De revolutie die niet doorging: de tragedie van Troelstra, november 1918

by Rob Hartmans

In ‘De revolutie die niet doorging’ beschrijft Rob Hartmans de tragedie van Pieter Jelles Troelstra. In november 1918 breken er tal van revoluties uit in Europa. Ook in Nederland gist het. Socialistische leiders denken dat het einde van de monarchie en de kapitalistische orde is aangebroken. SDAP-voorman Pieter Jelles Troelstra roept op 11 november de arbeidersklasse op de macht te grijpen. Royalistische contrabewegingen zijn echter veel krachtdadiger en beter georganiseerd, zodat de zogenaamde ‘Rode Week’ eindigt in een massale steunbetuiging voor koningin Wilhelmina. Troelstra ziet in dat hij zich vergist heeft en stort in. In ‘De revolutie die niet doorging’ stelt Rob Hartmans de interessante vraag: had het ook anders kunnen aflopen?

206 pages, Paperback

First published November 5, 2018

Reviews

[Roysten Smit]

Hoewel Hartmans in de introductie lijkt te suggereren dat zijn interpretatie van de Rode Week de meest neutrale is, laat hij zijn eigen politieke kleur meer dan eens doorschemeren (zoals wanneer hij de Februarirevolutie de ''echte Russische revolutie'' noemt en in zijn conclusie expliciet gradualisme verdedigt). Maar ondanks zijn nauwelijks verhulde liberale overtuigingen neemt hij de Nederlandse socialisten wel degelijk serieus als historische actoren en dat maakt dit uiteindelijk alsnog een gedegen verslag van de gebeurtenissen in de week van 11 november. Hij weet bovendien een zeer meeslepend narratief te construeren, daarbij natuurlijk geholpen door de snelheid waarmee de gebeurtenissen elkaar opvolgden, maar vooral ook omdat hij diverse historische figuren van dag tot dag op de voet volgt. Naar mijn mening had er wel iets meer aandacht gegeven mogen worden aan de situatie in het buitenland — Duitsland in het bijzonder — aangezien dit van zo'n wezenlijke invloed was op de gebeurtenissen hier, maar de keuze van Hartmans om zich voornamelijk tot Nederland te beperken is gezien de chronologische opbouw ook wel begrijpelijk en het zorgt er samen met de beknopte hoofdstukken wel voor dat dit makkelijk wegleest. Het slothoofdstuk is ook vrij genuanceerd. Hij plaatst hier uiteenlopende historiografische visies op het falen van de revolutie naast elkaar en ik kan me grotendeels wel vinden in zijn eigen conclusie — dat Troelstra zich inderdaad had vergist in de machtsverhoudingen omdat er in feite geen revolutionaire stemming heerste binnen de krijgsmacht en de arbeiders loyaal waren aan hun kerkelijke leiders, maar ook dat Troelstra vanwege zijn eigen wispelturigheid en het verzet binnen de SDAP te lang wachtte met het in gang zetten van een revolutie, wat de regering de gelegenheid gaf om een contrarevolutionaire beweging te organiseren. Waar hij terecht op wijst is dat de mislukking van de revolutie niet enkel lag aan de afwezigheid van een ''revolutionaire situatie'' maar dat het ook ontbrak aan de wil om desnoods op spontane wijze zelf een revolutionaire situatie aan te zwengelen, een gegeven waar marxisten vanwege hun toewijding aan historisch materialisme weinig oog voor hebben.

[Y Kanan · Rating 4 out of 5]

Je zou nooit verwachten dat de Nederlandse overheid ooit in paniek zou zijn om een mogelijk socialistische revolutie, echter kregen sommige zulke heftige rillingen waarvan ze openlijk moesten huilen (bijv de minister van binnenlandse zaken) en andere die klaar waren voor de transitie naar het socialistische systeem dat de revolutie zou brengen, bijv de burgermeester van Rotterdam.

Alleen Troelstra was wel echt een kortzichtige en naïeve man, hoe dacht hij te zeggen tegen heel Nederland dat hij het kapitalistische systeem zal omverwerpen zonder enige plan of voorbereiding, en zegt dat hij pas over een week zal beslissen hoe hij dat gaat doen bij de SDAP congress, tijdens een parlementair debat. Dacht hij serieus dat de overheid zou wachten en het zo laten gaan? Nederland was voorbereid voor een bloedbad, waar ze duizenden mensen zouden doden om het huidige politieke stelsel te behouden. Ze hadden artillerie, mitrailleurs en duizenden troepen gestationeerd door heel Rotterdam, Den Haag, en Amsterdam, klaar om enige bewegingen te verpletteren.

Gelukkig was het er nooit aan toegekomen dat de Nederlandse staat zoveel mensen zou moeten vermoorden om zichzelf te onderhouden (wat ze zeker voorbereid waren om te doen). Verder had Troelstra’s vergissing nog wel andere positieve effecten. Om de arbeidersklasse te bevredigen had de overheid algemeen kiesrecht ingevoerd bijv voor vrouwen, pensioensysteem opgesteld en andere garanties om arbeiders te beschermen en hun leven te verbeteren, zolang ze niet verleid worden door revolutionaire ideeën.


Hartman heeft een duidelijke reactionaire positie, hoewel hij zich nog enigszins neutraal probeert te positioneren. Hij maakte ook meerdere fouten bij z’n uitleggen over wat socialisme inhoud en hoe ze naar macht kijken in verband met zichzelf.

[Toon Melis · Rating 3 out of 5]

Yeah this Troelstra guy wasnt the smartest of the Dutch socialists. His revolution was like a Comedy. Unprepared and without even consulting his own party. The book is actually not a lot about this revolution since Nothing really happened. The last 2 chapters were about the German revolution who was a bit more serious but also didnt happen. So anyway not really something i would recommend.

[Hans Luiten · Rating 4 out of 5]

Met veel plezier gelezen! Helder boek over de “revolutie van Troelstra”, kort maar duidelijk wordt de achtergrond geschetst, interessante details over wat zich nu precies afspeelde

[Ricklemon · Rating 3 out of 5]

Prima boekje, bevat wel enige aannames en persoonlijke opvattingen. Hartmans geeft alsnog een aardig beeld van de gebeurtenissen (of het gebrek daaraan) in de 'rode week' van november 1918