What do you think?
Rate this book
De eeuw van Gisèle. Mythe en werkelijkheid van een kunstenares
Gisèle van Waterschoot van der Gracht (1912-2013), dochter van een Oostenrijkse barones en een Amsterdamse patriciër, woonde als kind op katholieke kostscholen en in een kasteel met zeventig kamers. Deze jeugd vormde de springplank voor een veelzijdige kunstenaarsloopbaan en een leven vol bijzondere vriendschappen en liefdes. Ze trouwde met oud-burgemeester Arnold d’Ailly en verbond haar lot aan de mysterieuze Duitse dichter Wolfgang Frommel en zijn schare jonge vrienden, die zij tijdens de bezetting onderdak verleende in haar kleine Amsterdamse bovenwoning. Na de oorlog ontstond hieruit Castrum Peregrini, een exclusief, met veel geheimzinnigheid omgeven uitgevershuis, Gisèles eigen Herengrachtfamilie.
Zelf presenteerde Gisèle haar leven met succes als een sprookje. Maar hoe zag de werkelijkheid achter de fraaie façade eruit? Hoe hield deze vrijgevochten schilderes zich staande in de vrouwvijandige gemeenschap die Castrum Peregrini destijds was? In De eeuw van Gisèle reconstrueert Annet Mooij met gevoel en oog voor detail een veelbewogen en fascinerend leven.
(bron: https://www.debezigebij.nl/boeken/de-...)
Zelf presenteerde Gisèle haar leven met succes als een sprookje. Maar hoe zag de werkelijkheid achter de fraaie façade eruit? Hoe hield deze vrijgevochten schilderes zich staande in de vrouwvijandige gemeenschap die Castrum Peregrini destijds was? In De eeuw van Gisèle reconstrueert Annet Mooij met gevoel en oog voor detail een veelbewogen en fascinerend leven.
(bron: https://www.debezigebij.nl/boeken/de-...)
448 pages, Hardcover
First published September 1, 2018
5 people are currently reading
97 people want to read
About the author
Annet Mooij
12 books2 followersAnnet Mooij (1961) is een Nederlandse onderzoekster en schrijfster, die vooral over historisch-sociologische onderwerpen publiceert.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 19 of 19 reviews
December 18, 2021
Gisèle, 1912 geboren, wächst in einer niederländisch-österreichischen Familie auf, in der der gesellschaftliche Stand und ein streng katholischer Glaube die bestimmenden Kräfte sind. Doch Gisèle zeigt früh rebellische Züge. Ihr Studentenleben in Paris genießt sie ausschweifend und in jeder Hinsicht leidenschaftlich. In den Niederlanden, wo sie schließlich eine Ausbildung zur Glasmalerin absolviert, verkehrt sie in liberalen Künstlerkreisen. So lernt sie auch den charismatischen deutschen Schriftsteller Wolfgang Frommel kennen. Eine schicksalhafte Begegnung.
Als 1942 die Deportation von niederländischen Juden beginnt, gewährt sie Frommel mit zunächst zwei jüdischen Jungen Schutz in ihrer Wohnung und rettet ihnen somit das Leben.
Unter der Führung Frommels entsteht dort eine Art Männerbund nach dem Vorbild Stefan Georges, das Castrum Peregrini. Es ist eine nach außen hin abgedichtete Gemeinschaft mit Geheimhaltungsgebot und weiteren sektenartigen Zügen. Die von Frommel auserwählten jungen Männer widmen sich dem Lesen, Übersetzen und Schreiben von Gedichten.
Wie gerne Gisele dazugehört hätte! Doch war sie als Frau – jedoch nicht als finanzielle Geberin – dort unerwünscht und von den rituellen Freundesfeiern ausgeschlossen. Denn Frauen waren laut Frommels Lehre ein Hindernis auf dem Weg zum Höheren.
Heute weiß man, dass Frommels pädagogische Bemühungen von sexuellem Eigeninteresse durchdrungen waren und deutlich päderastische Züge trugen. Missbrauchsvorwürfe rund um das Castrum Peregrini sind inzwischen laut geworden.
Warum ignorierte Gisèle die Warnungen ihrer Familie und alten Freunde und blieb zeitlebens so eng mit der Gemeinschaft verbunden? Annet Mooij meint, dass Gisèle ergriffen von Frommels Charisma und dem Ideal einer ewigen, in den Kriegsjahren verwurzelten Schicksalsverbundenheit, sich in voller Treuherzigkeit mit dem Castrum Peregrini verbunden hatte.
So setzte Gisèle auch in ihren letzten Lebensjahren eine immense Energie daran, ihr aus etlichen Briefen und Dokumenten bestehendes Archiv so zu organisieren, dass eine Biografie geschrieben werden konnte, die ihr gefiel.
Unangenehme Dinge und schlechte Erfahrungen sollten darin keinen Platz finden und Gewöhnliches wurde zum Außergewöhnlichen erhoben. Sie hübschte gezielt ihre Wirklichkeit auf.
Mooij blickt kritisch hinter die märchenartige Fassade und leistet mit "Das Jahrhundert der Gisèle" eine intensiv recherchierte Rekonstruktion eines ereignisreichen Lebens und einer schwer fassbaren, faszinierenden Frau, die stets ihren eigenen Weg gewählt hatte. Gleichzeitig klärt sie über die Geschichte des Castrum Peregrinis auf. Dabei klagt sie nicht an, sondern lässt es für den Leser offen, inwieweit sich Gisèle – wenn auch unabsichtlich – durch ihre Eigenart Schlechtes auszublenden, an dem Leid beteiligt hat, das Frommel seinen Schülern zufügte. Sehr aufschlussreich fand ich beim Lesen die Schilderung ihrer auch stark von Einsamkeit geprägten Kindheits- und Jugendjahre, die einem zu verstehen helfen, warum Gisèle so geworden ist, wie sie letztendlich war.
Im Ergebnis ist Mooijs Werk eine Biografie, die Gisèle vermutlich nicht gefallen hätte...
