Loopgravenhel

by Sandra J. Paul, Marc Geyens

1916.

De zeventienjarige Victor wordt samen met zijn beste vriend van het veld in zijn gemeente Sint-Amands geplukt en naar de Westhoek gestuurd, om te strijden in een vreselijke oorlog.

Omringd door de geur van de dood beseft Victor al snel dat alle hoop al lang vervlogen is in de loopgraven. Terwijl de strijd rondom hem stevig woedt, komt hij zichzelf steeds meer tegen. Bovendien groeit de wanhoop bij de soldaten. Wat als deze oorlog nooit meer eindigt?

Met oog voor detail voelt Loopgravenhel(d) aan als de autobiografie van een jonge soldaat die tegen wil en dankin de hel terechtkomt. Dit unieke, atypische oorlogsboek, geeft een bijzondere kijk op de Eerste Wereldoorlog, alsof je er zelf bij was.

De pakkende kortverhalen die Victors leven beschrijven, werden geschreven door Sandra J. Paul. Aangevuld met ontroerende gedichten die geschreven werder door Marc Geyens, is Loopgravenhel(d) een boek dat je nog lang bij zal blijven.

286 pages, Paperback

Published September 16, 2018

About the author

Author of various psychological thrillers, Young Adult, Middle Grade and Children's books. Several bookrights have been sold to various countries.

Laureaat van de Aspe Award 2015.

Also known as Joanne Carlton.

Reviews

[Maud]

Loopgravenhel(d) is inderdaad een uniek, atypisch oorlogsboek maar oooo zo mooi geschreven, verwoord op een uitzonderlijke manier met "pakkende" kortverhalen.
"De westhoek"...een streek die mij als echte west-Vlaming nauw aan het hart ligt.
Een streek waar je overweldigd wordt door emoties en respect.
Ik hoop van harte dat wij en de volgende generaties dit nooit meer hoeven meemaken.
Top lectuur 📚

[Nancy De Brucker]

Schaamte
Schaamte aan hen
die van jonge mensen
ongewilde moordenaars maken
die aan hun plichten
als waardige machthebbers
met volle verstand verzaken
Schaamte aan hen …

Heden
August Vermeersch is samen met zijn echtgenote een cursus ‘Internet voor senioren’ aan het volgen. Beiden hebben ze de leeftijd van negenentachtig jaar bereikt en hun kleinzonen vinden het fantastisch dat ze dit doen. Echter, opa wil maar één ding en dat is dingen en mensen opzoeken die WOI hebben meegemaakt. En daar heeft opa August zo zijn redenen voor. Hij begint te vertellen over die periode en in het bijzonder over zijn vader Victor; Lukas luistert heel geboeid hoe zijn overgrootvader Victor een oorlogsheld was. Als August een kistje bovenhaalt met een dagboek erin van Victor wil Lukas die heel graag lezen. Opa wil dat zijn kleinzoon dit leest zodat hij kan beseffen hoe het leven toen was. Zodoende begint Lukas het verhaal van zijn overgrootvader te lezen ….

