này đòi hỏi sức mạnh, lòng dũng cảm và khả năng đồng cảm, và về lâu về dài, mang đến sự tự tin và các mối quan hệ chân thành hơn.
15.07.2025
N