De conservatieve revolte: Een ideeëngeschiedenis van de Fortuyn-opstand

by Merijn Oudenampsen

De Fortuyn-opstand vormt een belangrijk keerpunt in de Nederlandse politieke cultuur. Vaak is deze omslag beschreven als een opstand van de onderbuik. In dit nu al veelbesproken boek beschrijft Merijn Oudenampsen de revolte in de bovenkamer. Hij gaat op zoek naar de intellectuele bronnen van de Fortuyn-opstand.

Boegbeelden als Frits Bolkestein, Pim Fortuyn, Ayaan Hirsi Ali en Geert Wilders beschrijft hij als voortrekkers van een bredere stroming: nieuwrechts. Deze term kwam in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië in omloop als benaming voor conservatieve bewegingen die in de jaren zestig ontstonden als reactie op nieuw links. De politieke omslag in Nederland, zo luidt de prikkelende stelling van De conservatieve revolte, is een verlate tegenhanger van de Anglo-Amerikaanse conservatieve ommekeer.

‘Een ongewoon belangrijke bijdrage aan een dieper begrip van de Nederlandse politiek’
– Ernst Hirsch Ballin

‘Een uitmuntend voorbeeld van wetenschapsbeoefening’
– Jan Willem Duyvendak

Genres: Politics, Nonfiction, History

384 pages, Paperback

Published January 1, 2018

Reviews

[Bart · Rating 5 out of 5]

Dit is geen boek over Fortuyn maar over iedereen die in Nederland woont en zich bezighoudt met politiek. Het is echt essentieel als je iets over de Nederlandse houding tegenover politiek wil begrijpen en ook de conservatieve golf van nu kan in deze kaders worden beschouwd. Fuck Frits Bolkestein

[Timothy · Rating 5 out of 5]

Thoroughly enjoyed this book which provides a critical analysis of ideology in Dutch politics and political science and why many of those involved in these two fields argue they are removed from ideology. The first couple of chapters are the strongest in presenting clear and refreshing analyses of the conservative turn in the Netherlands, in my humble opinion.

I also enjoyed the last two chapters on Geen Stijl and its connection to Dutch Nihilism as presented by Reve and Hermans. It did seemed, however, that these two chapters orbit the main premise of this book rather than being an integral part of it. I would have enjoyed an elaboration of these two chapters to clarify how they relate to the larger claim in the book. How is Geen Stijl connected to the conservative turn among the politicians/parties and the Dutch political climate? It discusses how they developed in tandem but a closer investigation between the two would have been interesting. A similar case could be made for Hermans and Reve. And were Hermans and Reve the first to incorporate a Dutch Nihilism or were there other writers or thinkers who engaged with this worldview?

All in all, a good book which left me with a hunger for more, which is a good sign. I would recommend this to everyone who is interested in recent (last 30 years or so) politics and political thought in the Netherlands.

[Melle · Rating 4 out of 5]

Diepgravende analyse van de Fortuynrevolte en de opkomst van rechts in Nederland. Ideeën doen ertoe, en het begrijpen van die ideeën eveneens.

[Frank Peter · Rating 4 out of 5]

In 2001 zag Nederland zichzelf - met zijn legalisering van het homohuwelijk, zijn gedeeltelijke decriminalisering van drugs, sekswerk, abortus en euthanasie, zijn grote mate van economische gelijkheid en relatief vergevorderde mate van emancipatie van minderheden (vond men toen) - als een progressief 'gidsland'. Dit boek is een geweldige analyse van de enorme verrechtsing van de Nederlandse politiek sinds die tijd, beginnend met de opkomst van Fortuyn.

Kernpunten:
-Deze 'rechtse revolte' was niet zomaar een kwestie van de onderbuik, er ging een complexe ideeëngeschiedenis aan vooraf.
-De Nederlandse politiek kent door haar geschiedenis van 'verzuiling' (hierover later meer) een bijzonder grote neiging om 'de boel bij elkaar' te houden en naar consensus te zoeken, in plaats van de angst- en vijandbeelden van rechts te bekampen zijn deze 'geaccommodeerd'.
-'Nieuw Rechts' waaide verlaat over vanuit de Angelsaksische wereld (Ruud 'Shock' Lubbers werd door conservatieven geprezen om zijn keiharde bezuinigingen, maar leed uiteindelijk toch aan de Nederlandse neiging om naar consensus te zoeken heeft de 'progressieve golf' van de jaren 60 en 70 uiteindelijk niet gebroken), waardoor de progressieve verworvenheden van de seksuele revolutie uiteindelijk in een 'complexe backlash' ingelijfd werden in het conservatieve discours.
-Nederland heeft een interessante traditie van rechtse (volgens Oudenampsen 'nihilistische') rebellen en anti-establishment pestkoppen, een traditie die van Reve en Hermans via Propria Cures en Theo van Gogh naar Geenstijl loopt, die een grote rol heeft gespeeld in de snelle verrechtsing.

Minpunten:
-Oudenampsen hanteert een warrige definitie van 'nihilisme', zo breed en veelvormig dat bijna alles er onder valt;
-de koppeling tussen Geenstijl et al. en Nietzsche is dan ook volledig overbodig en absurd zoals ik het zie;
-het boek leunt in zijn analyses een beetje te vaak en te sterk op het idee van 'verzuiling' in Nederland, dat onder historici tegenwoordig zeer kritisch benaderd wordt en eigenlijk als een misvatting geldt;
-de structuur van het boek was ronduit slordig, het voelt af en toe een beetje als een opengetrokken archieflade waarvan de inhoud over de hele kamer is uitgestort in plaats van als een volgbaar verhaal met logische 'throughline' - waarom is er bijvoorbeeld een hoofdstuk genaamd 'Geenstijl en de opkomst van een conservatieve tegencultuur' en heet het hoofdstuk erna 'Rebellen zonder doel: nihilisme en ironie', dat weer precies datzelfde aspect van de Nederlandse politieke cultuur behandelt?

Niettemin al met al een fantastisch en verhelderend boek.

[Noah · Rating 4 out of 5]

Zeer verhelderend, maar niet het makkelijkste boek om te lezen. Regelmatig vliegt het politicologisch jargon je om de oren, maar Oudenampsen weet het consistent behapbaar te houden. Het voelt af en toe een tikje rommelig, of ten minste van de hak om de tak, maar dit ligt deels aan het feit dat, zoals Oudenampsen zelf aandraagt in zijn inleidend hoofdstuk, de ideologische stromingen in Nederland nogal troebel en vaagomlijnd kunnen zijn, en daarom nogal lastig 'vast te pakken' zijn. Het heen-en-weer tussen de vele uitwijkingen en de centrale theses van het boek blijft desondanks te overzien, en stelt Oudenampsen bovendien in staat om met verrassend veel ideologische, politieke, culturele en literaire invalshoeken te komen.
Ik denk wel dat er op een aantal punten wat meer diepgang in had kunnen zitten, maar voor de grote lijnen was dit een erg leerzaam boek.
4.3/5

[Lukas op de Beke · Rating 5 out of 5]

A painstakingly researched treasure trove of knowledge that deals with current state of Dutch politics and how it came to be. While it may be rather heavy with political labels, these labels (neoconservatism, neoliberalism, liberalism, conservatism, The New Right, The Third Way, etc.) are helpful in making fine distinctions between different political temperaments that are reflected in the arena of Dutch politics.