Julia

by Rhijnvis Feith

De 'Julia' is het bekendste voorbeeld van het sentimentalisme in de Nederlandse letterkunde. Tevens is het een bijdrage tot de ontwikkeling van de roman, een genre dat in de 18e eeuw nog in de kinderschoenen stond. De roman was in die tijd een zeer omstreden tak van literatuur. Zulke geschriften zouden slechts leiden tot tijdsverspilling en ondermijning van de zeden. Men moet de 'Julia' niet als representatief zien voor Feiths gehele oeuvre. Het boekje vertegenwoordigt slechts een fase uit zijn ontwikkeling.

Feith heeft onder de titel 'Mengelwerk' aan de 'Julia' een aantal prozastukken en gedichten toegevoegd die we volgens zijn eigen woorden moeten beschouwen als proeven die hij de lezer ter beoordeling voorlegt. In bijna al deze stukken is sprake van een of meer thema's die ook in de 'Julia' van belang zijn. In deze uitgave is het 'Mengelwerk' ook opgenomen.

Rhijnvis Feith (1753-1824) was een veelzijdig auteur. Voordat hij als romancier debuteerde met de 'Julia' had hij al veel aanzien verworven als dichter.

Genres: Dutch Literature, School

146 pages, Paperback

First published January 1, 1783

Reviews

[Reyer · Rating 2 out of 5]

Bij verschijning in 1783 was de brievenroman Julia van Rhijnvis Feith (1753-1824) populair: nog tijdens het leven van de schrijver – afkomstig uit een welgesteld regentengeslacht – werd ze liefst viermaal herdrukt. Tweehonderd jaar na de dood van de schrijver verscheen van de hand van Arjen van Meijgaard een hertaling met als doel het boek uit de vergetelheid te onttrekken. Hoewel de hertaler vakwerk heeft geleverd (en ongetwijfeld plezier moet hebben gehad in zijn werk), vraag ik me af hoe haalbaar zijn doel is: Julia doet ondanks de nieuwe vorm zo gedateerd aan, dat ik me niet kan indenken dat het tegenwoordig buiten een kleine groep liefhebbers nog een publiek aanspreekt. Daar leek Feith zelf overigens ook van uit te gaan:

Ach, ik voel het maar al te goed, mijn Julia is niet geschikt voor de achttiende eeuw. Een eenvoudig verhaal over twee tedere zielen, die elkaar oprecht beminnen zoals onze voorouders de afgelopen honderden jaren elkaar bemind hebben. En ook al krijgen we steeds meer afkeer van hun brave manier van leven, toch wordt zo mijn hele Julia! Geen spannende gebeurtenissen, geen onverwachte ontwikkelingen, zelfs geen lieflijke onbenulligheden; doordat dit alles ontbreekt, kan ik de waardering van het grootste deel van de lezers wel vergeten. Voeg hieraan toe dat het over een liefde gaat die zonder deugd niet bestaat, ach, dat laatste zal alles bederven! Men zal me uitlachen en het zal met mij gedaan zijn.

Het verhaal gaat over de zoetsappige kalverliefde tussen Eduard en Julia, wiens vader hem te min vindt. Dat loopt natuurlijk slecht af, zoals de geliefden zelf maar al te gretig benadrukken. Hun beleving van de liefde is typisch voor die van jongeren: melodramatisch, zelfingenomen en vol superlatieven. (In mijn aantekeningen had ik nog staan: ‘esoterisch’, want wie hun liefde nooit heeft ervaren, weet niet wat geluk is.) Voeg daaraan een morele ondertoon toe en een mierzoet en tenenkrommend geheel resteert.

Toch verdient Feith enig krediet. Zijn boek mag de tand des tijds misschien niet doorstaan, het zegt wel iets over de periode. Zo past Julia binnen een bredere Europese traditie waarin meer aandacht is voor het gevoelsleven (‘sentimentalisme’). Gezien als poging om gevoelens en gewaarwordingen tot uitdrukking te brengen, verliest het werk weliswaar zijn canonieke waarde, maar verkrijgt het een zekere historische charme. Daarbij is van belang dat Feith niet slechts nadrukkelijk verwijst naar Het lijden van de jonge Werther (1774) van Goethe, maar diens personage zelfs een plaats geeft in zijn eigen verhaal.

Verheug je, mijn Julia! Maar verheug je met tranen. Werther is van al zijn ellende verlost. Hij is niet meer. Zijn dood berooft mij van een overgevoelige lotgenoot, die alles voor mij was tijdens jouw afwezigheid, omdat ik met hem altijd over jou kon praten.

Zodoende moet Julia een openbaring zijn geweest voor tijdgenoten met hun eigen sores. Dat het verhaal aansloeg, blijkt ook uit een parodie die daarop verscheen en is opgenomen bij de hertaling. Deze schets doet misschien wat makkelijk aan, maar is ook een stuk komischer en lichter dan het origineel en getuigt bovendien van een gelaagder mensbeeld.

Ten slotte had ik de mogelijkheid de hertaling te vergelijken met een editie uit 1967. Voor de geïnteresseerde hierbij een oorspronkelijk en een hertaald fragment.

