درس

by Roland Barthes, حسام نقره‌چی

تاسیس کرسی نشانه‌شناسی ادبی در کلژ دو فرانس برای بارت موقعیت پیچیده ایست، از طرفی یکی از مهم‌ترین نهادهای دانشگاهی فرانسه بالاخره پژوهش‌های او را به رسمیت شناخته، از طرف دیگر بارت زمانی پا به کلژ دو فرانس می‌گذارد که دیگر اعتقادی به علم و رویکرد علمی به ادبیات ندارد. درس آغازین جایی است که بارت باید این چالش را مطرح کند، آن را در زمینه‌ تاریخی‌اش قرار دهد و راه‌حلی را که برای این مسأله دارد ارائه کند.

نقد نو که زمانی از سوی دانشگاه «شیادی نو» نامیده می‌شد اکنون می‌تواند از تریبونی رسمی از خود دفاع کند. چه چیز به مطالعات ظاهراً پراکنده و حتی متناقض بارت مشروعیت می‌دهد؟ نشانه شناسی‌ای که بارت از آن سخن می‌گوید و در مقابل شکل رسمی و دانشگاهی این رشته از آن دفاع می‌کند چیست؟ دغدغه‌ی اصلی بارت در طول دوران کارش چه بوده؟ درس به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهد.

Genres: Nonfiction, Philosophy, French Literature, Linguistics, France, College, Theory

136 pages, Paperback

First published January 1, 1978

About the author

Roland Barthes of France applied semiology, the study of signs and symbols, to literary and social criticism.

Ideas of Roland Gérard Barthes, a theorist, philosopher, and linguist, explored a diverse range of fields. He influenced the development of schools of theory, including design, anthropology, and poststructuralism.

https://en.wikipedia.org/wiki/Roland_...

Reviews

[Moshtagh hosein · Rating 3 out of 5]

پایان این کتاب و نقد خود بسیار خواندنی ست.

[Hasan Abbasi · Rating 4 out of 5]

کتابی از رولان بارت که به چگونگی حضور وی در مدرسه دو کلژ دد فرانس میپردازد. بارت در این مقاله متمرکز بر مفهوم ادبیات و جایگاه ایديولوژیک آن است. مفاهیمی همچون آزادی و ادبیات هرزه و نشانه شناسی مورد بحث قرار میگیرد. همچنین کتاب دو ضمیمه بسیار خوب دارد که مربوط به مصاحبه های بارت میشود که در این گفتگو ها او بی پرده از خودش، علاقه اش و اصطلاحاتش صحبت کرده است.

[Gabriel Franklin · Rating 5 out of 5]

"... meu corpo é bem mais velho do que eu, como se conservássemos sempre a idade dos medos sociais com os quais o acaso da vida nos pôs em contato. Portanto, se quero viver, devo esquecer que meu corpo é histórico, devo lançar-me na ilusão de que sou contemporâneo dos jovens corpos presentes, e não de meu próprio corpo, passado."

[Marco · Rating 4 out of 5]

Read for College

Really interesting. I love Barthes' ideas and the way he talks about literature.

[Dri · Rating 5 out of 5]

"Vient peut-être maintenant l'âge d'une autre expérience : celle de désapprendre, de laisser travailler le remaniement imprévisible que l'oubli impose à la sédimentation des savoirs, des cultures, des croyances que l'on a traversés. Cette expérience a, je crois, un nom illustre et démodé, que j'oserai prendre ici sans complexe, au carrefour même de son étymologie : Sapientia : nul pouvoir, un peu de savoir, un peu de sagesse, et le plus de saveur possible."

