Jump to ratings and reviews
Rate this book

Verhalen uit de Grauwzone

Rate this book
'Vanaf het begin van de jaren 70 tot zijn vroege dood in 2008 draaide J.M.H. Berckmans' bestaan rond het schrijven. Dertig jaar lang bleef hij zoeken naar literaire vormen voor de radiografie van zijn psychedelische verhalen, onderkoelde postpunkteksten, beatpoetachtige litanieën, zuurzoete scatologische erupties, speelse free jazzstructuren en toen het einde naderde de indringende brieven aan zijn overleden ouders en aan geliefden.' - Chris Ceustermans

Verhalen uit de Grauwzone is een unieke selectie van de meest prangende verhalen over de eenzame, angstige man in een dolgedraaide samenleving waarop hij geen vat heeft.

'Waarom heeft niet iedereen het verzamelde werk van Jean-Marie Berckmans in huis staan.' - Tom Lanoye

225 pages, Kindle Edition

Published August 28, 2018

3 people are currently reading
32 people want to read

About the author

J.M.H. Berckmans

25 books26 followers

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
18 (22%)
4 stars
32 (39%)
3 stars
24 (29%)
2 stars
5 (6%)
1 star
2 (2%)
Displaying 1 - 13 of 13 reviews
Profile Image for Lars Meijer.
429 reviews52 followers
January 8, 2019
’En de weg is lang voor wie in cirkels loopt.’
Profile Image for Laurent De Maertelaer.
811 reviews168 followers
December 5, 2018
'Het enige echte schrijven is het noteren van de grafie van Berckmans Jean-Marie', klonk het in 'Het onderzoek begint'. Uitgebreide recensie van de biografie van J.M.H. Berckmans en de bloemlezing verhalen naar aanleiding van zijn tienjarig overlijden: 'De biografie en de bloemlezing vormen — ondanks enkele onmiskenbare minpunten — de solide hoekstenen van een verdiend eerbetoon. De essentie is dat de twee publicaties hun doel niet voorbijschieten, namelijk Berckmans’ literaire nalatenschap levendig houden.'
Hier: https://thedreamlifeofbalsosnell.org/...
en
in een ingekorte versie, hier: http://www.dereactor.org/home/detail/...
Profile Image for Xavier Roelens.
Author 6 books65 followers
May 21, 2020
"De monotonie is patat patat patat."

Op een bepaald ogenblik zag ik mensen voor mij die meer in het nu wensen te leven en daarvoor yogalessen beginnen volgen, of een life coach gaan inhuren of weet ik veel wat en hoe doen. In de verhalen van Berckmans ontdek je net hoe het is om alleen maar in het nu te kunnen leven, als elk gevoel van plot als levensvervulling weggevallen is en er alleen maar de alledaagse stront overblijft. En muziek, gelukkig nog muziek.
Deze nieuwe selectie uit Berckmans' verhalen werd gemaakt door zijn biograaf Chris Ceustermans. En hoewel ik vermoed dat wat Berckmans schreef dicht bij zijn leven aanleunt (de biografie zelf heb ik nog niet gelezen en dit is ook het eerste boek dat ik van hem lees), is de selectie niet een verkapte biografie geworden. Wel is er uit elke bundel na 1989 1 tot 3 verhalen gekozen en zo zie je wel een evolutie: het kapotlopen van een relatie, het helemaal aan de grond zitten (halverwege het boek, in het verhaal 'Hoe het is', vroeg ik me zelfs af hoe hij nog 17 jaar overleefd had, zo zwartgallig werd het) en het zo goed en zo kwaad verderleven met anderen (dus toch nog wat vriendschap) aan de zelfkant van het bestaan. Maar ik merkte toch twee andere lijnen buiten de biografische in deze selectie.
Ten eerste is er de muziek. Hoe dieper hij aan de grond zit, hoe verfijnder de muzieksmaak wordt. In het openingsverhaal haalt hij kinderliedjes door de taalmolen, maar verderop luistert hij naar Schnittke, of Dvorak. Daartussenin grijpt hij vaak naar populaire liedjes terug, door ze te citeren of te parodiëren. Vooral om liefde uit te drukken, om tot iets positiefs te komen, heeft hij nood aan de woorden van anderen. Hij krijgt het amper zelf gezegd. Ik herinner me alleen één rechtstreekse liefdesverklaring in 'De wortel in de brievenbus', waar hij over zijn in de zetel slapende vader schrijft: 'Telkens als mijn vader begint te hoesten en te schijten, schrik ik even op, bekijk heel even het vieze vuile vettige stinkende oude lichaam, berust, hou ondanks alles zielsveel van hem, want tenslotte zorgt hij mee dat ik overleef'.
Ten tweede duikt de taal ook meer en meer in het nu. Nergens is er echt een plot te bespeuren, maar waar je in het begin toch nog een uitrekken en een uitwerken van een sfeer krijgt en, zoals in de net geciteerde zinsnede, een uitwerken van tegenstellingen, gaat de muzikale incantatie meer en meer overheersen als procédé dat de monotone opeenvolging van nu-momenten enigszins bijeenhoudt.

