Nederlands-Indië, 1939. Een jonge man tekent voor het koloniale leger en komt vervolgens in Japanse krijgsgevangenschap terecht waar hij dwangarbeid moet verrichten aan de beruchte Birma-Siamspoorlijn. Als hij na drieënhalf jaar van ontberingen wordt bevrijd en de draad van zijn leven weer hoopt op te pakken, wordt hij aansluitend een volgende oorlog in gestuurd: de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog die in zijn geboorteland is losgebarsten. Als na de Politionele Acties in december 1949 de soevereiniteitsoverdracht plaatsvindt en hij met zijn prille gezin naar Nederland vlucht wordt hij geconfronteerd met herinneringen en trauma’s. Die strijd wordt er niet gemakkelijker op als blijkt dat zijn zoon de ogen van de vijand als een kaïnsteken zijn leven lang met zich mee zal moeten voeren. Het kind met de Japanse ogen is een documentaire (anti-)oorlogsroman over de gruwelijke en onontkoombare gevolgen van de oorlog. Maar het is ook een roman over de veerkracht van de mens die, hoe wreed het lot ook is, altijd blijft zoeken naar manieren om te overleven.
Reggie Baay (Leiden, 1955) studeerde aan de Rijksuniversiteit Leiden, waar hij zich specialiseerde in de koloniale en postkoloniale literatuur en geschiedenis. Van 1985 tot 2005 was hij als redacteur verbonden aan het tijdschrift Indische Letteren en publiceerde hij vele artikelen op het gebied van koloniale geschiedenis en koloniale literatuur.
Bij het zien van de jongen op de cover van Het kind met de Japanse ogen van Reggie Baay wordt je nieuwsgierig naar zijn verhaal. Je wilt weten waarom hij zo afwezig lijkt, wat hij denkt. De titel wordt al heel snel duidelijk. Meteen vanaf het eerste hoofdstuk word je meegezogen in een verhaal vol verdriet, pijn en een onverwerkt verleden. Een verleden waarvan je je al tijdens het lezen kan afvragen of je, als je dat allemaal hebt meegemaakt, wel ooit zou kunnen verwerken. Het verhaal laat zien wat het met mensen kan doen als ze meest gruwelijke dingen hebben meegemaakt, hoe die verschrikkelijke beelden en geluiden de rest van je leven kunnen beheersen, hoe iedereen er weer anders op reageert, hoe het door kan werken op de generaties daarna. Je voelt de woede, de onmacht, het verdriet, de wanhoop, de angst, de ontzetting, maar ook de overlevingsdrang van de mensen. Hoe ze ondanks alle gruwelijkheden toch proberen te overleven. Het kind met de Japanse ogen van Reggie Baay laat zien wat de ouders van de auteur en hun landgenoten in Indonesië hebben meegemaakt in de oorlogen, wat ze hebben moeten doorstaan, voor welke onmenselijke keuzes ze hebben gestaan, hoe normen en waarden kunnen vervagen tijdens een oorlog, hoe mensen tegen elkaar werden opgezet, hoe er soms werd gelogen over doodsoorzaken, welke rol de Nederlandse regering en het Nederlandse leger erin speelde en hoe er hier in Nederland op werd gereageerd, hoe zijn ouders en zijn broer zijn behandeld toen ze in Nederland kwamen.
Een noodzakelijk maar onaangenaam boek over de kwetsuren door koloniale oorloge in “Nederlands-Indië” en alles wat onuitgesproken blijft en levens generatielang tekent. Met de genocide in Gaza in het achterhoofd, zeer deprimerend te lezen dat de mensensoort zo’n onmenselijke dierensoort is.