Als 1942 die Deportation von niederländischen Juden beginnt, gewährt sie Frommel mit zunächst zwei jüdischen Jungen Schutz in ihrer Wohnung und rettet ihnen somit das Leben.
Unter der Führung Frommels entsteht dort eine Art Männerbund nach dem Vorbild Stefan Georges, das Castrum Peregrini. Es ist eine nach außen hin abgedichtete Gemeinschaft mit Geheimhaltungsgebot und weiteren sektenartigen Zügen. Die von Frommel auserwählten jungen Männer widmen sich dem Lesen, Übersetzen und Schreiben von Gedichten.
Wie gerne Gisele dazugehört hätte! Doch war sie als Frau – jedoch nicht als finanzielle Geberin – dort unerwünscht und von den rituellen Freundesfeiern ausgeschlossen. Denn Frauen waren laut Frommels Lehre ein Hindernis auf dem Weg zum Höheren.
Heute weiß man, dass Frommels pädagogische Bemühungen von sexuellem Eigeninteresse durchdrungen waren und deutlich päderastische Züge trugen. Missbrauchsvorwürfe rund um das Castrum Peregrini sind inzwischen laut geworden.
Warum ignorierte Gisèle die Warnungen ihrer Familie und alten Freunde und blieb zeitlebens so eng mit der Gemeinschaft verbunden? Annet Mooij meint, dass Gisèle ergriffen von Frommels Charisma und dem Ideal einer ewigen, in den Kriegsjahren verwurzelten Schicksalsverbundenheit, sich in voller Treuherzigkeit mit dem Castrum Peregrini verbunden hatte.
So setzte Gisèle auch in ihren letzten Lebensjahren eine immense Energie daran, ihr aus etlichen Briefen und Dokumenten bestehendes Archiv so zu organisieren, dass eine Biografie geschrieben werden konnte, die ihr gefiel.
Unangenehme Dinge und schlechte Erfahrungen sollten darin keinen Platz finden und Gewöhnliches wurde zum Außergewöhnlichen erhoben. Sie hübschte gezielt ihre Wirklichkeit auf.
Mooij blickt kritisch hinter die märchenartige Fassade und leistet mit "Das Jahrhundert der Gisèle" eine intensiv recherchierte Rekonstruktion eines ereignisreichen Lebens und einer schwer fassbaren, faszinierenden Frau, die stets ihren eigenen Weg gewählt hatte. Gleichzeitig klärt sie über die Geschichte des Castrum Peregrinis auf. Dabei klagt sie nicht an, sondern lässt es für den Leser offen, inwieweit sich Gisèle – wenn auch unabsichtlich – durch ihre Eigenart Schlechtes auszublenden, an dem Leid beteiligt hat, das Frommel seinen Schülern zufügte. Sehr aufschlussreich fand ich beim Lesen die Schilderung ihrer auch stark von Einsamkeit geprägten Kindheits- und Jugendjahre, die einem zu verstehen helfen, warum Gisèle so geworden ist, wie sie letztendlich war.
Im Ergebnis ist Mooijs Werk eine Biografie, die Gisèle vermutlich nicht gefallen hätte...
November 4, 2018
Een indrukwekkend boek - dat recht doet aan de inherente onkenbaarheid van een mens en tegelijk een eerlijk en diepgravend beeld geeft van Gisèle d'Ailly van Waterschoot van der Gracht. Deze opeenvolging van namen sluit goed aan bij de lagen van haar leven, die Annet Mooij trefzeker aanbrengt. De Oostenrijkse aristocratendochter, de katholieke nonnenschool-leerling, de Limburgse glas-in-lood gezel, de Parijse mondaine, de Amsterdamse kringgenoot van een door Stefan George via Percy Gothein en Wolfgang Frommel geïnspireerde leefomgeving, die tegelijk inclusief en exclusief was, de vrouw van de oud-burgemeester van Amsterdam, de redder van Grieks erfgoed en de in cirkels denkende kunstenares. Ik voelde onder het lezen een diepe bewondering voor Mooij, die in geen van de verhalen is gaan geloven, maar ze naast elkaar laat bestaan; zoals Meijer vorige week in Trouw schreef over de veranderende biografiepraktijk: 'Kennis die waarheidslievend is maar niet hoogmoedig, die op zichzelf kan reflecteren, die de nieuwsgierigheid in stand houdt. Die de waarheid zoekt, maar niet in pacht heeft.' De laatste biografie sinds Georgina, Duchess of Devonshire, die me op zoveel niveaus wist te raken.
December 28, 2022
Citaat : Maar onder dat gladde oppervlak, komt een complexere werkelijkheid tevoorschijn, die Gisèle zelf altijd voor het oog van de wereld verborgen trachtte te houden’.
•
Review :
"Annette Jacoba (Annet) Mooij (1961) is een Nederlandse onderzoekster en schrijfster, die vooral over historisch-sociologische onderwerpen publiceert. Na in Groningen haar atheneum-diploma te hebben behaald, studeerde Mooij psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en de Radboud Universiteit Nijmegen. Daarna werd ze assistent in opleiding aan de Amsterdamse School voor Sociaal-wetenschappelijk Onderzoek, een onderdeel van de Universiteit van Amsterdam. In 1993 promoveerde ze daar in de sociale wetenschappen bij Abram de Swaan en Piet de Rooy op een dissertatie over geslachtsziekten en besmettingsangst in de periode 1850-1990. Ze werkte vervolgens bij het Amsterdamse onderzoeksbureau Diopter, tot ze in 1998 een eigen onderzoeksbureau oprichtte. Mooij was van 2000 tot 2008 lid van de redactiecommissie van het Biografisch Woordenboek van Nederland. Sinds 2002 is ze redacteur van het culturele tijdschrift De Gids.