[Guilherme Smee · Rating 5 out of 5]

O poder se insinua nos lugares onde não o percebemos de início, nas instituições, nos ensinos, ele se dá em forma de discurso de poder, levando àqueles que os recebem ao erro, de forma que torna mais fácil culpabilizá-lo. O poder, entretanto está arraigado na história humana, desde que as relações entre os homens se concretizaram, ou seja, com a invenção da linguagem. Dessa forma, se “a linguagem é uma legislação, a língua é seu código”. na língua francesa, assim como na portuguesa, somos obrigados a escolher entre binarismos: o feminino ou o masculino; o simples ou o complexo; ao eu ou ao tu. Quando nos sujeitamos à língua, nos alienamos por repetição da fala. Afirma Roland Barthes: “Toda língua é uma reição generalizada”.

“Em cada signo dorme um monstro, um estereótipo”, nos diz o autor de Aula. Afinal, para que um signo seja entendido, ele precisa ser reconhecido massivamente. O utilizador da linguagem humana é, ao mesmo tempo, patrão e escravo dos símbolos e signos, o que torna a nossa linguagem algo sem exterior, um lugar fechado. Barthes luta contra a Doxa, para desvelar a máscara de naturalidade que se esconde por baixo dos estereótipos, as ideologias que eles veiculam e a forma inconsciente com que os seres humanos perpetuam estes discursos que ficam distante do que pretendem representar.

Para Barthes, a literatura é uma espécie de memória, que deixa as pegadas do ser humano por aí, as pegadas da prática do escrever. Mas ela também é a memória dos rastros humanos por todos os saberes. Como exemplifica Barthes, o romance Robinson Crusoé abrange um saber geográfico, social, técnico, botânico, antropológico. A literatura é a realidade, trabalhando nos interstícios da ciência. Através da literatura, refletimos os demais saberes, ela aglutina todos eles numa transdisciplinaridade linguística, afinal, todos os saberes dependem da linguagem para serem difundidos.

Entretanto, para o autor, o que a literatura coloca à nossa frente não é uma ideologia: esquerda versus direita, real versus fantástico, subjetivo versus objetivo, verdades, beleza. Ela nos apresenta, em realidade, lugares de fala. Ao engendrar esses lugares de fala, o poder da literatura também é o de representar, de trazer à tona sentimentos e sensações através dos signos e símbolos fascistas, como nos demonstra Barthes. Por fim, temos a semiótica, que busca jogar com os signos ao invés de destruí-los, e buscar significados outros para significantes estanques. Dessa forma, Roland Barthes nos diz que a língua e o discurso são incisivos, pois eles estão juntos no lugar de fala agindo sobre aquele que os recebe. “O que pode ser opressivo num ensino não é finalmente o saber ou a cultura que ele veicula, são as formas discursivas através das quais ele é proposto”.

Quando a semiologia ganha uma cadeira no Colégio de França, tomando uma nova dimensão, percebe-se que nela existe o trabalho de um indivíduo para decifrar toda uma gama de significados de símbolos de domínio coletivo. Isso leva a uma relação com o estudo da memória coletiva, do imaginário, que nada mais é feito do que de simbolismos. Seria correto dizer que o estudo da literatura e da semiologia seriam o estudo de uma memória coletiva de determinados lugares de fala?

O papel do semiólogo é fazer-se compreender, ao mesmo tempo que experimentou e experimenta novamente seu objeto de estudo, jogando com os signos para retirar sumos de novos significados, buscando, então, na memória coletiva, o adubo necessário para cultivar essa miríade de ramificações. Pois, para o francês, não se devem cantar as maravilhas das riquezas e dos repertórios da língua, mas sim, como ela não se faz suficiente e como ela resiste, insuflando pré-conceitos.

Se a semiologia precisa buscar na memória, algo etéreo feita de fragmentos, o conteúdo para seus estudos, seria certo afirmar que a semiótica é um ensino fantasmático. A História, a memória e a semiótica possuem isso em comum: buscar extrair ao máximo do que está ali; que se enreda nos entrelugares; escolher entre o dito e não dito, entre a partida, a chegada e o que ficou no meio do caminho. Entre tudo o que foi exposto neste parágrafo reside o esquecimento e, para não esquecer, se faz necessário pesquisar. Pesquisar é um forma de ir contra a imposição da linguagem e uma forma de derivar novos rumos para a comunicação e as atividades humanas em geral.