In 2006 kwam Dimitri Verhulst met 'De helaasheid der dingen'. Dat boek kon hij maar schrijven doordat hij zich ontworsteld had aan de armoede. De stem is er een die van buitenaf kan terugkijken, wat de lezer ook de kans geeft om ramptoerist te zijn. Berckmans heeft de omgekeerde beweging gemaakt, is in de armoede gesukkeld er niet meer uitgekomen. Zijn verhalen zijn van binnenin geschreven, zonder uitweg. Zijn taal is wranger, monotoner, plotlozer. Je kunt dit boek niet met een goed gevoel sluiten. Je kunt er ook niet van houden, of sympathie voor tonen. Ik blijf het ongemakkelijk hebben met dit boek. Zelfs in wat ik mindere verhalen zou willen noemen (het personage Dikke Freddy bijvoorbeeld van Erik Vlaminck schrijft straffere brieven aan autoriteiten dan 'Binnendoor naar Beverlo'), voel ik uiteindelijk dat het belangrijk is dat hij geschreven heeft en is blijven schrijven en moet blijven gelezen worden.

"Alles kan een beetje helpen, niets helpt."
Profile Image for Bert.
118 reviews5 followers
August 5, 2025
*** (goed)

In een ongeëvenaarde en moeiteloos virtuoze stijl danst Berckmans een slow met zichzelf op slechts één enkele thematische tegel, tot de avond valt met een klank van fagot. Vijf sterren op z'n best, een halve op z'n hatelijkst.
Profile Image for Boobie Lavey.
1 review
January 6, 2022
In 2018 waren er al tien jaar verstreken sinds J.M.H Berckmans naar de eeuwige jachtvelden vertrok. Dat naar aanleiding hiervan zijn werk nog eens onder de aandacht werd gebracht valt enkel toe te juichen. Over het feit of de hier aangeboden selectie een goed beeld geeft van de evolutie van Berckmans als schrijver kan men blijven discussiëren. Als fan en volger van zijn werk heb ik het gevoel dat er nog hiaten zijn op dat gebied en blijf ik enigszins op mijn honger zitten. Ook is het jammer enkele slordigheden te bespeuren. In het verhaal De wortel in de brievenbus ontbreken zelfs meerdere zinnen. Gezien het feit dat (o.a.) in de terzelfdertijd verschenen biografie Schrijven in de Grauwzone: J.M.H. Berckmans, de biografie zo wordt gehamerd op 's mans obsessie met literaire precisie is dat toch een beetje zuur.

Maar dat begrijp jij niet
Jij weet niet wat schrijven is
Jij weet niet dat je moet schrijven en schrappen en schikken en schaven en vijlen en fineren en politoeren tot je half krankzinning wordt
Dat weet jij niet
Dat je aan elk woord honderdduizend keer moet prutsen en frutselen voor het eindelijk op z'n plaats staat
Dat je alles wat je schrijft honderdduizend keer herleest en dat je er dan nog aan twijfelt
Of het wel goed is
Daar weet jij niets van
Het kankerende etterende gezwel van letters en woorden en punten en komma's in je hoofd
Dat ken jij niet
Daar heb jij geen affiniteit mee