Verleden
Anno 1913: De familie Vermeersch woont in Sint-Amands, een heel landelijk dorp in Klein-Brabant. Frederik, de oudste zoon, is achttien jaar en heeft zijn legerdienst beëindigd. Nu vertrekt hij naar Gent om voor arts te studeren. Victor is veertien jaar en kijkt enorm op naar zijn broer en hij zal hem hard missen. Dit is een gelukkig gezin met meer dan voldoende financiële middelen om een goed leven te leiden en ze mogen absoluut niet klagen. Frederik en Victor zijn daardoor gezegend dat ze naar school kunnen gaan en kunnen verder studeren. Eind juli komt Frederik onverwacht naar huis, Gent staat al in rep en roer en Duitsland kan elk moment België binnenvallen. Ook kunnen alle soldaten opgeroepen worden om hun land te dienen. Frederik, als oudste, wordt meteen naar West-Vlaanderen gestuurd en meer bepaald naar De Westhoek. Omwille van Victor ’s leeftijd blijft hij gespaard en moet hij het leger niet in.
Anno 1916: Victor wordt, op zeventienjarige leeftijd, van een veld geplukt door officieren die het land doorkruisen om jongens en mannen te vinden en hen te laten opdraven als kanonnenvlees. Plots speelt leeftijd geen verschil meer. Het wordt een ware hel in de loopgraven: niet alleen de gevechten zijn erg, maar er heerst ook een overheersende stank van rottende lijken, beesten, afval. Het is een ware horror, niets telt nog mee behalve overleven. Victor overleeft deze veldslag maar hoe zal hij uit deze oorlog komen? En hoe gaat zijn toekomst eruit zien?
Conclusie
November is een maand waarin we de doden herdenken. Deze maand stond ook in het teken van de Eerste Wereldoorlog, het is exact 100 jaar geleden. Vooral in de Westhoek vonden vele herdenkingen plaats. Ook voor deze gedachtenis hebben beide auteurs hun creatieve brein gebundeld en hieruit is dit mooie boek ontstaan.
Dit is een verhaal van vier generaties van de familie Vermeersch. Het verhaal begint in het heden en de auteur neemt ons mee naar 1913 waar het leven van Victor wordt verteld. Vanuit Victor‘s perspectief wordt het verhaal van WOI verteld. Het blijft niet alleen bij WOI maar het relaas strekt zich ook uit tot WOII. Sandra J. Paul heeft dit bewust doorgetrokken omdat in WOII er andere dingen aan bod kwamen dan in De Grote Oorlog. Alhoewel dit verhaal fictief is, heeft zij veel informatie gevonden over waargebeurde feiten tijdens deze twee donkere periodes uit onze geschiedenis.
Dit verhaal is echt pakkend en de auteur schuwt niet om er harde feiten in te verwerken. Goed dat ze dit gedaan heeft zodat elke lezer zich bewust kan worden dat er in die periode geen menslievendheid bestond in de loopgraven. Het blijft maar duren, het is meedogenloos en wat voor nut heeft het eigenlijk? Het was een ware hel op aarde en dat heeft ze heel goed beschreven! Ik blijf het herhalen: boeken zoals deze zouden verplichte schoolkost moeten zijn. Jongeren moeten weten hoe gruwelijk de oorlog was en hoe hun voorouders gestreden hebben om ons een toekomst te bieden! Zulke dingen mogen nooit meer vergeten worden!
Dit boek bestaat uit twaalf hoofdstukken en bij elk hoofdstuk is er een gedicht vooraf geschreven door Marc Geyens. Elk gedicht weerspiegelt het tijdsbeeld waarin het hoofdstuk zich afspeelt. In totaal staan er 39 gedichten in, die een voor een pakkend en prachtig zijn. Na zijn laatste bezoek aan Ieper heeft de auteur al zijn gedachten op papier gezet wat resulteert in deze aangrijpende gedichten. Ik heb twee gedichten in mijn recensie verwerkt die sprekend zijn voor dit boek.
Wat tof om te lezen was, was ook de regio waar de familie Vermeersch woonde. Ik ben namelijk een streekgenoot van Sandra en voor mij was het dan ook boeiend om te lezen wat er zich allemaal heeft afgespeeld. Boeken zoals deze blijven heftig maar ook dit verhaal heb ik in een ruk uitgelezen. Het is ook voor alle leeftijden geschikt en een mustread omdat het zo’n sterk verhaal is. Samengevat is het een ijzingwekkend verhaal dat gepaard gaat met ontroerende gedichten. 5 sterren!

Wanneer?...
Zoveel zwijgend graven getuigen
van pijnzame dood en zinloos geweld
wanneer leert de mens eindelijk leven
zonder macht en zonder geld?
Wanneer groeien en bloeien de klaprozen
op de vruchtbare Vlaamse velden
in blijvende vrede, vrij gekozen
voor potentiële helden?

[Lotte Hillewaere]

ook mooie gedichten

[Kareltje]