Met haar biografie de eeuw van Gisèle geeft ze haar lezers een imponeren de inkijk in het leven van Gisèle van Waterschoot van der Gracht (1912-2013). Zij was de dochter van een Oostenrijkse barones en een Amsterdamse patriciër, woonde als kind op katholieke kostscholen en in een kasteel met zeventig kamers. Deze jeugd vormde de springplank voor een veelzijdige kunstenaarsloopbaan en een leven vol bijzondere vriendschappen en liefdes. Ze trouwde met oud-burgemeester Arnold d'Ailly en verbond haar lot aan de mysterieuze Duitse dichter Wolfgang Frommel en zijn schare jonge vrienden, die zij tijdens de bezetting onderdak verleende in haar kleine Amsterdamse bovenwoning. Na de oorlog ontstond hieruit Castrum Peregrini, een exclusief, met veel geheimzinnigheid omgeven uitgevershuis, Gisèles eigen Herengrachtfamilie.
Zelf presenteerde Gisèle haar leven met succes als een sprookje. Maar hoe zag de werkelijkheid achter de fraaie façade eruit? Hoe hield deze vrijgevochten schilderes zich staande in de vrouwvijandige gemeenschap die Castrum Peregrini destijds was? In De eeuw van Gisèle reconstrueert Annet Mooij met gevoel en oog voor detail een veelbewogen en fascinerend leven.
Gisèle van Waterschoot van der Gracht mag dan 'in de naoorlogse kunstwereld een marginale figuur' zijn geweest, de illustraties in deze grondige, voor haar innemende biografie laten eerder zien dat zij niet deelnam aan avantgardistische bewegingen die zich op abstracte kunst richtten en tot de jaren zeventig bijna exclusief de belangstelling van musea en kunstcritici genoten. Heel haar leven ging Gisèles voorkeur uit naar moderne figuratieve kunst en dat werk is in ieder geval origineel en 'mooi' zoals zij dat nastreefde.
d met een burgemeester van Amsterdam en dus niet onbemiddeld, woonde en werkte zij
Gisèle had een rijk liefdesleven en dat strookte niet met haar katholicisme. Het ontlokt de biografe eenmaal de vileine constatering dat Gisèle van het hemelbed waarin ze haar minnaar had ontvangen regelrecht doorliep naar de Krijtbergkerk om te biechten.
Gisèle, zoals ze door mensen die haar goed kenden steevast werd genoemd, rol speelde in de sektarische groep Castrum Peregrini, die tijdens en na de oorlog werd aangevoerd door de charismatische leider Wolfgang Frommel een belangrijke rol. Frommel was een Duitse dichter die vlak voor de Tweede Wereldoorlog in Nederland terecht was gekomen. Tijdens de oorlog hadden hij en Gisèle onderdak geboden aan twee joodse onderduikers en was het huis aan de Herengracht een plek waar veel mensen tijdelijk verbleven. Mooij concludeert dat er geen twijfel over is dat ‘achter Frommels geheime Freundesliebe’ een pedagogisch-pederastische praktijk schuilging die vandaag de dag onder de noemer seksueel misbruik wordt geschaard’. En dat misbruik vond dus ook al tijdens de oorlog plaats.
‘De eeuw van Gisèle’ is een zeer mooi en vlot lezend boek dat zeker in Nederland heel wat vragen heeft geplaatst rond de groep Castrum Peregrini,een organisatie die trouwens nog altijd bestaat.
•
Review :
"Annette Jacoba (Annet) Mooij (1961) is een Nederlandse onderzoekster en schrijfster, die vooral over historisch-sociologische onderwerpen publiceert. Na in Groningen haar atheneum-diploma te hebben behaald, studeerde Mooij psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en de Radboud Universiteit Nijmegen. Daarna werd ze assistent in opleiding aan de Amsterdamse School voor Sociaal-wetenschappelijk Onderzoek, een onderdeel van de Universiteit van Amsterdam. In 1993 promoveerde ze daar in de sociale wetenschappen bij Abram de Swaan en Piet de Rooy op een dissertatie over geslachtsziekten en besmettingsangst in de periode 1850-1990. Ze werkte vervolgens bij het Amsterdamse onderzoeksbureau Diopter, tot ze in 1998 een eigen onderzoeksbureau oprichtte. Mooij was van 2000 tot 2008 lid van de redactiecommissie van het Biografisch Woordenboek van Nederland. Sinds 2002 is ze redacteur van het culturele tijdschrift De Gids.
Met haar biografie de eeuw van Gisèle geeft ze haar lezers een imponeren de inkijk in het leven van Gisèle van Waterschoot van der Gracht (1912-2013). Zij was de dochter van een Oostenrijkse barones en een Amsterdamse patriciër, woonde als kind op katholieke kostscholen en in een kasteel met zeventig kamers. Deze jeugd vormde de springplank voor een veelzijdige kunstenaarsloopbaan en een leven vol bijzondere vriendschappen en liefdes. Ze trouwde met oud-burgemeester Arnold d'Ailly en verbond haar lot aan de mysterieuze Duitse dichter Wolfgang Frommel en zijn schare jonge vrienden, die zij tijdens de bezetting onderdak verleende in haar kleine Amsterdamse bovenwoning. Na de oorlog ontstond hieruit Castrum Peregrini, een exclusief, met veel geheimzinnigheid omgeven uitgevershuis, Gisèles eigen Herengrachtfamilie.
Zelf presenteerde Gisèle haar leven met succes als een sprookje. Maar hoe zag de werkelijkheid achter de fraaie façade eruit? Hoe hield deze vrijgevochten schilderes zich staande in de vrouwvijandige gemeenschap die Castrum Peregrini destijds was? In De eeuw van Gisèle reconstrueert Annet Mooij met gevoel en oog voor detail een veelbewogen en fascinerend leven.
Gisèle van Waterschoot van der Gracht mag dan 'in de naoorlogse kunstwereld een marginale figuur' zijn geweest, de illustraties in deze grondige, voor haar innemende biografie laten eerder zien dat zij niet deelnam aan avantgardistische bewegingen die zich op abstracte kunst richtten en tot de jaren zeventig bijna exclusief de belangstelling van musea en kunstcritici genoten. Heel haar leven ging Gisèles voorkeur uit naar moderne figuratieve kunst en dat werk is in ieder geval origineel en 'mooi' zoals zij dat nastreefde.
d met een burgemeester van Amsterdam en dus niet onbemiddeld, woonde en werkte zij
Gisèle had een rijk liefdesleven en dat strookte niet met haar katholicisme. Het ontlokt de biografe eenmaal de vileine constatering dat Gisèle van het hemelbed waarin ze haar minnaar had ontvangen regelrecht doorliep naar de Krijtbergkerk om te biechten.