(Uit Rock & Roll met Frieda Vindevogel, 1991)
52 reviews3 followers
September 12, 2018
Scatologische obsessies, geneuzel en hopeloos gedateerde beat poezië. Indien je wil weten waartoe Berckmans in staat was, lees dan “Het zomert in Barakstad.”
11 reviews
November 23, 2019
Er verschenen al betere bundels en bloemlezingen van Berckmans.
Profile Image for Nathalie.
687 reviews20 followers
September 21, 2018
In 2018 is het tien jaar geleden dat de Vlaamse avant-gardistische cultschrijver J.M.H.Berckmans is gestorven. Nu brengt uitgeverij Vrijdag zowel een biografie van de hand van Chris Ceustermans over hem uit, als een bundel met een staal van “Berckmans’ beste verhalen”, samengesteld door diezelfde Ceustermans. Als hij schreef, kwam hij tot de zin van zijn bestaan, maar kregen zijn demonen vrij spel in zijn hoofd. Toen hij een tijdje niet schreef, leefde hij een tijdje goed in Italië als vrij succesvol schoenenverkoper. Nadien volgde er een enorme terugval. Al jong, rond zijn negentiende, werd hij met de psychische problemen geconfronteerd, die hem er tenslotte ook onder kregen. De twee uitgaven zijn in ieder geval een goede manier om deze markante figuur opnieuw onder de aandacht te brengen, en hem door een nieuwe generatie te leren kennen. En wat valt op aan deze verhalenbundel door nieuwe ogen?

Berckmans is eerst en vooral een ‘writer’s writer’. Vooral door collega-auteurs als Tom Lanoye, Ronald Giphart, Koen Peeters en Peter Verhelst wordt hij hogelijk geprezen. Als vriend/collega Pjeroo Robjee over hem vertelt, of Wim Helsen een verhaal van hem voorleest, kan je niet anders dan enthousiast worden om deze mythische figuur te leren kennen. Om zijn demonen te lijf te gaan schreef hij blijkbaar psychedelische verhalen, beatpoet- en free jazz-achtige litanieën waarbij je als nieuwe Berckmans-lezer wel even één en ander moet slikken. Café de Raaf blijft altijd gesloten en de zomer in Barakstad ligt steeds om de hoek. De meeste verhalen gaan over een eenzame man die geen vat heeft op de maatschappij rondom hem en in de zwartste krochten van het leven terechtkomt, waar angst de grootste raadgever wordt. Of je krijgt een meeslepende uiteenzetting te lezen die je de verschillende redenen voorschotelt waarom het OCMW hem een fiets zou moeten schenken, om ermee “Binnendoor naar Beverlo” te gaan, een ode aan collega-auteur Jan Arends trouwens.

Voor personages en verhalen met plots hoef je bij Berckmans niet te zijn, of toch niet bij deze verhalenbundel. Voor zinnen die over en weer schieten, onverklaarbare onleesbare teksten die het experiment opzoeken en toch getuigen van een taalvirtuositeit en een indringende pen dan weer wel. De muzikaliteit van Berckmans’ taal is overduidelijk. Het verhaal ‘De Killer van Kaggevinne’ dat gaat over een kierewiete seriemoordenaar die maar niet betrapt wordt, is dan weer echte kolder.


“Lang, heel erg lang, heb je je afgevraagd wat nu eigenlijk het ergst is. Je hebt gedacht dat het de stilte was, maar het was de stilte niet, je kan de radio aanzetten of luidop in jezelf zitten praten. Al is dat geen garantie voor de ene of de andere aanwezigheid. Van aanwezigheid gesproken. Je dacht dat het de afwezigheid was. Van iemand die haar hand in de jouwe zal houden op je sterfbed. Maar verrekken kan je evengoed alleen. Zoals iedereen.”

Uit De wortel in de brievenbus, p. 136

Zo schrijft J.M.H. Berckmans, in een onmogelijke combinatie van de gekste metaforen en de vreemdste samentrekkingen, en legt hij associaties met post-punkmuziek en Paul van Ostaijen. In zijn verhalen gaat het niet over de individuele ontwikkeling of ontplooiing van deze of gene, wel over het overleven op bruin brood, spek en koffie en het luisteren naar Radio Rotzooi. Heroïek zal je in deze bundel niet terugvinden, armoede en ‘Weltschmerz’ wel. Hij beschrijft het aftakelen van zijn lichaam in de meest plastische details. Heel wat van de verhalen in deze bundel zijn vrij uitzichtloos, en niet allemaal zijn ze even toegankelijk voor Berckmans-beginnelingen. Op dat vlak zal één van zijn boeken als Taxi naar de Boerhaavestraat (1995), zijn best verkochte werk, beter van pas komen om hem te leren kennen. Maar wil je je laten meeslepen door een unieke pen, ‘scatologische erupties’ (Chris Ceustermans) en ‘gebeden van een sjamaan’ (Koen Peeters), dan ben je bij deze kennismaking met Jean Marie Henri Berckmans zeker aan het goede adres.