5 sterren omdat het een aanrader is voor alle leeftijden, omdat ik het belangrijk vind om stil te staan bij de verhalen achter de wereldoorlogen en de impact die nog doorklinkt in de generaties. Met dit boek hebben de schrijvers een mooi eigentijds verhaal geschreven, waarin de twee wereldoorlogen verweven worden. In het begin dacht ik dat het een boek voor tieners was, omdat het begint in de tegenwoordige tijd vanuit de tiener Lukas die in gesprek met zijn 89-jarige opa raakt omdat hij iemand online wil opzoeken. Van daaruit komt Lukas het verhaal van zijn overgrootvader Victor te weten. Victor beschrijft in meer volwassen taal zijn leven als zoon van een herenboer, het verloop van de oorlog in het dorp en uiteindelijk zijn leven in de loopgraven in de omgeving van Ieper tijdens WO I. Dit is indringend om te lezen omdat ook de impact in het latere leven van Victor en zijn gezin duidelijk wordt. Wat een hel en wat een held. Tijdens WO II wordt het verhaal van opa August duidelijk. Opa is op zoek naar een jeugdvriend die hij sinds de oorlog niet meer heeft gezien. Het verzet en verraad komen aan bod. Prachtig om te lezen! Een aanrader voor iedereen die de oorlogen niet wil vergeten. Duidelijk is dat beide schrijvers zich goed verdiept hebben in het verloop van de Grote Oorlog in het gebied waar zij zelf wonen. De verhalen worden afgewisseld met gedichten en een inleiding waaruit blijkt hoe belangrijk zij het vinden dat de zin en onzin van oorlog ook nu in gedachten blijft. De Ieperse impressie, de gedichten over de onbekende soldaat en de Menenpoort waren voor mij, als bezoeker van Ieper heel herkenbaar. Prachtig en indringend! Dit boek blijft hangen.

[Ilse]

Verhaal heel mooi en toegankelijk geschreven, ook voor de jongere lezers. Vlot verloop doorheen het boek door de niet te lange hoofdstukken en telkens het gedichtje aan de start van een nieuw hoofdstuk. Het boek verveelt geen enkel moment en sleept je mee in de wereld van de wereldoorlogen ... gruwelijke taferelen, maar ook oh zo mooie momenten tussen de geliefden. Ook het einde spreekt een mooie boodschap uit!

Ps: de gedichten waren een mooie surplus in dit boek!

[Liesbeth Jochemsen]

Ik kreeg dit boek tijdens Jolobokaflod 2022, een traditie uit IJsland waarbij mensen elkaar met Kerst een boek cadeau geven.
Het begin van dit boek moest ik even doorbijten. Ik had op basis van de achterflaptekst een verhaal verwacht over de Eerste Wereldoorlog en dan begint het boek in het heden. Je volgt de Belgische tiener Lukas die met zijn broers geregeld bij hun opa August en oma Julia zijn. Opa en oma volgens een cursus internet en hun kleinzonen helpen hen daarbij. Wanneer opa vraagt om via het internet ene Petrus op te zoeken en Lukas op zolder een kist met een dagboek van zijn overgrootvader Victor vind, is dat het begin van een avontuur voor Lukas.
Opa en Petrus waren van Lukas' leeftijd tijdens de Tweede Wereldoorlog. Echter gaan we eerst nog verder terug, naar de Eerste Wereldoorlog. Dit is tevens het grootste deel van het boek. Je volgt het verhaal van Victor, een jongen die tijdens de Eerste Wereldoorlog moet vechten in de loopgraven. Victors verhaal begint enige jaren daarvoor, in 1913. Je volgt de aanloop naar de oorlog, de toenemende spanningen en onrust. Maar ook hoe het gewone leven toch zoveel mogelijk doorgaat en hoe men tijdens de oorlog probeert te overleven.
Het leven in de loopgraven is verschrikkelijk, er zijn weinig lichtpuntjes en ook Victor hoopt soms dat hij zal sneuvelen zodat deze nachtmerrie voorbij is. Je krijgt een goed beeld van hoe het leven daar toen was. Niet alleen in de loopgraven zelf, maar ook in de veldhospitaals. En hoe pak je je leven weer op wanneer de oorlog voorbij is? Hoe ga je om met je (psychische) trauma's?
Persoonlijk vond ik het gedeelte over Victor het interessants om te lezen. Dit komt mede omdat ik als Nederlander weinig wist over de Eerste Wereldoorlog en hoe dat toen was.
Een volgend deel in het boek gaat over August, de zoon van Victor en een tiener tijdens de Tweede Wereldoorlog. In dit gedeelte staat het verzet tegen de bezetters centraal. De gebeurtenissen uit de Eerste Wereldoorlog en de invloed daarvan op Victor spelen hierin slechts mondjesmaat een rol. Ik had daar graag meer over willen lezen.
Door het boek heen waren er een best wel aantal zinnen die in de verleden tijd begonnen en in de tegenwoordige tijd afliepen. Dit vond ik soms wat storend tijdens het lezen.
Helemaal achter in het boek is een hoofdstuk gewijd aan Ieper, waar destijds zwaar gevochten is. Tot mijn teleurstelling was het een persoonlijke mijmering van de auteur en bevatte het nauwelijks achtergrondinformatie over Ieper tijdens de oorlog.
Ieder hoofdstuk in het boek wordt voorafgegaan door een gedicht dat is geschreven door Marc Geyens. De gedichten hebben een hoog Sinterklaasrijm gehalte en voelen vaak wat gekunsteld aan. Toch komt de boodschap soms wel binnen. Achter in het boek staan een hele reeks gedichten van Marc over oorlog. Ik heb die niet allemaal gelezen, omdat ze veel van hetzelfde waren en vrijwel allemaal gekunsteld aanvoelden.
Ik vond dat de verhalen van Victor en August niet echt bij elkaar pasten. Hoewel ze vader en zoon zijn, vond ik het eerder twee losse verhalen die verder weinig samenhang hebben.
Het boek als geheel viel voor mij nogal tegen. De verhaallijn van Victor maakte dat ik het toch interessant genoeg vond om door te lezen.