[乂]

نشانه‌شناسیِ ادبی؛ مجموعه‌ی دروسِ افتتاحیه‌ی کلژ دو فرانس / رولان بارت / تهران: فرهنگ جاوید، چاپِ اول 1393
نشانه‌شناسی
ادبیات

یادداشتِ دبیر مجموعه
این اثر یکی از کتاب‌هایی است که تحتِ عنوانِ «مجموعه‌ی دروسِ افتتاحیه‌ی کلژ دو فرانس» توسط نشرِ «فرهنگ جاوید» چاپ شده است. و در ابتدای هر عنوان از کتاب‌های این مجموعه، شرحی از «ناصر فکوهی» درباره‌ی اهمیتِ این «دروس» باز-نشر شده است. «فکوهی» دبیرِ این مجموعه است و تحتِ عنوانِ: مدیرِ «انسان‌شناسی و فرهنگ / گروه انسا‌ن‌شناسی دانشگاه تهران»، امضای خود را بر پای یادداشت‌ها ثبت کرده است.
در این شرح، وی «کلژ دو فرانس» را یکی از معتبرترین مؤسساتِ دانشگاهی در جهان می‌داند که مرکزی پیشرفته برای گسترش دانش‌های تکامل‌یافته‌ی انسانی است. مرکزی که راه‌یابی اساتیدِ جدید به آن توسط فرایندی دموکراتیک و در نتیجه‌ی مشورتِ آزادِ دیگر اساتید با هم ممکن می‌شود. [9] و استادِ جدید نیز نخستین درس خود را در برابرِ همکارانِ آتی‌اش ارائه می‌کند. این ارائه، شاملِ برنامه‌های آینده‌ی او برای تدریس است. همچنین یک سخنرانی موجز درباره‌ی حاصلِ تجربیاتِ علمیِ او است.
«فکوهی»، دلیلِ ترجمه‌ی این درس‌ها را آموزنده بودن محتوای آن‌ها می‌داند حتا اگر زمان طولانی‌ای از ارائه‌ی آن‌ها گذشته باشد. [10]

و اما «رولان بارت» در این نشستِ افتتاحیه، به همکاران خود چه می‌گوید؟
حریمِ گفتمان‌های علمی و زبانِ قدرت:
«بارت»، حاصل کارِ گذشته‌ی خود را مقالاتی مبهم می‌داند. مقالاتی که برآمده از جدالِ متن با تحلیل بوده‌اند. وی از چراییِ پذیرش و حضور خود در کلژ دو فرانس می‌پرسد، به‌عنوانِ یک وصله‌ی ناجور در بارگاهِ حاکمیتِ ابداع و انسجامِ نظم‌یافته. [16] اما علی‌رغم دودلی‌ای که در این پذیرش احساس می‌کند از پی‌گیری این پرسش درمی‌گذرد و یادآور می‌شود: از یاد مبریم که فخر، از آنِ هر کسی نمی‌شود اما سُرور و طرب چنین است. وی سپس به سُرور خود از حضور در تالاری می‌گوید که در روزگارِ جوانی پذیرای او برای آموختن از اساتیدش بوده است. [17]
«رولان بارت»، در ادامه‌ی سخنانش، برداشت خود را از «کلژ دو فرانس» بیان می‌کند. وی معتقد است یگانه تلاش اساتید در «کلژ دو فرانس» پژوهش و مباحثه است. البته پژوهشی که در خدمتِ دانشی هدایت‌شده نیست. زیرا این‌جا «بیرون از دایره‌ی قدرت‌های غیر پژوهشی و علمی» است. [18]
«بارت»، معتقد است در زمانه‌ای سخن می‌گوید که علومِ انسانی میان تقاضاهای متعدد و متضادی قرار گرفته است. تقاضاهایی که این علوم را در مرزِ فروپاشی قرار داده است. زیرا از یک‌سو با تقاضاهایی فن‌سالارانه و از سوی دیگر با تمایلاتی انقلابی از جانبِ دانش‌جویانش مواجه است. گرچه وی اذعان می‌کند در پسِ هر گفتمانی که ارائه کنیم زیست‌مایه‌ای از یک قدرتِ در پیِ استیلا نیز نهفته است. اما تأکید «بارت» این است که گفتمان‌های علمی باید از جایگاهی برون از قدرت مطرح شوند. وی سپس پرسشی مطرح می‌کند، پرسشی که معتقد است «ژرف‌اندیشانه» است و باید همواره پیش‌روی هر نهاد آموزشی قرار داشته باشد:
در چه شرایط و با چه ساز و کارهایی می‌توان از حریم گفتمان‌های علمی در برابر سوءاستفاده‌ها محافظت کرد؟
چرا این پرسش مهم است؟ چون به نظرِ «بارت»، سخنِ او و همکارانش در این نشست نیز در بابِ «قدرت» است. [19] اما آیا این «قدرت»، موجودیتی یکپارچه دارد؟ موجودیتی که در یک‌سرِ آن صاحبانِ قدرت قرار گرفته باشند و در سویِ دیگرِ آن کسانی‌که دست‌شان از آن کوتاه است؟ «بارت» معتقد است معصومیتِ مدرنی که آن‌ها با آن رویارو هستند به چنین موجودیتی اعتقاد دارد. یعنی «قدرت» را مانند یک شیءِ سیاسی و دارای الگو تصور می‌کند. یک شیءِ سیاسی که دارای موجودیتی یکپارچه است. اما تأکیدِ «بارت» این‌است که اگر «قدرت»، موجودیتی چندگانه داشته باشد چه؟ در این‌صورت، بهتر است به تحلیلِ آن بپردازیم.

