Kant’ın Şemsiyesi: Kant’ın Teorik Felsefesi Üzerine Yazılar

by H. Bülent Gözkân

Düşünmenin tarihi içinde Kant’ın konumu istisnaidir. Kendinden önceki tüm felsefi düşünce geleneğini eleştirmiş, büyük ölçüde bunları tersine çevirmiş, o geleneğin kavramlarının anlamını kendi sistematiği içinde dönüştürmüş, yeni kavramları felsefi düşünmenin içine dahil etmiş, sonuç olarak en genel anlamda varlığı, varolanları, doğayı,Tanrı’yı, insanı “görme” biçimimizi köklü bir şekilde değiştirmiştir.

Kant’ın köklü bir şekilde dönüşüme uğrattığı önceki “görme” biçimlerinin temelleri büyük ölçüde Platon ve Aristoteles tarafından atılmıştır. Bu iki büyük düşünür, hem kullandıkları kavramlarla hem de yepyeni bir varlık anlayışıyla kendilerinden önceki bilgeliğe ve hayata dair tüm düşünce, duygu ve imgeleri öylesine köklü bir biçimde dönüştürmüşlerdir ki, kendilerinden sonra gelen kuşaklar yaklaşık 2000 yıl boyunca varlığı, varolanları, Tanrı’yı, insanı, insanın yönelimini, ahlâkı ve en genel anlamda hayatın anlam ve değerini onların açtığı şemsiyenin kapsamı altında düşünmüş ve değerlendirmişlerdir.Hıristiyan felsefesi ve İslam felsefesinin ve belli ölçüde teolojilerinin de kavramsal ve fikrî çerçevesi zaman içinde Platon ve Aristoteles tarafından tüm varlığın üzerine açılmış o şemsiye tarafından etki altına alınmıştır.

1781’de Saf Aklın Eleştirisi’nin yayımlanmasıyla Kant bu büyük şemsiyeyi kapatmış,varlığın, varolanların, Tanrı’nın, insanın, ahlâkın, insanlar arası ilişkilerin yeni bir “ışık”altında görülmesini sağlamıştır. Kant’ın, “zaman”ı varlığın bir hâli olmaktan çıkartarak,“ben”in veya “ben”in zihninin bir formu olarak konumlandırması, tüm düşünce tarihinin en önemli kırılma noktalarından birisidir. Bu aynı zamanda, kendinde, aşkın bir hakikat olduğunun reddedilmesi anlamına da gelir. İnsanın merkezde olduğu ve insanın kendi faaliyetleri sonucunda tesis edilen hakikat ki, artık transandantal hakikatten söz ediyoruz, aşkın, insanın düşünmesinden bağımsız kendinde hakikatin yerini almaktadır. Kant’ın kendi açtığı şemsiyesiyle gelen bu yeni anlayışın diğer önemli bir sonucu, ahlâkın yegâne dayanağının insan olması, ahlâk yasalarının hiçbir aşkın veya teolojik referans olmaksızın insan tarafından formüle edilebilmesinin önünün açılmasıdır.Böylelikle siyasetin, hukukun ve tarihin de yeni bir “ışık”la görülebilmesi mümkün hâle gelmiştir.

Genres: Philosophy, Nonfiction

260 pages, Paperback

First published September 1, 2018

About the author

H. Bülent Gözkân (Prof. Dr.) 1957 yılında İstanbul’da doğdu. Orta öğre­nimini Saint Joseph Lisesinde, lisans eğitimini ODTÜ İnşaat Mühendisli­ği Bölümünde tamamladı. 1992’de ODTÜ Felsefe Bölümünden “Geometride Uzlaşımsalcılık” başlıklı teziyle yüksek lisans, 2000’de Boğaziçi Üniversitesi Felsefe Bölümünden “Kant’ta Ben’in ve Aklın Kuruluşu” başlıklı teziyle doktora derecesi aldı. Yeditepe, MSGSÜ, İTÜ, Galatasaray ve Boğaziçi Üniversitelerinde felsefe dersleri verdi. A.B.D. Clark Üniversitesi Felsefe Bölümünde misafir araştırmacı olarak bulundu. Halen Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Felsefe Bölümü başkanıdır.

Reviews

[Benn Uzayy]

Kant'ın 'Saf Aklın Eleştiri' kitabının kısa yorumlaması olarak düşünüyorum ve okumasına girişmeden önce iyi bir başlangıç olabilir..

Kant'la aynı Mantıksal uzay da olmak da sevindirici.:) Yazar Kant'ı Felsefenin kurtarıcısı ve SAE ile mantık bilimsel düzleme oturtuğunu felsefeyi kör, açmaz metafizik tartısmalarından kurtardığı gibi bir çok önem atfediyor.. Çok fazla Felsefi terimlere bulanması yavaş ve tekrar okumayı gerektiriyor. Çok sakin bir zamanda okumanızı Öneririm felsefe okumalarında yeni olanlar için. Anlamak için çok çaba harcadığımı söyleyebilirim.

Bu kitabı puanlayabilecek yeterli felsefi birikime ne yazık ki sahip değilim.

[Sencer Az · Rating 4 out of 5]

Immanuel Kant, 1500 sene önce Platon ve Aristo tarafından insan aklının üzerine açılan, daha doğrusu insan aklını bu şemsiyeyle kapatan ve gerek islam gerek skolastik hristiyan felsefesine dayanak olan büyük şemsiyeyi kapatarak ; saf aklın önderliğinde aydınlanmaya doğru rengarenk bir şemsiyeyi insanlığa armağan ediyor.

[Berr · Rating 4 out of 5]

Zor ve ağır paragraflarla dolu olmasına rağmen Kant üzerine Türkçe yorumlardan yararlanmak adına harikulade bir yapıt. Kant'ın eserleriyle birlikte sürekli başvurulabilecek bir kitap.