Citaat : Jij, die door deze geschiedenis bent verdoemd. Jij hebt meer dan wie ook recht op dit verhaal, al zou het alleen al zijn omdat je dan eindelijk eens opheldering krijgt over het mysterie van je ogen. Review : In het eerste hoofdstuk dat eigenlijk de functie van een proloog heeft, stelt de ik-verteller (Reggie Baay) dat er in zijn familie van Indische afkomst tijdens verjaardagen en bijeenkomsten in Nederland eigenlijk nooit over de verschrikking van de voorbije oorlog werd verteld. Dat waren familiegeheimen en er rustte een groot taboe op. Maar hij vindt op een dag een doos van zijn ouders met veel fotonegatieven en andere documenten en dan wil hij de reconstructie van de geschiedenis van zijn ouders vertellen. Dat doet hij vooral voor zijn zes jaar oudere min of meer gehandicapte broer E. die hij in het vervolg Bestebroer noemt. Eenmaal ontwikkeld tonen de foto’s de Knil-tijd van zijn vader, de beginperiode van het huwelijk. Baay besluit op reis te gaan naar de plaatsen waar zijn vader gevangen heeft gezeten of gelegerd is geweest tijdens de onafhankelijkheidsstrijd. In wat hij daar in oude archieven vindt en hoort van ooggetuigen, herkent hij alsnog de verhalen uit de veteranenbijeenkomsten vroeger bij hem thuis, verhalen die hij als klein jongetje niet goed kon duiden. De stoere verhalen van toen blijken nu de waargebeurde gruwelijkheden van een zinloze oorlog. Die verzwegen geschiedenis is nu het onderwerp in Het kind met de Japanse ogen , een documentaire roman, een mix van geschiedschrijving en fictie. Een persoonlijke zoektocht, maar ook een historisch onderzoek. In 1939 tekent een jonge man in Nederlands-Indië voor het koloniale leger en komt vervolgens in Japanse krijgsgevangenschap terecht waar hij dwangarbeid moet verrichten aan de beruchte Birma-Siamspoorlijn. Als hij na drieënhalf jaar van ontberingen wordt bevrijd en de draad van zijn leven weer hoopt op te pakken, wordt hij aansluitend een volgende oorlog in gestuurd: de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog die in zijn geboorteland is losgebarsten. Als na de Politionele Acties de onafhankelijkheid wordt uitgeroepen en hij met zijn prille gezin naar Nederland gaat wordt hij geconfronteerd met herinneringen en trauma’s. Die strijd wordt er niet gemakkelijker op als blijkt dat zijn zoon door een wonderlijke speling van de natuur de ogen van de vijand als een kaïnsteken zijn leven lang met zich mee zal moeten voeren. Het kind met de Japanse ogen is een (anti-)oorlogsroman over de gruwelijke en onontkoombare gevolgen van de oorlog. Maar het is ook een roman over de veerkracht van de mens die, hoe wreed het lot ook is, altijd blijft zoeken naar manieren om te overleven.
Het kind met de Japanse ogen is een documentaire roman die de auteur schreef over de erbarmelijke omstandigheden van zijn ouders in Nederlands-Indië. Zijn vader werd in 1939 eerst door toedoen van de Jappen naar een Japans krijgsgevangenschap gestuurd om drieënhalf jaar dwangarbeid te verrichten aan de Birma-Siamspoorlijn en terwijl hij amper bekomen was van deze ontberingen werd hij aansluitend door de Nederlandse regering de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog ingestuurd.. Zijn moeder die ook al het nodige had meegemaakt voordat zij zijn vader ontmoette tijdens een van zijn zeldzame verlofuurtjes, gaat mee naar het kamp waar zijn vader dan werkzaam is als kok en krijgt daar haar eerste kind, zijn oudere broer. Nadat de soevereiniteitsoverdracht is getekend in 1949 voelen zij zich niet meer thuis in dit Indonesië, te moeten leven in een land met landgenoten waar de vader tegen gestreden heeft, en het gezin vertrekt naar hun nieuwe land Nederland, waar ze kil ontvangen worden en opnieuw moeten vechten tegen de herinneringen en trauma's die zij met zich meebrengen.
De ik-figuur in het boek vindt na de dood van zijn ouders een doos met negatieven die hij laat ontwikkelen en door de foto's wordt de geschiedenis van zijn ouders zichtbaar. Hij krijgt ook begrip voor hun karakter, streng, zwijgzaam, en soms afwezig, de nachtmerries en de geheimen die er waren en waar niet over gesproken werd. Dit alles heeft een enorme impact op zijn opvoeding en jeugd gehad. Hij besluit de plekken waar zijn vader en moeder geweest zijn te bezoeken en vertelt erover als het ware tegen zijn oudere broer die hij aanduidt als Bestebroer, het boek draagt hij ook aan hem op, hoewel die het waarschijnlijk nooit zal kunnen lezen. Afwisselend lezen we de gebeurtenissen in het heden van de ik-figuur en de heftige gebeurtenissen die plaats hebben gevonden in het verleden van de vader en de moeder.
Het kind met de Japanse ogen kijkt je vanaf de cover aan met een afwezige blik, en maakte al wat los in mij voordat ik één letter gelezen had. De auteur heeft een mooie schrijfstijl en de Indonesische woorden die gebruikt worden, worden achterin in het boek verklaard met een woordenlijst. Het is niet een boek dat je even uitleest maar wel een erg indrukwekkend en mooi boek, een verhaal dat ook met name door de onbegrijpelijke rol die de Nederlandse regering erin speelde zeker verteld moest worden. Een stukje geschiedenis dat de Nederlandse regering het liefst wil verzwijgen, vergeten, en verbergen.