زبان و قدرت
«بارت»، می‌گوید: دعوی «قدرت» این است که «من قشون دارم»؟ اما کدام «قشون»؟ قشونی که از سرانِ حکومتی گرفته تا توده‌های عادی و همه‌ی اجزای دستگاه‌های سرکوب و فشار را در بر می‌گیرد. در کجا؟ بر سرِ هر کوی و برزن. برایِ چه؟ برای فریاد زدن و تحمیلِ هر آن‌چه که در گفتمانِ قدرتِ مطلق «مجاز» باشد. اما توجه داشته باشید که «قدرت»، مختص به دولت و گروه‌های خاصِ سیاسی نیست. و حتا در جزیی‌ترین مبادلاتِ اجتماعی نیز حضور دارد. مُدها، باورها، [20] روابط خصوصی، و هر آن‌چه که حسِ ارتکابِ خطا را در افراد برانگیزد، به اعتقاد «بارت»، جزو گفتمان قدرت است. و جنگِ قدرت فقط قیام برای تصاحبِ دولت نیست، «جنگِ واقعی جایِ دیگری است». جایی که ما با همه‌ی قدرت‌ها بجنگیم. اما انجامِ این کار بسیار دشوار است زیرا هرجا که «قدرت» را مهار کنیم از یک‌جایِ دیگر جوانه می‌زند. و گویی هرگز از میان نمی‌رود. زیرا به اعتقاد «بارت»، ماهیتِ قدرت، یک ماهیتِ انگل‌وار است. ماهیتی که به‌سبب گویا ماندن در بازتعریفِ مکررِ خود هم‌واره توانایی خویش را احیا و بازیابی می‌کند. [21] و در ابدیتِ انسانی، از طریقِ «زبان» ریشه گسترانده است. زبانی که نقشِ کدِ قانون‌های قدرت را بازی می‌کند. قانون‌هایی که انسان، آن‌ها را با تکیه بر توانِ گویاییِ خود به‌دست آورده است.
اما آیا ممکن است که ما قادر به دیدن این قدرتِ پنهانِ «زبان» نباشیم؟ به نظرِ «بارت»، بله، ممکن است.
چرا و چگونه؟ با فراموش کردن این واقعیت که به‌کارگیریِ زبان نیز یک‌نوع دسته‌بندی است و هر دسته‌بندی‌ای، یک سرکوب است. «بارت»، در توضیحِ این کلام از شرحِ «یاکوبسن» استفاده می‌کند: هر واژه‌ای، معنایی دارد، اما فهمیدنِ کارکردِ واقعی آن معنا، به شرایطی بستگی دارد که گوینده‌ی آن واژه در بیانِ خود مجبور به ابرازِ آن شده است. یعنی گوینده، به سوژه تبدیل می‌شود. سوژه‌ای که دائماً کنش‌ها را به خود منتسب می‌کند. انتساب‌هایی که بر فرض، در زبانِ فرانسه حالتِ خنثی ندارد و مذکر یا مؤنث است. [22] و وقتی قصدِ ارتباطِ زبانی با دیگران را دارد مجبور است از ضمیرِ اشاره استفاده کند، [تو یا شما]، و این اجبار نیز در درونِ خود یک حالتِ تعلیق به‌همراه دارد که نوعی تعلیقِ عاطفی یا اجتماعی است. پس «زبان»، در ساختارِ خود کارکردی از خودبیگانه‌ساز دارد.