[Sanne2611]

Heel eerlijk? Het is een heftig boek. De verhalen zijn fictie, maar gebaseerd op waargebeurde feiten. De verhalen zijn zodanig goed geschreven, dat het aanvoelt alsof het (zoals op de flaptekst vermeld) een biografie is van een soldaat uit die tijd. Doordat het dagboek in de “ik-vorm” wordt verteld, kun je je ook weer beter inleven in het verhaal en soms voelt het alsof je er bijna echt bij was. Gelukkig was dat niet het geval.

De wanhoop van de soldaten wordt goed beschreven, je kunt je zo voorstellen wat ze meemaakten.

Persoonlijk vind ik dit boek een must-read voor iedereen, over de hele wereld. De Groote Oorlog mag niet vergeten worden. Ook met de steeds dreigende conflicten die tegenwoordig gangbaar en bijna natuurlijk zijn geworden. Dit boek is een herinnering en een betuiging van respect aan zij die gevochten hebben, soms zelfs 2x, voor onze vrijheid. Dankzij hen leven wij nu opnieuw in een vrije wereld en hebben we wat we nu hebben.

Jongeren moeten dit ook weten en herinneren. Daarom zou dit boek absoluut niet misstaan in de verplichte leesmomenten van de lessen Nederlands/Literatuur.

Ik ben persoonlijk blij dat ik hem gelezen heb. Mijn beide ouders en oma hebben hem ook gelezen en zij waren precies dezelfde mening toegedaan.

De verhalen worden ook afgewisseld met gedichten, die soms het “verloop” van een hoofdstuk beschrijven, zoals een titel van een hoofdstuk. Er zitten hele mooie gedichten tussen, maar ook trieste gedichten.

Deze gedichten werden geschreven door Marc Geyens, uitgever van “Het Punt” en zelf ook schrijver en dichter. Hij werd geïnspireerd door de indrukwekkende herinneringen aan de Groote Oorlog in Ieper, zoals de vele grote begraafplaatsen van de vele gesneuvelde soldaten in Flanders’ Fields.

Overigens is de titel ook heel erg goed gekozen, is het een “Loopgravenhel” of een “Loopgravenheld”? Aan jou om te oordelen!

[Juul Van den berg]

Het is vandaag exact 100 jaar geleden dat er een einde kwam aan de Groote Oorlog, ofwel de Eerste Wereldoorlog. Een oorlog waar wij in Nederland eigenlijk maar weinig van weten en weinig van horen. Ik ben wel geïnteresseerd in deze oorlog en vond het dus ook een eer dat ik dit boek mocht lezen.

De geschiedenis leert ons dat we niets leren uit de geschiedenis.

Deze quote, die ik hoorde tijdens een herdenking, vat de inhoud van het boek goed samen. Naast dat WO1 een rol speelt, komt ook WO2 prominent voorbij. Al ligt de grootste focus bij de zo belangrijke oorlog voor België.

De verhalen van Sandra worden afgewisseld met gedichten van Marc Geysens. Gedichten die goed bij het volgende hoofdstuk passen.

