گفتار این کتاب،گزارش تاریخی به قلم شیخ احمد مجددالاسلام کرمانی در خصوص رویدادهای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی صدر مشروطه و چگونگی بنیاد و فروپاشی مجلس است که نویسنده خود از نزدیک، ناظر این رخدادها بود. مجددالاسلام با بیانی شفاف و با صراحت لهجه و نگاهی منتقدانه به بازنگری و تعلیل رخدادها و فضای حاکم بر جامعه در آن زمان می پردازد. نویسنده با نگاهی تیزبین و به وضوح ماهیت، موضع گیری، عملکرد و انگاره های ذهنی افراد نسبت به جریان های جامعه را فارغ از جایگاه سیاسی، اجتماعی، مذهبی آنان، از راس قدرت تا عامه مردم برای مخاطب به تصویر می کشد و برای برون رفت از مشکلات و به تناسب راه کارهایی ارائه می دهد. رویکرد سیاسی دولت های خارجی مانند عثمانی، روسیه و انگلیس در ارتباط با ایران بخشی دیگر از گفتار این کتاب است. این کتاب منبعی ارزشمند برای علاقه مندان، پژوهشگران و دانشجویان تاریخ است. باشد مطالعه و درنگ در آثاری از این دست راه گشای جامعه ما در انتخاب مسیری درست در آینده شود.
کتاب بدی نیست. اتفاقاً جالب هم هست: اول اینکه قدر و شأن و بینش «ژورنالیست» عهد مشروطه را به دست میدهد گذشته از دهخدا که کمال روزنامهنگاریست، که در قیاس با امروز چیزی شبیه افسانه است؛ دوم از این جهت که مجدالاسلام عضو انجمن میکده است و نوع نگاهش بخصوص در تنافر با یحیی دولتآبادی و حاج سیاح محل توجه است؛ سوم اینکه طرز نگاه و نقدش به تندرویهای نشریاتی مثل مساوات اگر در کنار نگاه آزادیخواهی که در دستگاه دیپلماسی کار میکند مثل عبدالله مستوفی بگذاریم یا خاطرات و نظرات دوستعلی معیری چهرهی دقیقتری از مشروطه روشن میشود؛ چهارم اینکه برای من تمرین مداقه در محل نزاع بود، کجا با صوراسرافیل و دهخدا اختلاف نظر دارد کجای قضیه شاید متأثر از همشهریگری شده کجای کار را به سیاق پوشیده رد میشود و الی آخر. نثر و زبان که اهمیت خودش را دارد. تصحیح هم به نظر میرسد بهتر از نسخهی ۵۱ باشد. تذکراتی که در پانویس داده موید همین است که زحمت برده. گرجه نسخهپردازی و حروفچینی کمی خامدستانه است.