De Natuur scheen haare uiterste poging gedaan te hebben om van JULIA een bevallig Meisje te maken, en nooit was zij in eenig voortbrengsel gelukkiger geweest. – Zo ooit het gevoel uit twee aanminnige oogen blonk, het zegepraalde in de kwijnende oogen van JULIA – zo ooit de onschuld haaren zetel op maagdelijke koontjes vestigde, het was op de blozende en met kuiltjes prijkende wangen van JULIA. Alle de aanlokkelijkheden der prilste jeugd, de volle aantrekkelijkheid van het poesele vrijsterschap, scheenen aan haar gelaat voor altijd gekluisterd te zijn. Tederheid, mededogen, menschlievendheid, en de overige deugden van het gezellig leven, hadden aan haare gestalte dien lossen en innemenden zwier gegeven, die dikwerf over zielen zegeviert, die aan de toverkracht van een schoon gelaat ontkomen zijn. De Godvrucht had op haar aangezicht die verheven majesteit gedrukt, die zich gevoelen, maar niet beschrijven laat. Al wat men er van zeggen kan, is, dat de verleiding er voor verstomde. Meer dan eens had zij haaren mond geopend – maar nooit was het haar gelukt een enkel beledigend woord uit te brengen. JULIA sloeg haare oogen op en de ondeugd verbleekte.

De natuur scheen haar uiterste best gedaan te hebben om van Julia een charmant meisje te maken en nooit was de natuur met een ander levend wezen zo succesvol geweest. Als gevoel ooit in twee innemende ogen blonk, dan blonk het onoverwinnelijk in de zacht glanzende ogen van Julia; als je ooit de volle onschuld van iemands gelaat af zou kunnen lezen, dan was het van de blozende en met kuiltjes versierde wangen van Julia. Alle verleidelijkheid en aantrekkelijkheid die horen bij iemand in de bloei van haar jeugd, leken voor altijd van haar gezicht te stralen. Ze was vriendelijk, meelevend en menslievend en had nog al die andere deugdzame eigenschappen die horen bij het sociale leven. Hierdoor had ze die makkelijke en innemende souplesse die vaak bij mensen hoort die zich niet hebben laten inpalmen door een knap gezichtje. De eerbied voor God had haar gezicht een voorname en nobele uitstraling gegeven die wel te voelen, maar niet te beschrijven is. Alles wat men ervan kan zeggen, is dat ze niet vatbaar was voor het kwaad. Meer dan eens had ze haar mond geopend, maar nooit was het gelukt iemand te beledigen. Als Julia haar ogen opsloeg, verbleekte alle ondeugd.

[Lieze Doyen · Rating 1 out of 5]

Eduard, in een boek waarin hij alleen maar aan het wauwelen is, over zichzelf: ‘meer dan naar gewoonte in diepe gedachten verzonken’ bro door al dat sentimenteel gezeur was er duidelijk geen ruimte voor zelfreflectie

[Hidde van Deemter · Rating 4 out of 5]

Erg moeilijk te volgen, komt ook door het oude taalgebruik. Wel vind ik dat er een aantal hele mooie passages in staan. Het boek is doordrenkt met emotie, wat ik wel heel mooi vind.

[Alexandra · Rating 4 out of 5]

Het begin kon me weinig bekoren, maar richting de dood van Julia werd ik gegrepen. Het beeld van Eduard die een gotisch kasteeltje betrekt nabij Julia’s graf en alvast zijn eigen graf uithakt in een eikenboom is zowel roerend als lachwekkend. Hopelijk heeft iemand Eduards graf ‘beweend’, zoals zijn laatste wens was.

[Marieke Camps · Rating 1 out of 5]

zoetsappig gekwijl

[Kyra · Rating 3 out of 5]

Gelezen voor Literaire canon.

[Hjordis · Rating 4 out of 5]

Even tho I hate romance, I loved this book

[Lara · Rating 2 out of 5]

'Gedweep - het boek'
Ik ben nog nooit een beter voorbeeld van gekwijn tegengekomen in de Nederlandse literatuur. Maar dat is ook weer niet echt een compliment. Alleen als je net zoals ik een onverklaarbaar genoegen put uit oeverloos gezwijmel kan ik het aanraden.

[Jasper Van · Rating 5 out of 5]

Het feit dat ik normaal een maand met een boek doe en hier na 3 dagen ineens het nawoord tegenkwam zegt denk ik wel genoeg.
Eigenlijk heb ik bijna geen ervaring met romans, maar dit boek greep me gek genoeg vrijwel direct.
Misschien door de geweldige hertaling?:)
Zeker een aanrader!

[Eline · Rating 3 out of 5]

Had to read this for university. I liked the story and everything around it (background information). Didn't love it that much, so I gave it (only) 3 stars.

[Mariska · Rating 3 out of 5]

Ik vraag me af of ik mij gevleid zou voelen of dat ik juist misselijk zou worden van het oneindige geslijm, als ik Julia zou zijn.

[Flora · Rating 2 out of 5]

kan iemand me uitleggen waar mengelwerk over ging

[Rune Nieskens-Cornu]

Ja! ons leven is een droom, en waar plukken wij hier een roosje dan in onze verbeelding?

[Sofie · Rating 2 out of 5]

{leeslijst}

2,5/5