Gisèle, zoals ze door mensen die haar goed kenden steevast werd genoemd, rol speelde in de sektarische groep Castrum Peregrini, die tijdens en na de oorlog werd aangevoerd door de charismatische leider Wolfgang Frommel een belangrijke rol. Frommel was een Duitse dichter die vlak voor de Tweede Wereldoorlog in Nederland terecht was gekomen. Tijdens de oorlog hadden hij en Gisèle onderdak geboden aan twee joodse onderduikers en was het huis aan de Herengracht een plek waar veel mensen tijdelijk verbleven. Mooij concludeert dat er geen twijfel over is dat ‘achter Frommels geheime Freundesliebe’ een pedagogisch-pederastische praktijk schuilging die vandaag de dag onder de noemer seksueel misbruik wordt geschaard’. En dat misbruik vond dus ook al tijdens de oorlog plaats.
‘De eeuw van Gisèle’ is een zeer mooi en vlot lezend boek dat zeker in Nederland heel wat vragen heeft geplaatst rond de groep Castrum Peregrini,een organisatie die trouwens nog altijd bestaat.
June 12, 2023
Zoals ik vroeger ook wel van het televisieprogramma VPRO Boeken kon genieten als Wim Brands een schrijver te gast had met wie of met wiens werk ik nauwelijks enige affiniteit had, zo kan het eveneens gebeuren dat ik heel veel genoegen beleef aan een boek over een onderwerp waarmee ik niks heb of dat me op voorhand zelfs tegenstaat. De katholieke kerk, adel en patriciaat, mystiek, spiritualiteit, om maar eens wat te noemen, aangelegenheden die prominent aan de orde zijn in de biografie “De eeuw van Gisèle” van Annet Mooij. Maar wat een fenomenaal boek!
Om te beginnen is daar de grote zorg die de schrijfster, al dan niet met assistentie van haar uitgever, in tekstueel opzicht aan de dag heeft gelegd – met formuleringen die niet alleen correct Nederlands behelzen maar ook levendig zijn en gevarieerd qua woordkeus. Dit resulteert in een opvallend prettige leesbaarheid (zij het dat het gebruik van termen als ‘wezen’, ‘wezenlijk’, ‘kern’ en zelfs een enkele combinatie daarvan me ook bij Mooij toch wel storen).
En dan de inhoud, de beschrijving van het leven of, zoals de ondertitel van het boek luidt, ‘Mythe en werkelijkheid van een kunstenares’. Die twee liepen bij en door welbewust toedoen van de hoofdpersoon, Gisèle van Waterschoot van der Gracht, veelvuldig dooreen. De biografe toont zich daar voortdurend alert op. Meer in het algemeen kan worden gesteld dat ze, met de nodige terughoudendheid en zonder gepsychologiseer, erg aannemelijke typeringen, conclusies en analyses presenteert met betrekking tot onder (veel!) meer de plaats van Gisèle in de artistieke wereld en in de canon van de naoorlogse schilderkunst (pp. 355-356, met de fraaie samenvatting: “haar persoon stond haar werk vaak in de weg”), het verhaal dat ze van haar eigen leven construeerde (geboetseerd ‘in de vorm die ze eraan wilde geven, die van een sprookje’, p. 363) en van de betrekkingen met de door haar kritiekloos aanbeden Duitse dichter Wolfgang Frommel en diens volgelingen, die zij onderhield en veelal ook huisvestte. Waar onder anderen Nescio en Jules Renard romans hebben gewijd aan niet geheel en al onsympathieke ‘uitvreters’, beschrijft Annet Mooij de onderhavige goeroe en leider van de sekte-achtige gemeenschap die later als Castrum Peregrini door het leven zou gaan onomwonden als een gigantische profiteur, een zelfingenomen, demonische charlatan die pedofiele misbruikpraktijken propageerde en bedreef en daarbij zo doortrapt was dat hij de heteroseksuele genoegens die hij naast de knapenliefde smaakte afdoende wist te maskeren: “Waar de aanwezigheid van vrouwen voor de buitenwacht diende als dekmantel voor de verboden Freundesliebe, moest intern de door Frommel bezongen en gepredikte jongensliefde de aandacht afleiden van zijn eigen geheimpje. Een verwarrend bestaan” (p.333).
De arme Gisèle viel in dit opzicht buiten de boot, zoals dat tot haar verdriet ook in andere opzichten het geval placht te zijn. Van tal van Castrum-activiteiten waaraan ze dolgraag zou hebben willen deelnemen, werd ze onverbiddelijk en systematisch buitengesloten. De Wolfgang-mythe nam overigens in ruimere kring zodanige proporties aan, dat hij in 1977 werd onderscheiden als Officier in de Orde van Oranje- Nassau…
Wat valt er verder over deze biografie nog te zeggen? Niets dan goeds – zoals de degelijke verantwoording van het verrichte onderzoek, de rijkdom aan in het boek opgenomen beeldmateriaal, en het ontbreken van wat voor hagiografisch trekje dan ook. Van het personenregister had wellicht wat meer werk kunnen worden gemaakt in die zin dat daarin ook een korte aanduiding zou zijn opgenomen van betrokkenes rol of positie in het leven of de eeuw (1912-2013) van Gisèle en van diens jaar van geboorte en eventueel overlijden. Bij het lezen vroeg ik me soms af: wie is dat ook alweer? En één enkele bladzij met de weergave van een summiere stamboom was toch ook niet al te veel gevraagd?