«بارت»، سخن‌گفتن و حتا خطابه را نوعی زیرِ سلطه‌بردن می‌داند. چرا؟ چون به اعتقادِ او «زبان»، یعنی وابسته‌سازیِ تعمیم‌یافته. اما آیا این وابسته‌سازی را نمی‌توان مهار کرد، مثلاً با ارسالِ «پیام»هایی صریح و خاص؟ نه، زیرا «زبان»، مستقل از «پیام» است. [23] «زبان»، خود صحنه‌گردانِ «پیام»ها است. [27] و «پیام»، از بیان آن‌چه که «زبان» می‌گوید ناتوان است. چرا؟ زیرا «زبان»، صدایی کاملاً متضاد با پژواکِ عقلانیِ سوژه‌ی خود دارد.
به اعتقادِ «بارت»، «زبان»، برآمده از یک ساختار است، همان ساختاری که در چارچوبِ آن مجالِ تکلم می‌یابد. و این ساختار، خصوصیاتی مستقل، و مخصوص به‌خود دارد. اما آیا همان‌طور که «رِنان» معتقد بود: «زبان»، اگر در محیطی عقلانی رشد کند نمی‌تواند به تابعی از عقلانیتِ سیاسی تبدیل شود؟ «بارت» معتقد است: خیر. زیرا «زبان»، جزیی از تواناییِ «گویایی» است، و «گویایی»، به‌خودی‌خود نه ارتجاعی و نه پیش‌رو است، بل‌که «فاشیستی» است. «فاشیستی» است زیرا مانعِ گفتن و انعقادِ کلام نمی‌شود اما به گفتنِ آن مجبورتان می‌کند. حتا اگر در یک موقعیتِ دوستانه نیز گویا شود بازهم در رکابِ قدرت است. چرا؟ چون به اعتقادِ «بارت»، «زبان» ما را الزاماً با دو حوزه مواجه می‌کند:
1. حوزه‌ی اقتدارِ گزاره‌های مثبت.
2. حوزه‌ی تکرارِ جمع‌گرایی.
«زبان» الزاماً ما را با حوزه‌ی «اقتدارِ گزاره‌های مثبت» مواجه می‌کند زیرا «زبان»، بدون هیچ واسطه‌ای مثبت‌گرا است. [24] اما در این میان، تکلیفِ گزاره‌های حاملِ «شک و تعلیق و نفی» چه می‌شود؟ «بارت»، آن‌ها را درحدِ یک مکمل و ابزارِ زبانی می‌داند، نه بیش‌تر. اما ابزارِ کمکی برای چه کاری؟ برای کاهشِ تأثیرِ مشاهدات.
و چرا کارکردِ «زبان» الزاماً ما را با حوزه‌ی «تکرارِ جمع‌گرایی» مواجه می‌کند؟ زیرا تشخیصِ نشانه‌های سازنده در هر زبان، وابسته به «شناساییِ» آن نشانه‌ها است. و این شناسایی به تکرارشدنِ آن نشانه‌ها نیاز دارد وگرنه قادر به بازشناسیِ آن‌ها نخواهیم بود. و تکرار این نشانه‌ها وابسته به خصوصیاتی است که دنباله‌رو و جمع‌گرا باشند. مثلاً ما هرگز نمی‌توانیم سخنی بگوییم مگر با استفاده از معانیِ رجحان‌یافته و پیشی‌گرفته در زبان‌مان برای بیانِ شتابان مقصودمان. و این‌گونه است که «بارت» معتقد است: «در هر نشانه‌ای هیولایی جمع‌گرا نهفته است»، چون به محضِ این‌که شروع به سخن‌گفتن می‌کنیم برده‌ی گزاره‌ها و اجتماعِ نشانه‌های کلامیِ به‌کارگرفته در سخنِ خود می‌شویم. یعنی «ارباب/برده»ای می‌شویم که آغازِ سخن و تأیید آن را بر عهده می‌گیریم و با تکرارِ آن‌ها خود را برده‌ی کلامی جمع‌گرا می‌کنیم. [25]

