Χωρίς μαγνητόφωνο: Συναντήσεις με σύγχρονους έλληνες λογοτέχνες

by Σταυρούλα Παπασπύρου

Πορτρέτα και συνεντεύξεις σημαντικών ελλήνων συγγραφέων από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 ώς τις μέρες μας. Ένα ταξίδι στις μεταμορφώσεις της Ελλάδας κατά τα τελευταία τριάντα χρόνια, μέσα από τα έργα, τη δημόσια στάση και το λόγο δημιουργών.

Οι συνεντεύξεις που επέλεξα να συμπεριλάβω στο "Χωρίς μαγνητόφωνο" καλύπτουν χρονικά μια τριακονταετία· παραχωρήθηκαν από σημαντικούς λογοτέχνες λίγο πριν ή λίγο μετά την έκδοση κάποιου βιβλίου τους, και οι περισσότερες δημοσιεύτηκαν στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, όταν η κυκλοφορία της, σε σύγκριση με τις πωλήσεις των σημερινών φύλλων, ήταν... αστρονομική. Γι' αυτόν ακριβώς το λόγο, το περιεχόμενό τους δεν εξαντλείται σε ζητήματα λογοτεχνίας, αλλά αγκαλιάζει και την εκάστοτε επικαιρότητα, μέσα από τα σχόλια που καλούνται να κάνουν οι συγγραφείς γι' αυτήν.

Πέρα από τη θεματική των έργων που εξετάζονται στις επόμενες σελίδες, πέρα από ζητήματα που σχετίζονται με την τέχνη της γραφής -για το πώς το βίωμα μεταπλάθεται σε λογοτεχνία, για τη σχέση μυθοπλασίας και Ιστορίας, για το τι σημαίνει να είσαι συγγραφέας στη χώρα μας-, στο "Χωρίς μαγνητόφωνο" γίνεται επίσης λόγος για το σκάνδαλο Κοσκωτά αλλά και για τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, για τα χρόνια της ευημερίας αλλά και για τα χρόνια της οικονομικής κατάρρευσης, για τις πολιτικές ηγεσίες μας και για την πνευματική ζωή μας, για την Ελλάδα που υποδεχόταν μετανάστες αλλά και για την Ελλάδα που έφτασε στο σημείο να διώχνει τα παιδιά της στο εξωτερικό. Το βιβλίο διατρέχει όσα ζήσαμε από το 1989 μέχρι σήμερα, φιλοδοξώντας να καλύψει παράλληλα ένα κομμάτι της Ιστορίας της νεοελληνικής λογοτεχνίας.

Τα πορτρέτα και οι συνεντεύξεις που ακολουθούν αναδημοσιεύονται επεξεργασμένα για ν' αποφευχθούν επαναλήψεις και για να διευκολυνθεί ο σημερινός αναγνώστης τους. Έως πρόσφατα, ορισμένα από τα κείμενα εντοπίζονταν και στο διαδίκτυο. Όμως μετά το άδοξο τέλος της Ελευθεροτυπίας, τα ηλεκτρονικά τους ίχνη άρχισαν να χάνονται, μέχρι που εξαφανίστηκαν. Αν μπορούσε να τα βρει κανείς ακόμα, ίσως να μην είχε προκύψει η ιδέα αυτής της έκδοσης. Τώρα πάντως που τα ξαναδιαβάζω συγκεντρωμένα, το συνειδητοποιώ καλύτερα: πέρασα τα πιο δημιουργικά μου χρόνια κάνοντας μια δουλειά που αγαπούσα, συναντώντας ανθρώπους που εκτιμούσα για το έργο και τη στάση τους. Κι όλα αυτά σε μια εποχή που ο γραπτός Τύπος είχε κύρος κι η δημοσιογραφία στα μάτια των συμπολιτών μας λογαριαζόταν ακόμα ως λειτούργημα. Ήμουν τυχερή.

(Σταυρούλα Παπασπύρου, από τον πρόλογο της έκδοσης)