Om te beginnen is daar de grote zorg die de schrijfster, al dan niet met assistentie van haar uitgever, in tekstueel opzicht aan de dag heeft gelegd – met formuleringen die niet alleen correct Nederlands behelzen maar ook levendig zijn en gevarieerd qua woordkeus. Dit resulteert in een opvallend prettige leesbaarheid (zij het dat het gebruik van termen als ‘wezen’, ‘wezenlijk’, ‘kern’ en zelfs een enkele combinatie daarvan me ook bij Mooij toch wel storen).
En dan de inhoud, de beschrijving van het leven of, zoals de ondertitel van het boek luidt, ‘Mythe en werkelijkheid van een kunstenares’. Die twee liepen bij en door welbewust toedoen van de hoofdpersoon, Gisèle van Waterschoot van der Gracht, veelvuldig dooreen. De biografe toont zich daar voortdurend alert op. Meer in het algemeen kan worden gesteld dat ze, met de nodige terughoudendheid en zonder gepsychologiseer, erg aannemelijke typeringen, conclusies en analyses presenteert met betrekking tot onder (veel!) meer de plaats van Gisèle in de artistieke wereld en in de canon van de naoorlogse schilderkunst (pp. 355-356, met de fraaie samenvatting: “haar persoon stond haar werk vaak in de weg”), het verhaal dat ze van haar eigen leven construeerde (geboetseerd ‘in de vorm die ze eraan wilde geven, die van een sprookje’, p. 363) en van de betrekkingen met de door haar kritiekloos aanbeden Duitse dichter Wolfgang Frommel en diens volgelingen, die zij onderhield en veelal ook huisvestte. Waar onder anderen Nescio en Jules Renard romans hebben gewijd aan niet geheel en al onsympathieke ‘uitvreters’, beschrijft Annet Mooij de onderhavige goeroe en leider van de sekte-achtige gemeenschap die later als Castrum Peregrini door het leven zou gaan onomwonden als een gigantische profiteur, een zelfingenomen, demonische charlatan die pedofiele misbruikpraktijken propageerde en bedreef en daarbij zo doortrapt was dat hij de heteroseksuele genoegens die hij naast de knapenliefde smaakte afdoende wist te maskeren: “Waar de aanwezigheid van vrouwen voor de buitenwacht diende als dekmantel voor de verboden Freundesliebe, moest intern de door Frommel bezongen en gepredikte jongensliefde de aandacht afleiden van zijn eigen geheimpje. Een verwarrend bestaan” (p.333).
De arme Gisèle viel in dit opzicht buiten de boot, zoals dat tot haar verdriet ook in andere opzichten het geval placht te zijn. Van tal van Castrum-activiteiten waaraan ze dolgraag zou hebben willen deelnemen, werd ze onverbiddelijk en systematisch buitengesloten. De Wolfgang-mythe nam overigens in ruimere kring zodanige proporties aan, dat hij in 1977 werd onderscheiden als Officier in de Orde van Oranje- Nassau…
Wat valt er verder over deze biografie nog te zeggen? Niets dan goeds – zoals de degelijke verantwoording van het verrichte onderzoek, de rijkdom aan in het boek opgenomen beeldmateriaal, en het ontbreken van wat voor hagiografisch trekje dan ook. Van het personenregister had wellicht wat meer werk kunnen worden gemaakt in die zin dat daarin ook een korte aanduiding zou zijn opgenomen van betrokkenes rol of positie in het leven of de eeuw (1912-2013) van Gisèle en van diens jaar van geboorte en eventueel overlijden. Bij het lezen vroeg ik me soms af: wie is dat ook alweer? En één enkele bladzij met de weergave van een summiere stamboom was toch ook niet al te veel gevraagd?
February 9, 2021
53/4 De Eeuw van Gisele, Annet Mooij
Hoewel ik het boek nu alweer een paar weken geleden uit heb gelezen, vond ik het lastig mijn gedachten erover op papier te zetten. Laat ik dus maar beginnen waar het boek over gaat: het leven van Gisèle d’Ailly van Waterschoot van der Gracht. Dat dit een rijk en uiteenlopend leven is geweest moge duidelijk zijn: als dochter van een vrouw van Oostenrijke adel en een Amsterdamse patriciër brengt ze het eerste deel van haar leven in de Verenigde Staten door, vervolgen verblijft ze enige tijd bij haar adellijke Oostenrijke familie waarop haar ouders in Limburg terechtkomen. Zelf spendeert ze ook enige tijd in Parijs met als excuus studie. Tijdens de Tweede Wereldoorlog belandt ze in Amsterdam, waar ze enkele joodse volgelingen van Wolfgang Frommel ‘verbergt’. Haar woning zal uitgroeien tot het centrum van Castrum Pelligrini, een sekte/cultus rondom Frommel waarmee Gisèle een lastige verhouding heeft.
Annet Mooij weet dit alles op zeer onderhoudende wijze te beschrijven. Het boek leest dan ook zeker goed weg. Daarnaast heb ik wel het idee dat ze op verantwoorde wijze met haar bronnen omgaat. Daar het grootste deel van haar bronnen uit de privécollectie van Gisèle zelf stamt, die zich erg bezighield met haar eigen beeldvorming en nagedachtenis, is het af en toe moeilijk na te gaan wat nu werkelijk gebeurd is. Dit wordt verder bemoeilijkt omdat deze biografie niet zozeer feiten, als wel beweegredenen en motivaties probeert te achterhalen.
Hier gaat Annet Mooij naar mijn mening dan ook weleens de mist in. Regelmatig verwondert ze zich erover dat Gisèle haar streng katholieke achtergrond probleemloos leek te kunnen combineren met de losse moraal van de kunstenaarsgemeenschappen waartussen ze zich begaf. Volgens Annet Mooij kon Gisèle dit door haar persoonlijkheid (vrij letterlijk) op te knippen. Naar mijn mening is er echter niet zo’n uitgebreide verklaring hiervoor nodig: hoe vaak komt het immers voor dat opvattingen en gedrag niet geheel met elkaar overeenkomen? Sterker nog: het regelmatig wijzen op de discrepantie tussen opvattingen en gedrag door Annet Mooij vond ik op den duur vervelend worden.