در چارچوبِ خودِ زبان باید به جنگِ زبان رفت:
گزاره‌ای که «بارت» پس از این مطرح می‌کند، صراحتاً داشتنِ «اختیار» را در حیطه‌ی گویاییِ انسان‌ها ناممکن می‌داند. انسان‌هایی که گویایی‌شان صورتِ بیرونی ندارد مگر آن‌که یک امرِ ناممکن محقق شود. مثلاً در قالبِ تلاش‌های رمزآگینی که بخواهد بردگیِ زبان را پس بزند. مثلِ کنش‌های «کی‌یرکگور»ی که تهی از درون-گفتارند [26] و یا ابرمرد نیچه‌ای. آیا راهِ حل ساده‌تری وجود ندارد؟ «بارت»، چنین راه‌حلی را دور زدنِ زبان می‌داند. دور زدنی که به ما امکان می‌دهد تا تواناییِ گویایی‌مان خارج از مدارِ قدرت نیز شنیده شود. چگونه؟ از خلالِ انقلاباتی همیشگی در «زبان»، یعنی از طریقِ «ادبیات». اما «ادبیاتِ» مورد نظرِ «بارت»، مجموعه‌ای از آثارِ نوشتاری در بازارِ فرهنگی و آموزشی نیست. منظورِ وی از «ادبیات»، اقدام به کنشِ «نوشتن» برای نگارشِ نشانه‌ها است. نشانه‌هایی که می‌توانند پیچیده باشند. [27]