Het kind met de Japanse ogen wordt geduid als een documentaire roman. Het boek kent een goede opbouw als het gaat om de afwisseling tussen belevingen en onderzoeksmateriaal. Daarmee is het geen boek dat ik snel kon lezen. Het taalgebruik is goed met een verklarende woordenlijst voor Indonesische woorden. Dit boek is een mustread voor iedereen die interesse heeft in de geschiedenis van Nederlands-Indië en voor iedereen die meer wil begrijpen, omdat deze geschiedenis ook generaties later nog een rol speelt. Ik ben stil geworden van dit bijzondere boek. Dank je, Reggie, dat ik nu deze geschiedenis ken!
Na het overlijden van zijn ouders vindt de hoofdpersoon een doos vol negatieven. Als hij deze beelden ontwikkelt, herleven zijn herinneringen en gaat hij op zoek naar antwoorden over het leven van zijn ouders en het kind met de Japanse ogen. In dit boek volgen we het leven van de ouders van de hoofdpersoon ten tijde van de Tweede Wereldoorlog in Azië onderdrukt door Japanners, tijdens de onafhankelijkheidsoorlog in Indonesië en bij hun onbegrepen verblijf in Nederland. Die delen lezen als een roman. Een levensverhaal verschijnt vol met schrijnende gebeurtenissen, geweld, angst, met daar doorheen natuurbeschrijvingen en geurige gerechten. De schrijver Reggie Baay heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar de verhalen, documenten en feiten uit deze periode en bezoekt in het boek de plaatsen waar zijn ouders hun belevenissen ondergingen. Hiermee is dit boek ook een document geworden en een aanklacht. Een aanklacht tegen diegenen die deze geschiedenis hebben verloochend en daarmee de zwijgende nachtmerries in stand hebben gehouden. Met een verrassende extra verhaallijn als het gaat om het kind met de Japanse ogen.
Citaat: “Als een koude novemberwind woei de kilte ze tegemoet toen ze eenmaal voet aan wal hadden gezet…….. Vervolgens handelden ze ernaar, want als je, zoals zij, door kleur en afkomst vanaf je geboorte eenmaal bent verbannen naar de duistere oorden van de minderen, dan is dat iets dat je niet zomaar van je afschudt.”
Met dank aan De Club van Echte Lezers voor mijn leesexemplaar!
Informatieve en onthutsende roman. Vanwege het ontbreken van een spanningsboog en de taal 4 sterren. Het maakt het vrij taai om te lezen. Ook door de onthutsende en gruwelijke feiten in dit verhaal. Geschreven als een vertelling door de Ik- figuur aan zijn broer (Bestebroer). Bestebroer is het kind met de Japanse ogen. 't Boek maakte me beschaamd om Nederlander te zijn. KNIL-lers die krijgsgevangene waren in Buirma recruiteren om in de politionele acties dienst te doen. Van trauma naar trauma. En dan de afschuwelijke gewelddadigheden tijdens die acties. Hoe kunnen ouders die dat overleefd hebben doorgaan; hoe kunnen ouders een gezonde omgeving creëren voor hun kinderen? Niet dus, moet geloof ik het antwoord zijn. Ik miste node de bronnenlijst van dit boek; ben wel benieuwd naar feiten- fictie. En of de auteur zelf de Ik-figuur is.
Ik wilde dit boek eerst niet uit lezen omdat het zo heftig was, maar ik heb het toch gedaan en dat heeft niet teleurgesteld. Het is een prachtig, indringend boek en ik ben van begin tot eind geboeid gebleven door beide verhaallijnen. Daarnaast heb ik er, en dat is misschien wel pijnlijk, ook heel veel van geleerd. In dit boek staat meer dan wat ik ooit op school geleerd heb over voormalig Nederlands-Indië en de manier waarop Nederland daar zich heeft misdragen. Een absolute aanrader voor wie meer wil weten over wat er daadwerkelijk gebeurde in deze periode uit de geschiedenis.
4.5 sterren. Het boek leest niet gemakkelijk omdat het ingrijpend is. Jonge jongens moeten in dienst... niet wetend wat ze zullen meemaken... Wanneer ze dan weer terug zijn in de vertrouwde omgeving ... is hun wereld vaak anders. Niets is meer vertrouwd, niets is meer hetzelfde... Bij wie kun je "je verhaal" kwijt? Zij die er niet bij waren zullen en kunnen het niet echt aanvoelen... Zie die er bij waren ... kunnen er vaak niet over praten..
Een indrukwekkend boek Een boeiend boek van begin tot eind Een herkenbaar verhaal Een leerzaam verhaal Een moeilijk door te komen boek Maar o zo belangrijk en leerzaam. Een verzwegen geschiedenis. Iedereen moet dit lezen.
Prachtig en aangrijpend boek, maar zo ontzettend hartverscheurend. En dan te bedenken dat mensen dit leed echt hebben moeten meemaken en dat dit trauma uiteindelijk van generatie op generatie doorwerkt.
Een heftig maar schitterend boek. Baay heeft een heel mooi boek geschreven over de verschrikkelijke en langdurige uitwerking van oorlogen en regeringen op een gezin.