Afgezien daarvan is het een zeer prettig en ook wel interessant boek om te lezen. Wel vroeg ik me af wat het belang van het onderwerp nu was. Het klopt dat Gisèle niet bepaald een doorsnee leven heeft geleid, maar zo buitengewoon uitzonderlijk lijkt het me ook niet (hier heb ik overigens geen bewijzen voor). Uiteindelijk kwam in het slotwoord de aap uit de mouw: Gisèle was geschreven in opdracht van Castrum Pelligrini. Voor deze organisatie is Gisèle inderdaad zeer belangrijk geweest, al werd dat niet altijd erkend.
Uiteindelijk heeft Annet Mooij een onderhoudend boek geschreven over haar onderwerp. Als bonus toont ze hoe gedurende de tijd werelden en opvattingen kunnen veranderen. Hiervoor is Gisèle uiteindelijk wel een zeer geschikt onderwerp: ze is zowel een product van de oude wereld, met de adel, een goede opvoeding en goed katholicisme, als van een nieuwe wereld, waar ook vrouwen een rol kunnen spelen. Ze is het beeld van de gegoede burgerij, als telg uit een patriciërsfamilie en vrouw van de oud-burgemeester van Amsterdam, als een exponent van de buitenissige kunstwereld.
Hoewel ik het boek nu alweer een paar weken geleden uit heb gelezen, vond ik het lastig mijn gedachten erover op papier te zetten. Laat ik dus maar beginnen waar het boek over gaat: het leven van Gisèle d’Ailly van Waterschoot van der Gracht. Dat dit een rijk en uiteenlopend leven is geweest moge duidelijk zijn: als dochter van een vrouw van Oostenrijke adel en een Amsterdamse patriciër brengt ze het eerste deel van haar leven in de Verenigde Staten door, vervolgen verblijft ze enige tijd bij haar adellijke Oostenrijke familie waarop haar ouders in Limburg terechtkomen. Zelf spendeert ze ook enige tijd in Parijs met als excuus studie. Tijdens de Tweede Wereldoorlog belandt ze in Amsterdam, waar ze enkele joodse volgelingen van Wolfgang Frommel ‘verbergt’. Haar woning zal uitgroeien tot het centrum van Castrum Pelligrini, een sekte/cultus rondom Frommel waarmee Gisèle een lastige verhouding heeft.
Annet Mooij weet dit alles op zeer onderhoudende wijze te beschrijven. Het boek leest dan ook zeker goed weg. Daarnaast heb ik wel het idee dat ze op verantwoorde wijze met haar bronnen omgaat. Daar het grootste deel van haar bronnen uit de privécollectie van Gisèle zelf stamt, die zich erg bezighield met haar eigen beeldvorming en nagedachtenis, is het af en toe moeilijk na te gaan wat nu werkelijk gebeurd is. Dit wordt verder bemoeilijkt omdat deze biografie niet zozeer feiten, als wel beweegredenen en motivaties probeert te achterhalen.
Hier gaat Annet Mooij naar mijn mening dan ook weleens de mist in. Regelmatig verwondert ze zich erover dat Gisèle haar streng katholieke achtergrond probleemloos leek te kunnen combineren met de losse moraal van de kunstenaarsgemeenschappen waartussen ze zich begaf. Volgens Annet Mooij kon Gisèle dit door haar persoonlijkheid (vrij letterlijk) op te knippen. Naar mijn mening is er echter niet zo’n uitgebreide verklaring hiervoor nodig: hoe vaak komt het immers voor dat opvattingen en gedrag niet geheel met elkaar overeenkomen? Sterker nog: het regelmatig wijzen op de discrepantie tussen opvattingen en gedrag door Annet Mooij vond ik op den duur vervelend worden.
Afgezien daarvan is het een zeer prettig en ook wel interessant boek om te lezen. Wel vroeg ik me af wat het belang van het onderwerp nu was. Het klopt dat Gisèle niet bepaald een doorsnee leven heeft geleid, maar zo buitengewoon uitzonderlijk lijkt het me ook niet (hier heb ik overigens geen bewijzen voor). Uiteindelijk kwam in het slotwoord de aap uit de mouw: Gisèle was geschreven in opdracht van Castrum Pelligrini. Voor deze organisatie is Gisèle inderdaad zeer belangrijk geweest, al werd dat niet altijd erkend.
Uiteindelijk heeft Annet Mooij een onderhoudend boek geschreven over haar onderwerp. Als bonus toont ze hoe gedurende de tijd werelden en opvattingen kunnen veranderen. Hiervoor is Gisèle uiteindelijk wel een zeer geschikt onderwerp: ze is zowel een product van de oude wereld, met de adel, een goede opvoeding en goed katholicisme, als van een nieuwe wereld, waar ook vrouwen een rol kunnen spelen. Ze is het beeld van de gegoede burgerij, als telg uit een patriciërsfamilie en vrouw van de oud-burgemeester van Amsterdam, als een exponent van de buitenissige kunstwereld.
September 10, 2025
Wat een prachtige biografie van Annet Mooy over een heel speciale vrouw.
Gisele van de Watersloot van der Gracht was van heel goede afkomst. Haar moeder van adel en haar vader was een intellectueel die veel belangrijke functies bekleedde. Het gezin was praktiserend katholiek en daar werd streng op toegezien. Het was een mooie verschijning (kan ik niet beamen) en wond alle mannen om haar vingers. Heeft al heel wat huwelijken verstoord. Gisele was een getalenteerd kunstenares: schilderen, tekenen, glas in lood schilderen, (Joep Nicolas) schrijven, acteren. Geboren in Oostenrijk, in haar jeugd verhuisd naar New York en later pas in Nederland komen wonen waar zij een statig herenhuis huurde op Herengracht 401 en zich omringde met talrijke kunstenaars, schrijvers en intellectuelen. Zij was toen al bemiddeld, kreeg altijd financiële steun van haar ouders en bleef er een goede band mee houden ondanks haar “niet door de beugel kunnende uitspattingen”. Haar kunst heeft weinig aandacht gekregen gedurende haar leven, wel geëxposeerd maar weinig verkocht. Ze was heel veeleisend wat betreft expositieruimte.
