شاهنشاهی ایران، پیروزی عرب‌ها و فرجام شناختی زردشتی

by Touraj Daryaee, شهرام جلیلیان (Translator)

این کتاب مجموعه‌ای از سه سخنرانی است که توسط مؤسسۀ شرقی ک. ر. کاما در آگوست ۲۰۱۰ م. برگزار شده است.
نخستین سخنرانی با عنوان «شاه مرده است. زنده‌باد بسیاری پادشاهان و ملکه‌ها: شاهنشاهی ساسانیان در آشوب (۶۵۱ – ۵۹۰ م.)»، به مطالعۀ تاریخ پایان دورۀ ساسانیان از مرگ خسرو دوم در ۶۲۸ م. تا یورش‌های عرب‌های مسلمان به فارس در۶۳۲ م. خواهد پرداخت. این سخنرانی به آشوب‌های پس از مرگ خسرو دوم می‌پردازد و تصویری از پایان تاریخ شاهنشاهی ساسانیان و چگونگی سقوط آنها به دست می‌دهد. دو دهۀ پایانی تاریخ ساسانیان به سه دورۀ ویژه تقسیم شده است: ۱. دورۀ برادرکشی و کاهش یافتن مشروعیت پادشاهی (۶۳۰ – ۶۲۸ م.) که با پادشاهی قباد دوم و پسرس اردشیر سوم آغاز می‌شود؛ ۲. دورۀ دو دستگی و جدایی (۶۳۲ – ۶۳۰م.)، که دورۀ فرمانروایی بسیاری از شاهان و ملکه‌ها همچون بوران، آزرمیدخت، خسرو سوم، خسرو چهارم، و پیروز است که گاه همزمان حکومت می‌کردند؛ ۳. دورۀ پادشاهی سرگردان (۵۶۱- ۶۳۲ م.) که خود این دوره، همزمان با فرمانروایی یزدگرد سوم و فتوح عربهای مسلمان در ایران است.
سخنرانی دوم با عنوان «جنگ، خون و پیروزی: فتح فارس به دست عرب‌های مسلمان»، به داده‌های سکه‌شناختی مورد نیاز برای مطالعۀ فتح فارس و تاریخ آن، و چگونگی فتح فارس به دست عرب‌های مسلمان خواهد پرداخت. فتح اولیۀ فارس کاملاً خونین بود و چون مردم شهرهای فارس نمی‌توانستند با استفاده از نیروی جنگی در برابر عرب‌های مسلمان ایستادگی کنند، بارها دست به شورش می‌زدند. همچنین نشان داده می‌شود تاریخ‌هایی که در متن‌های اسلامی برای فتح فارس آمده است. با داده‌های سکه‌شناختی همخوانی ندارد، و به نظر می‌رسد که فتح فارس و به طور کلی شاهنشاهی ساسانیان به دست عرب‌های مسلمان بسیار طولانی‌تر از آن چیزی است که گزارش می‌شود.
سخنرانی سوم با عنوان «پایداری ایرانیان و خاطره؛ مکاشفۀ زردشتی به عنوان تاریخ» به مطالعۀ ستیزها و شورش‌ها در برابر فتح ایران به دست عرب‌های مسلمان و سازش‌هایی که سرانجام بین فاتحان و شکست خوردگان به وجود آمد، خواهد پرداخت. همچنین فعالیت‌های حکام مستقل محلی و دیگر مدعیان همچون شورشیان عرب مسلمان و فرقه‌های مذهبی گوناگون برای در دست گرفتن قدرت در استان فارس مطالعه خواهد شد. سرانجام این سخنرانی می‌کوشد نشان دهد که چگونه مردمان زردشتی فارس گرفتاری‌های خود را نتیجۀ شکست سیاسی و سازش می‌دیدند. این موضوع با نگریستن به ادبیات آخرالزمانی زردشتیان که دیدگاه همگانی را دربارۀ رخدادهای سیاسی سده‌های هشتم و نهم به دست می‌دهند، روشن خواهد شد. همچنین این متن‌ها آخرین کوشش ساسانیان را برای پس گرفتن ایرانشهر از دست عرب‌های مسلمان بازتاب می‌دهند.

120 pages, Paperback

Published January 1, 2014

About the author

Touraj Daryaee holds the Maseeh Chair in Persian Studies and Culture and is the director of the Dr. Samuel M. Jordan Center for Persian Studies at the University of California, Irvine.

Reviews

[Aroosha Dehghan · Rating 4 out of 5]

سه سخنرانی گرد محور دوران فترت ساسانی
برای من خیلی مفید بود.
اگر به تاریخ ساسانیان علاقه داشته باشید قطعا برای شما هم سودمند خواهد یود

[Tahmineh Baradaran · Rating 4 out of 5]

کتاب درواقع متن سه سخنرانی است .نقطه نظرهای جدیدی راازنظرمن مطرح میکند. اولی درباره آشوبهای پس ازخسرودوم ساسانی و تعددپادشاهان وملکه ها ودرنهایت پادشاهی وسرگردانی یزدگردسوم ساسانی .سخنرانی دوم تبیین اوضاع پس از ورودمسلمانان باتکیه به داده های سکه شناختی وبعضا" مغایرت آن با داده های تاریخی می پردازد. هرکه حاکم میشدسکه به نام خودمیزد وگاهی همزمان دوحاکم رقیب سکه به نام خودمی زدند. سخنرانی سوم به حرکات شاهزادگان بازمانده ساسانی برای بازگشت ، عقایدآخرالزمانی زرتشتیان و امیدآنان به بازگشت دوران گذشته پس از هجوم اعراب ومخالفت آنان با مزدکیان ، خرمدینان و ابومسلم خراسانی می پردازد ..ترجمه کتاب دربعضی نقاط ، نامفهوم است . ازآنجاییکه مترجم دکترای تاریخ باستان دارد شایدبه نظرخودایشان مطلب مفهوم ورسا بوده است .مثال :
ص 70 : ...دارابودکه دربیشابور به نام خود سکه زد. ریخت سکه های داراباسکه های منصوروفرخزاد تفاوت دارد. ...نام وی نشان میدهد که نام دارا ، چنانکه درباره دونام دیگراحتمال داده میشود ، یک شعارنیست ....منصور، فرخزاد ودارا همگی نام هایی شخصی هستند ونه شعار..
منظوراز "شعار " احتمالا" لقب است . آیا شعار معنی لقب دارد ؟ شایدهم من اشتباه میکنم .

تورج دریایی متخصص تاریخ ایران باستان وبویژه ساسانیان است .

[Seyed-Koohzad Esmaeili · Rating 3 out of 5]

کتاب در واقع متن ویرایش‌شده سه سخنرانی دکتر تورج دریایی است که در آنها بعد از ورود انتقادی در مورد تاریخ‌نگاری ساسانی و تاریخ‌نگاری رسمی اسلامی به پرسش از سقوط شاهنشاهی، به ویژه فتوحات اعراب مسلمان در فارس می‌پردازد و از این طریق متون آخرالزمانی زرتشتی را در این مورد بررسی قرار می‌دهد.