In Galgenaas laat Roger Van de Velde ons in zestien verhalen kennismaken met de vreemde en vaak hallucinerende gevangeniswereld. Met enkele trefzekere trekken portretteert hij personages als de onschuldige veroordeelde Hellemans, de travestiet Zita, de luie Michelangelo, die het zo ver weet te brengen dat hij als een vorst zijn eten aan bed geserveerd krijgt,en Dimitrios Christos Papathanassiou, die het gevangenispersoneel om de tuin leidt.
Roger Van de Velde was schrijver en journalist. Vanwege zijn Palfiumverslaving als maaglijder bracht hij acht jaar door in de penitentiaire vergeetputten van België. Hij schreef er onder meer Galgenaas, dat zijn vrouw uit de gevangenis smokkelde en liet uitgeven. In 1970 overleed hij aan zijn verslaving, kort nadat hij de Arkprijs voor het Vrije woord had ontvangen.
Het boek en de taal zijn ietwat gedateerd, maar dat maakt het alleen maar meer amusant. Al stond de mooiste passage wel op de eerste pagina:
Daarom is het misschien nodig in de gevangenis te komen om de essentie van de vrijheid te ontdekken, zoals men een zoete vrucht proeft uit de bittere kern. Vrijheid van het hart, dat zich vastzuigt aan liefde en hoop of verschrompelt aan verbittering en wanhoop, maar dat zelden berust. Vrijheid van de geest, die sluw, opstandig of schaterend altijd een uitweg zoekt en vindt om zich van zijn kluisters te bevrijden. En die nooit berust. Juist daarom, omdat hart en geest en nieren gecondenseerd worden in een beperkte ruimte, leven mannen en vrouwen in dit sombere huis van water en brood veel intenser dan de deugdzame burger in de zonnige straat geredelijk denkt. Hij ziet doorgaans alleen maar de handboeien, en hij vergeet dat onder die handboeien de pols blijft kloppen, warm en onrustig, vluchtig en altijd weer opnieuw, op een ritme dat zo oud en onvergankelijk is als de mens.
Een interessante debuutbundel waarin enkele zeer goede verhalen zijn opgenomen, maar die moet onderdoen voor het niveau van zijn volgende werk, "De Knetterende Schedels". RvdV slaagt erin met veel empathie de verschillende kanten van het gevangeniswezen te beschrijven en vult het tragische aan met zwarte humor en ironie.
Roger van de Velde schreef Galgenaas in de gevangenis. Daarin was hij beland voor het vervalsen van voorschriften voor de pijnstillers waaraan hij verslaafd was. Als “sociaal gevaarlijke” had hij bovendien een publicatieverbod gekregen. Maar hij bleef schrijven. Over het gevangenisleven en de uitzichtloosheid van het systeem. Als protest, en omdat schrijvers nu eenmaal schrijven moeten.
De zestien kortverhalen van dit debuut werden allemaal door Rosa zijn vrouw de gevangenis uit gesmokkeld. Stuk voor stuk zijn het pijnlijk oprechte portretten uit het prison. Ze schetsen een onthutsend beeld over hoe men toen omging niet zozeer met misdadigers, maar met al wie van de burgerlijke norm afweek. Pijnlijk.
Roger van de Velde stierf eind mei 1970 op een zonnig terrasje in het Statiekwartier. Hij was amper 45 jaar. De laatste jaren wordt zijn werk opnieuw uitgegeven en volop herontdekt. En dat is terecht. Hoe verschillend hun levensloop ook was, ik lees echo’s van Elsschot. Van de Velde’s proza is al even zuinig, scherp en tijdloos als dat van die andere, veel bekendere Antwerpse grootmeester.
Schrijnend is het hoe het dit enorme schrijftalent is vergaan. Schrijnend is ook dat de toestand in onze gevangenissen ook nu nog zo triestig is, ook al speelt daarbij een heel andere problematiek dan in de tijd van Van de Velde. Ook daaraan deed Galgenaas me denken.
Galgenaas is een bundel van verhalen over het leven in de gevangenis.
De korte verhalen geven een interessante kijk in het leven van bepaalde gevangenen, en hoe hun wereld, tussen die vier muren, drastisch veranderd.
Roger Van De Velde heeft jaren zelf ook in de gevangenis gezeten, waardoor de verhalen dus ook deels autobiografisch zijn.
De verhalen die me het meest zijn bijgebleven gaan over een transgender man genaamd Zita (wiens verhaal me deed denken aan een film, Kiss Of The Spider Woman), een verloren vrouw genaamd Christine, en Kessels, een gepassioneerde gevangeniswachter. Elk van hun, maar ook de andere karakters in het boek, hebben een eigen verhaal en ideologie.
Het debuut van Roger Van De Velde, en direct ook een aanrader.