ادبیات و قدرتِ اختیارِ نویسندگان
به اعتقاد «بارت»، ارزیابیِ اهمیتِ ادبیِ یک نویسنده برآمده از مسئولیتی است که در پهنه‌ی زبان برعهده گرفته است. و این مسئولیت با شخصیتِ مدنی یا تعهداتِ سیاسیِ او ارتباطی ندارد. زیرا «قدرتِ اختیارِ ادبیِ» یک نویسنده در چارچوب‌هایی ایدئولوژیک مجالِ خود بودن و اهمیت‌یافتن نخواهد یافت. زیرا این یک قدرت و مسئولیتِ مرتبط با شکلِ بیانِ ادبی او است. بیانِ ادبی‌ای که روش‌مندی‌های ایدئولوژیک همواره تاثیر اندکی بر آن داشته‌اند. حال هرقدر هم که این روش‌ها از موضعِ تأکید و زور بوده باشند نیز قوایِ سه‌گانه‌ی «ادبیات» محدوده‌های بیش‌تری را برای جولانِ خود فراهم خواهد داشت. قوایِ سه‌گانه‌ای که شاملِ: یادگیری، تقلید، و نشانه‌ها است. [28]

یادگیری: ادبیات، سنگِ شب‌افروز است:
حال اگر با نوعی توحشِ زورمدار مواجه شویم که بخواهد متناسب با درکِ خود همه‌ی پیوندهای علمیِ تاکنون تثبیت‌شده را از مدارِ آموزشی خارج کند، و ما نیز فقط بتوانیم یک انتخاب داشته باشیم، بدونِ تردید باید «ادبیات» را برگزینیم. چرا؟ چون «بارت»، ادبیات را «مطلقاً و قطعاً» واقع‌گرایانه می‌داند. «ادبیات، خودِ واقعیت است. ادبیات، روشنایی‌بخشِ امورِ واقعی است. و همه‌ی دانش‌ها را درونِ خود جای می‌دهد.» «بارت»، ادبیات را دانشی می‌داند که می‌تواند غیرِمستقیم و بدونِ بت‌سازی، به دانش‌هایِ دیگر منزلتی هم‌تراز با جایگاهِ واقعی‌شان ببخشد. چگونه؟ با مشخص کردنِ دانش‌هایی که تحققِ آن‌ها ممکن است، حتا اگر فعلاً ناشناخته و تحقق‌نیافته باشند. پس حوزه‌ی عملِ «ادبیات»، در میانِ شکاف‌های دانشی است. [29] «مانندِ سنگی شب‌افروز، که نورِ روز را در خود ذخیره می‌کند و با تشعشعِ خود در سیاهی شب، نویدِ روشنا و روزی دیگر می‌دهد.»
«بارت»، ادبیات را پلِ رابط میانِ دانش و زندگی می‌داند. یعنی پلی میانِ امرِ نخراشیده‌ی دانش با امرِ پالایش‌یافته‌ی زندگی. و پرسش ما این بود که چرا «بارت» معتقد است حتا در بدترین شرایط و محدودترین انتخاب‌ها، برای بازگرداندنِ قدرتِ اختیار، باید «ادبیات» را برگزید؟ آیا وی دلایلِ دیگری نیز دارد؟ بله. وی معتقد است گرچه دانشِ ادبی، دانشی کامل و قطعی نیست اما دانسته‌های آن از انسان، زیاد است. آن‌قدر زیاد که می‌توان آن‌را «اتلافی بزرگ» در تواناییِ گویاییِ انسان نامید. زیرا «ادبیات»، «زبان» را به‌کار می‌گیرد تا توسطِ آن چرخنده‌های «دانش» را به حرکتی مداوم در ‌آورد. حرکتی که توسطِ نوشتارهای ادبیِ به «دانش» کمک می‌کند تا در چارچوبِ گفتمان‌هایی نمایشی، دوباره به «دانش» بیاندیشد. [30] این خصوصیات حتا به «ادبیات» این قابلیت را می‌بخشد که مرزِ روش‌های خود را با علم از میان بردارد. زیرا گفتمانِ برخی از «دانش»ها، در پیِ شناختِ گزاره‌ها در یک نوشتار است. و این گزاره‌ها به‌عنوانِ موضوعاتی متعارف در زبان‌شناسی، [31] گاهی یک سوژه‌ی ناپیدا و ناشناخته را در قالبِ یک نگرانیِ آشنا بازنمود می‌کنند. این‌بار در قالبی از دست‌کاری‌هایی ادبی و شناخت‌شناسی.
در ادامه «بارت»، نتیجه می‌گیرد که چنین کم‌رنگ‌شدن‌هایی در تشخیصِ مرزهای دانشی و ادبی، یک الگوی (پارادایم) جدید را مطرح می‌کند. الگویی که از تقسیمِ وظایفِ مجزا برای «دانشمندان و پژوهشگران» و «نویسندگان و روزنامه‌نگاران» تبعیت نخواهد کرد. زیرا در چارچوبِ آن اعتقاد بر این است که: «نوشتار، محدود به مرزهایی کارکردی نیست، و هرجا که با ما با واژگانی شناخت‌شناسانه سروکار داشته باشیم، اهمیتِ نوشتار نیز حضوری انکار نشدنی دارد.» [32] زیرا آشناسازیِ طعمِ دستاوردهایِ علمی توسطِ «واژه‌ها»ی نوشتاری محقق می‌شود. و این «واژه»های نوشتاری هستند که به ژرف‌اندیشی‌های عالمانه امکانِ پویایی می‌دهند. حتا اگر برخی از گزاره‌هایِ نوشتاریِ آن با ورودِ روش‌های نوینِ علمی باطل شده باشند. مانندِ بسیاری از گزاره‌های نوشتاریِ «میشله» در تاریخ‌نگاری، که گرچه با روش‌های نوینِ علمی باطل شده‌اند اما ارزشِ حضوری آن قابلِ نادیده گرفتن نیست. «موضوع هرچه می‌خواهد باشد، ما فقط یک حضور را می‌بینیم: نوشتار.»
بازنمایی
[...]