Deze recensie verscheen eerder als Hebban-recensie, zie: https://www.hebban.nl/recensies/natha...
Profile Image for Yanni Ratajczyk.
109 reviews11 followers
January 11, 2019
"En aan de gezichten van de jonge meisjes in de fleur van hun leven merk je spoorslags hoe hun harten en hun zielen verstevigen en verbenigen en als het exuberante licht dat tot ons komt uit een vooralsnog onbekend zonnestelsel schijnt mijn pijn, zwart als steenkool, antraciet, pek. Einde van dit apodictisch bericht, haak gewoon in of druk op hekje voor verdere opties en voor inlichtingen over de afschaffing v/d mantelzorg."

(p. 205, fragment uit 'Marokkaanse specialiteiten ook om mee te nemen (9 apodictische gedichten)')

Wanneer je het prachtige Schoonselhof bezoekt moet je, ten midden van het schrijverspaviljoen met verzorgde graven van o.a. Herman De Coninck en Willem Elsschot, beslist op zoek naar een grafheuvel van donkere Japanse steenkool. Daar ligt de chroniqueur van Barakstad, J.M.H. Berckmans.

Lang was het zoeken naar uitgaven van Berckmans' werk. Vergeten bij uitgeverijen, verstopt bij bibliotheken en vaak genegeerd door de literaire goegemeente. Tot deze zomer Chris Ceustermans en Uitgeverij Vrijdag de handen in elkaar sloegen om een gepast eerbetoon te creëeren naar aanleiding van het tienjarig overlijden van de schrijver (weeral pech: hij overleed in hetzelfde jaar als de gelauwerde Claus). Naast een biografie verscheen er eindelijk een bloemlezing die volgens mij goed dienst doet als eerste algemene kennismaking. Waar de eerste verhalen nog veel nostalgie en melancholie uitstralen wordt Berckmans proza naar het einde toe steeds grimmiger en grilliger. Hij gebruikt de taal niet alleen om zijn miserabele leven te beschrijven, maar mismeestert diezelfde taal, laat de woorden swingen en stuiteren om zijn vorm van 'eksisteren' te illustreren.

Berckmans was een unieke stem in ons taalgebied die muzikaliteit met miserie en humor met uitzichtloosheid verbond. Hopelijk kan deze bloemlezing de start zijn van een bredere belangstelling voor zijn werk. Café De Raaf blijft open.
Profile Image for Jorik Breban.
Author 1 book28 followers
April 7, 2023
Absoluut topwerk, enkel en alleen maar genieten en genieten. Nu naarstig op zoek zijn naar bundels van Berckmans onder de 200 euro!
Profile Image for Vince Noens.
30 reviews2 followers
October 12, 2024
'Alles kan een beetje helpen, niets helpt.'

Luister zeker ook naar de prachtige podcast De Man Die Zijn Snor In Brand Stak.
Profile Image for Jasper Louws.
9 reviews1 follower
December 14, 2023
J.M.H. Berckmans stelt de binnenkant van zijn schedelpan open aan eenieder die het waagt een kijkje te willen nemen. Daarbinnen treffen zij walging, paranoia en eenzaamheid aan. Berckmans heeft een intuïtief gevoel voor ritme en sleept je mee in zijn hallucinante mars richting de langzame ondergang van de mensheid. Naarmate de collectie vordert merk je dat Berckmans steeds meer in zijn eenzaamheid verstrikt raakt: wie wil schrijven moet over iets schrijven, maar wanneer je de wereld niet meer kan of wil betreden beperkt de hoeveelheid iets zich aanzienlijk, en de weg is lang voor wie in cirkels loopt. Lees dit boek niet als je niet lekker in je vel zit, maar als je een tripje wil maken naar het brein van iemand die het de moeite niet meer waard vindt om naar de WC te lopen kan ik het ten zeerste aanraden. 8/10
Displaying 1 - 13 of 13 reviews

Can't find what you're looking for?

Get help and learn more about the design.