Buiten de biografie van Gisele wordt heel veel aandacht besteed aan de stichting Castrum Peregrini onder leiding van Wolfgang Frommel, die zich baseerde op de poëzie van Stefan George waarin de innige omhelzingen van oudere mannen met jonge jongens beschreven werden zonder seksuele relaties. Een esoterisch cultus. Een educatieve Eros noemde Frommel het. Het groeide later uit tot een sekte waarin jonge jongens, vooral beeldschoon en intellectueel, werden gezocht, die zodanig geïndoctrineerd werden dat ze zich alle seksuele contacten en pedofilie lieten welgevallen onder het mom van horend bij de educatie. Het was een heel erudiet gezelschap en omdat het een mannengemeenschap was mocht Gisèle nooit aanwezig zijn bij hun bijeenkomsten waarin werd voorgelezen uit de topstukken van de wereldliteratuur waaronder veel poëzie. Contacten met vrouwen waren ten strengste verboden Ofschoon ze niet bij de bijeenkomsten mocht zijn bleef ze wel het hele gezelschap financieel ondersteunen en had ook af en toe, ondanks het verbod, een relatie met een van de mooie knapen. Ze werd wel eens kameleon genoemd vanwege de eigenschap dat ze zich in alle gedaantes kon verplaatsen hoe tegenstrijdig dan ook. In haar jeugd had ze relaties met veel oudere mannen.
Het is een goed leesbaar verhaal geworden met iets teveel onnodige uitweidingen waar je wel met je verstand bij moet blijven omdat er zoveel namen in voorkomen dat je de draad kwijt wordt. Maar ondanks dat, een prachtige biografie van deze bijzondere vrouw en ook een goed inzicht in de sekte castrum peregrini dat later na de dood van de oprichter een culturele stichting wordt, alweer ondersteund door de nalatenschap van Gisele. Ze is 100 j aar geworden.
Het huis op Herengracht 401 is nog in dezelfde staat behouden gebleven en veel van Gisele’s werken zijn daar nog te zien. Een aanrader!
Gisele van de Watersloot van der Gracht was van heel goede afkomst. Haar moeder van adel en haar vader was een intellectueel die veel belangrijke functies bekleedde. Het gezin was praktiserend katholiek en daar werd streng op toegezien. Het was een mooie verschijning (kan ik niet beamen) en wond alle mannen om haar vingers. Heeft al heel wat huwelijken verstoord. Gisele was een getalenteerd kunstenares: schilderen, tekenen, glas in lood schilderen, (Joep Nicolas) schrijven, acteren. Geboren in Oostenrijk, in haar jeugd verhuisd naar New York en later pas in Nederland komen wonen waar zij een statig herenhuis huurde op Herengracht 401 en zich omringde met talrijke kunstenaars, schrijvers en intellectuelen. Zij was toen al bemiddeld, kreeg altijd financiële steun van haar ouders en bleef er een goede band mee houden ondanks haar “niet door de beugel kunnende uitspattingen”. Haar kunst heeft weinig aandacht gekregen gedurende haar leven, wel geëxposeerd maar weinig verkocht. Ze was heel veeleisend wat betreft expositieruimte.
Buiten de biografie van Gisele wordt heel veel aandacht besteed aan de stichting Castrum Peregrini onder leiding van Wolfgang Frommel, die zich baseerde op de poëzie van Stefan George waarin de innige omhelzingen van oudere mannen met jonge jongens beschreven werden zonder seksuele relaties. Een esoterisch cultus. Een educatieve Eros noemde Frommel het. Het groeide later uit tot een sekte waarin jonge jongens, vooral beeldschoon en intellectueel, werden gezocht, die zodanig geïndoctrineerd werden dat ze zich alle seksuele contacten en pedofilie lieten welgevallen onder het mom van horend bij de educatie. Het was een heel erudiet gezelschap en omdat het een mannengemeenschap was mocht Gisèle nooit aanwezig zijn bij hun bijeenkomsten waarin werd voorgelezen uit de topstukken van de wereldliteratuur waaronder veel poëzie. Contacten met vrouwen waren ten strengste verboden Ofschoon ze niet bij de bijeenkomsten mocht zijn bleef ze wel het hele gezelschap financieel ondersteunen en had ook af en toe, ondanks het verbod, een relatie met een van de mooie knapen. Ze werd wel eens kameleon genoemd vanwege de eigenschap dat ze zich in alle gedaantes kon verplaatsen hoe tegenstrijdig dan ook. In haar jeugd had ze relaties met veel oudere mannen.
Het is een goed leesbaar verhaal geworden met iets teveel onnodige uitweidingen waar je wel met je verstand bij moet blijven omdat er zoveel namen in voorkomen dat je de draad kwijt wordt. Maar ondanks dat, een prachtige biografie van deze bijzondere vrouw en ook een goed inzicht in de sekte castrum peregrini dat later na de dood van de oprichter een culturele stichting wordt, alweer ondersteund door de nalatenschap van Gisele. Ze is 100 j aar geworden.
Het huis op Herengracht 401 is nog in dezelfde staat behouden gebleven en veel van Gisele’s werken zijn daar nog te zien. Een aanrader!