[Ivone]

"Há uma idade em que se ensina o que se sabe; mas surge em seguida uma outra em que se ensina o que se não sabe: a isso se chama procurar. Chega agora, talvez, a idade de uma outra experiência: a de desaprender, de deixar germinar a mudança imprevisível que o esquecimento impõe à sedimentação dos saberes, das culturas, das crenças que atravessámos. Essa experiência tem, creio eu, um nome ilustre e fora de moda que ousarei aqui arrebatar, sem complexos, à própria encruzilhada da sua etimologia: Sapientia: nenhum poder, um pouco de saber, um pouco de sabedoria e o máximo de sabor possível."

Copio, para não esquecer, as palavras com que Roland Barthes termina a sua lição inaugural da cadeira de Semiologia Literária do Colégio de França, proferida em 7 de Janeiro de 1977. Uma lição brilhante por um pensador à frente do seu tempo que me fez pensar no que perdemos por transformarmos o sistema educativo em fatias de conhecimento(s), no qual só raramente, e por felicidade, se tem contacto com a sabedoria.

[Emiliano Urbim · Rating 4 out of 5]

Melhor ainda do que a aula de Barthes, cheia de frases instigantes mas um pouco dispersa em alguns pontos, é a "lição de casa" que a tradutora e especialista Leyla Perrone-Moisés dá encerrando o livro, contextualizando a palestra do pensador francês em sua obra e ainda explicando com classe seus critérios para a versão brasileira.

[Haymone Neto · Rating 4 out of 5]

Barthes faz a semiologia parecer um assunto leve e trivial. Talvez seja esse o projeto dele... O posfácio também é excelente.

[Apolline · Rating 3 out of 5]

C'était moins pire que ça à quoi je m'attendais, au moins j'ai compris ce qu'il voulait raconter et pour une fois je n'ai pas trouvé ça scandaleux.

[with love, eva · Rating 5 out of 5]

Lido pra faculdade mas achei sensacional

[SuzanneNM · Rating 2 out of 5]

pas compris…

[Thaíssa · Rating 5 out of 5]

"A escritura faz do saber uma festa."(p.20)

Barthes is amazing in his discourse. Since I love literature, reading this kind of theory is superb! He faces literature as the only way to deal with language outside the power sphere, therefore, the only way to freedom.

"... porque o texto é o próprio aflorar da língua, e porque no interior da língua que a língua deve ser combatida, desviada: não pela mensagem de que ela é instrumento, mas pelo jogo das palavras de que ela é o teatro."(p.16)

[Eduardo Lima · Rating 5 out of 5]

que aula maravilhosa. minha empolgação de ler o Barthes chamando a literatura de jogo de trapaça, destruindo o jogo de poder da linguagem por dentro, me levou a anotar na margem da página “muito foda”. e é, mesmo.

[Sofia · Rating 3 out of 5]

Intéressante synthèse de la littérature présentée comme contre-pouvoir de la langue, mais j'ai bien peur que la sémiologie ne soit pas ma tasse de thé.

[Larissa Campos · Rating 4 out of 5]

What a brilliant man.