Hoofdpersoon in het boek is Victor een jonge Vlaamse jongen wiens leven verandert als zijn oudere broer naar het front gestuurd wordt. En helemaal als hij een aantal jaar later ook naar het front moet.

De verhalen zijn indrukwekkend en goed beschreven. Ik voelde de wanhoop, rook de vreselijke stank, zag de uitzichtloosheid.

Maar ook de invloed van de oorlog in de jaren daarna worden beschreven. De nachtmerries die onderdeel van het leven blijven. Maar ook het vechten voor rechtvaardigheid.

Ik vind het een indrukwekkend boek. En als je geïnteresseerd bent in oorlogsverhalen, en een keer iets anders wil lezen, dan zou ik dit boek zeker aanraden!

Mijn oordeel: Goed

[Dennis Elten]

Een heel bijzonder boek van Sandra J Paul. Loopgravenhel(d) is een samenwerking tussen Marc Geysens. Sandra verteld het verhaal van Victor een tiener die in de eerste wereldoorlog moet overleven in de loopgraven van België. Het verhaal wordt afgewisseld met de gedichten van Geysens. Ook is er een omlijstende verhaallijn waarin de achter, achterkleinkinderen en hoe zij het verhaal van Victor leren.

Met dit verhaal laat Sandra zien dat zij een geweldig verhaal op papier heeft gezet. Het verhaal weet je mee te nemen in de gruwelen van twee oorlogen door de ogen van 3 generaties. Kort op de hielen van haar meest persoonlijke verhaal Hart Slag komt een ander verhaal dat weet te roeren. Sandra J Paul is naar mijn mening de meest veelzijdige auteur van deze tijd. Loopgravenhel(d) is een absolute aanrader.

[Anne-Marie]

Een must read voor iedereen. Zelden zo meegezogen in een verhaal.

[Alexandra - Alexs books and socks]

Zoals jullie wel al zullen gemerkt hebben hou ik enorm van dit type boeken. Ik lees ze vaak en een goed boek ivm dit onderwerp moet me nadenkend of ‘gebroken’ achterlaten. Ook wil ik er steeds weer iets uit leren, dit boek heeft het allemaal.

De cover is duidelijk, een erg mooie afbeelding die laat weten dat oorlog geen happy onderwerp is. Door zon in de klaproos heeft het je toch een sprankeltje hoop, zonlicht. De titel is ook zo knap, ik vind hem erg goed gevonden en na het lezen had dit boek geen betere titel kunnen hebben.

Het verhaal is ook toegankelijk voor alle leeftijden. Persoonlijk vind ik dit enorm belangrijk, de Grote Oorlog en WOll zijn dingen die nooit vergeten mogen worden. Iedere generatie zou zich bewust moeten zijn dat dit echt gebeurd is.

Victor zijn leven zal nooit meer hetzelfde zijn wanneer zijn broer wordt opgeroepen om naar het front te gaan en verandert volledig wanneer ook hijzelf naar het front moet. Elke dag is een uitdaging, uitputtingsslag en elke dag is zowel een gevecht met zichzelf als een gevecht tegen de vijand.

Elk hoofdstuk begint met een gedicht, erg mooi. In elk hoofdstuk bespeur je de wanhoop, de uitzichtloosheid dat zich meester maakt van de soldaten in de loopgraven. Door de manier waarop Sandra J. Paul schrijft kan je de geweren horen, de geuren ruiken en de wanhoop voelen.

Het boek neemt je mee naar de Grote Oorlog, een stukje van WOll maar het neemt je ook mee naar wat de realiteit was voor de soldaten, families enz na de oorlog. Een leven met nachtmerrie’s, een leven waar je steeds blijft vechten voor echte vrijheid.

Dit boek, Loopgravenhel(d) , is voor mij een boek dat iedereen moet lezen. Een boek dat ik mijn tien jarige dochter snel zal laten lezen. Het is echt het ideale boek om die periode weer te geven.

Een boek dat je meeneemt naar wanhoop, uitzichloosheid, onzekerheid, pijn en verdriet. Een boek met sprankeltjes hoop en liefde. Een boek dat de kracht van mensen weergeeft, de kracht om nooit op te geven. Een boek dat je moet gelezen hebben, jong en oud. 5/5