November 4, 2018
Op zich een goed geschreven biografie. Ik kan echter de hoofdpersoon, Gisele van Waterschoot van der Gracht, niet bijzonder interessant vinden. Zij komt uit een rijke patriciersfamilie, zeer Rooms-Katholiek. Wilde zich niet geheel voegen in haar milieu en werd artiest. Zij schilderde en heeft ook gebrandschilderde ramen gemaakt. Haar grootste bekendheid ontleent ze aan het feit, dat zij zich gevoegd heeft bij de groep rond Wolfgang Frommel.Dit was een geexalteerde Duitser, die het gedachtengoed van de Duitse dichter Stephan George wilde verspreiden. Dat was allemaal wat vaag, maar het kwam er op neer, dat de oudere mannen jonge, mooie jongens aantrokken om ze verder in het oude Griekse ideaal op te voeden. Dat was natuurlijk deels gewoon homoseksualiteit of zelfs pederastie, maar dat mocht nooit worden uitgesproken. Zij kwamen dus samen in het Castrum Peregrini, gevestigd in het huis van Gisele aan de Heerengracht. Een aantal van deze jongens was Duits en Joods. Zij konden in dit huis onderduiken en hebben zo de oorlog overleefd. Gisele zelf had de nodige avonturen (dat kon als goed katholiek, als je maar ging biechten) en trouwde na de oorlog met burgemeester D'Ailly van Amsterdam. Ze hadden eerst een buitenechtelijke affaire en alleen door af te treden kon D'Ailly met haar trouwen. Hij stierf vrij jong aan leukemie. Gisele is 100 geworden. Ik heb het boek vooral gelezen, omdat er in Vrij Nederland een aantal artikelen had gestaan over dit Castrum Peregrini.
October 12, 2019
Biografie over de mythe en werkelijkheid van Gisèle D'Ailly . Hoewel Annet Mooy alles van Gisèé blootlegt en haar niet spaart vind ik het zo bijzonder dat ze zich verdiept in de persoon van Gisèle waardoor ik me als lezer betrokken bij haar kan voelen. Van Castrum Peregrini had ik nog nooit gehoord. In feite beschrijft Mooij hoe een sekte kan bestaan en hoe het mogelijk is dat mensen daarin trappen en zelfs meegesleept worden. Dat vond ik ernstig. Met name hoe de pedofilie en homoseksualiteit ontkend en genegeerd wordt.
En de persoon Gisèle: hoe zij van haar wereld een mooi sprookje maakt en daar zelf in gelooft. Ze moet eenzaam geweest zijn, buitengesloten van het Castrum, omringd door 'vrienden' die van haar geld profiteerden - haar eigen (positieve) verhaal maakte van haar leven. Toch heel bijzonder.
En de persoon Gisèle: hoe zij van haar wereld een mooi sprookje maakt en daar zelf in gelooft. Ze moet eenzaam geweest zijn, buitengesloten van het Castrum, omringd door 'vrienden' die van haar geld profiteerden - haar eigen (positieve) verhaal maakte van haar leven. Toch heel bijzonder.
May 5, 2024
Mooi opgetekende geschiedenis van een bijzondere vrouw ondanks de controverse en het lijken ontbreken van een feministisch besef. Desondanks wel een vrouw die haar eigen pad altijd gegaan is en daar een manier gevonden heeft om mee om te gaan en het in te passen in haar referentiekader.
Ik sta soms te kijken ook wat de impact van een oorlog is geweest op zoveel levens en de beschikbaarheid van geschiedenis an sich en de rijkdom van het leven als er geen televisie en/of social media is om je af te leiden.
Lies
Ik sta soms te kijken ook wat de impact van een oorlog is geweest op zoveel levens en de beschikbaarheid van geschiedenis an sich en de rijkdom van het leven als er geen televisie en/of social media is om je af te leiden.
Lies
March 22, 2019
Ook wel de beste biografie van 2018 genoemd: 'De eeuw van Gisèle' door Annet Mooij. Over de mythe en werkelijkheid van Gisèle D'Ailly, schilderes en maecenas van uitgeverij Castrum Peregrini. Vooral interessant hoe zij - ondanks eenzaamheid, tegenslagen en 'vrienden' die van haar geld profiteerden - haar eigen (positieve) verhaal maakte van haar leven. En een ontluisterend kijkje achter de schermen van Castrum Peregrini, een genootschap waarvan ik nog nooit had gehoord.
March 4, 2020
Zonder Gisèle’s eigen mythe teniet te doen, weet Mooij een krachtig beeld neer te zetten van een persoon “vol wonderlijke tegenstrijdigheden die ze in zich verenigde.” Dankzij Mooij’s gedegen onderzoek, haar creatieve schrijfstijl en haarscherpe reflectie krijgt de lezer het gevoel Gisèle een beetje gekend te hebben.
April 16, 2025
Mooie biografie over een veelkantige vrouw. In het levensverhaal van Gisèle van Waterschoot Van der Gracht (zullen we maar gewoon haar hele naam gebruiken?) komt heel veel interessants samen. Een kleine opsomming: glas-in-loodkunst, katholieke kostscholen, Parijs in de jaren 30, onderduikers in Amsterdam en spirituele goeroes. Ook de dingen die volgens Van Waterschoot van der Gracht niet mochten, en dus niet konden bestaan, beschrijft Mooij. De trieste cultus van misbruik die binnen het kunstenaarscollectief Castrum Peregrini bestond, wordt niet langer onder het tapijt geveegd.
May 31, 2020
Prachtig geschreven boek over een boeiend leven, maar wat te denken van de hoofdpersoon? Ze faciliteerde seksueel misbruik, of ze er nu van afwist of niet. Ze dweepte met een enge sekteleider. Ik blijf na het lezen achter met dubbele gevoelens.
August 16, 2020
Interessante biografie over ren bijzondere vrouw met iets te veel uitweidingen over Perigrini. Is absoluut belangrijke beweging geweest voor Gisele maar het is niet helemaal gelukt om de positie/relatie vd hoofdpersoon te beschrijven.
February 2, 2020
Boeiend en genuanceerd verhaal over een complexe persoonlijkheid. Het is fascinerend om te zien hoe de auteur uit de grote hoeveelheid, soms tegenstrijdige bronnen dit verhaal heeft destilleren.
September 12, 2020
Bij vlagen boeiend. Door mijn eigen familiegeschiedenis heb ik vooral de eerste helft met veel interesse gelezen.
February 24, 2022
Een interessante, maar ook soms bizarre geschiedenis.
February 1, 2019
Over de narigheid heen kijken en zich laten betoveren, het negatieve negeren en het mooie blijven zien - dat was de stuwende kracht in het leven van Gisele
July 24, 2025
tip van Heleen
Displaying 1 - 19 of 19 reviews