ΧΡΗΣΤΟΣ ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ
Η γραμμή του ορίζοντος
ΘΑΝΑΣΗΣ ΒΑΛΤΙΝΟΣ
Πώς θα φύγει ο ρύπος από τα μυαλά και τις ψυχές μας; ~ Περί σεναρίων ~ Η οδύσσεια ενός σεναρίου ~ Ο φίλος μου ο Τσίρκας ~ Καθένας καλλιεργεί το μύθο του ~ Αθάνατος ~ Ούτε η Αθηναϊκή Δημοκρατία ήταν τέλεια ~ Ημερολόγιο της Αλοννήσου
ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ
Χάρισα την έμπνευση στην κόρη μου ~ Εγώ, καλά, τελείωσα
ΡΕΑ ΓΑΛΑΝΑΚΗ
Γράφω για ό,τι αγάπησα και μίσησα ~ Το χρονικό μιας απαγωγής ~ Η άκρα ταπείνωση
ΓΙΩΡΓΗΣ ΓΙΑΤΡΟΜΑΝΩΛΑΚΗΣ
Από τον Βενιζέλο στον Χριστόδουλο
ΜΙΧΑΛΗΣ ΓΚΑΝΑΣ
Είναι απίστευτο πόσο μελό μπορώ να γίνω
ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ
Να προκαλέσουμε τους εφησυχασμένους
ΣΩΤΗΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
Ν' ακούω καλά τ' όνομά σου
ΜΑΡΩ ΔΟΥΚΑ
Τόσο ταπεινά, τόσο εγωιστικά ~ Τουρκοκρητικοί, αυτοί οι άγνωστοι ~ Πατριωτικός δωσιλογισμός υπάρχει και σήμερα ~ Η ελπίδα είμαστε εμείς! ~ Μόνο μέσα από τη σοσιαλδημοκρατία ονειρεύεσαι την ουτοπία ~ Φως στον κρητικό εμφύλιο ~ Ελάχιστοι κομματικοί αριστεροί έχουν διαβάσει ένα βιβλίο μου ~ Τίποτα δεν χαρίζεται
ΖΥΡΑΝΝΑ ΖΑΤΕΛΗ
Μ' ενδιαφέρει να βλέπω τα μυστικά των πραγμάτων
ΑΛΚΗ ΖΕΗ
Όλα εξαρτώνται από το δάσκαλο
ΝΙΚΟΣ ΘΕΜΕΛΗΣ
Τι στο καλό πήγε λάθος;
ΙΑΚΩΒΟΣ ΚΑΜΠΑΝΕΛΛΗΣ
Πουλάει ό,τι μας ξεπουλάει
ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΗ
Κανακεύουμε τη διαφθορά ~ Κάθε ακρότητα κρύβει μια αδικία ~ Όχι άλλο αυτομαστίγωμα!... ~ Πάει, ξεχαρβαλώθηκαν οι αργαλειοί...
ΜΕΝΗΣ ΚΟΥΜΑΝΤΑΡΕΑΣ
Αποχαιρετισμός ~ Στην τηλεόραση βλέπουμε τη ζωή υπνοβατών ~ Η δική μας δουλειά δεν είναι στους δρόμους ~ Στη λογοτεχνία η κλεψιά είναι ευλογία ~ Η ζωή θέλει τραντάγματα ~ Στα παρασκήνια της Ιστορίας ~ Περισσότερο μ' απωθούν τα βόρεια προάστια ~ Η φανέλα με το πενήντα ~ Φοβάμαι μήπως οι νεοναζί χαλάσουν την πατρίδα μου
ΗΛΙΑΣ ΜΑΓΚΛΙΝΗΣ
Πρωινή γαλήνη
ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΡΚΑΡΗΣ
Η Ευρώπη κυβερνιέται από νάνους
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΟΛΛΑΣ
Καλύτερα κατάσκοπος παρά σχοινοβάτης ~ Ναυάγησε ο πλαστός παράδεισός μας ~ Αναδρομή
ΓΙΑΝΝΗΣ ΞΑΝΘΟΥΛΗΣ
Δεν ξέρουμε τίποτα για τους Τούρκους
ΧΡΗΣΤΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ
Όνειρα που λιώνουν σαν παγάκια ~ Ντόπιοι και ξενομερίτες ~ Οι κόρες του ηφαιστείου
ΝΙΚΟΣ ΠΑΝΑΠΩΤΟΠΟΥΛΟΣ
Ιερά Μονή Α.Ε.
ΑΛΕΞΗΣ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ
Βραδιές μπαλέτου
ΤΙΤΟΣ ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ
Με πονάει που τα παιδιά μας εκπατρίζονται
ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΚΑΜΠΑΡΔΩΝΗΣ
Οι φτωχοδιάβολοι του παρακράτους
ΕΡΣΗ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ
Συναλλαγή γίνεται και με το «καλημέρα» ~ Ο Καβάφης πριν γίνει ο Κ.Π. Καβάφης
ΦΑΙΔΩΝ ΤΑΜΒΑΚΑΚΗΣ
Η αναπαλαίωση
ΠΕΤΡΟΣ ΤΑΤΣΟΠΟΥΛΟΣ
Οι διανοούμενοι μιλάνε μόνο στους διαδρόμους ~ Η υιοθεσία είναι μια ρουλέτα
ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΙΡΜΠΑΣ
Βικτώρια και ρατσ...

432 pages, Paperback

First published November 26, 2018

About the author

H Σταυρούλα Παπασπύρου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μέσα επικοινωνίας στο Institut Francais de Presse, στο Πανεπιστήμιο Paris ΙΙ. Δημοσιογράφος του πολιτιστικού ρεπορτάζ από το 1987, έχει εργαστεί στις εφημερίδες "Αυγή", "Νέα Μεσημβρινή", "Ελευθεροτυπία" και "Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία", σε περιοδικά ("Τέταρτο", "Αντί", "Μετρό", "Σινεμά", "Κλικ", "ΜΕΝ", "Vogue", κ.α.), και σε τηλεοπτικές εκπομπές ("Βιβλιόραμα", "Αξιον Εστί", "Εχει γούστο", κ.α), καλύπτοντας κυρίως θέματα βιβλίου. Τα τελευταία χρόνια συνεργάζεται με το lifo.gr.

Reviews

[Maria Bikaki · Rating 4 out of 5]

Σε μια καλαίσθητη και φροντισμένη έκδοση, η δημοσιογράφος Σταυρούλα Παπασπύρου συγκεντρώνει συνεντεύξεις- κουβέντες που έχει πάρει από γνωστούς και πολυγραφότατους Έλληνες συγγραφείς μεγάλη μερίδα των οποίων έχουν δημοσιευτεί στο παρελθόν σε έντυπο εφημερίδας. Η Παπασπύρου έτσι ουσιαστικά μας ξανασυστήνει μέσα από τη δική της ευαίσθητη ματιά, αγαπημένα πρόσωπα που έχουν πάντα κάτι να πουν. Με απόλυτη σεμνότητα καταφέρνει να διατηρήσει μεν τη δημοσιογραφική της ταυτότητα και ταυτόχρονα να δημιουργήσει μια αίσθηση ασφάλειας στο συνομιλητή ξεκλειδώνοντας του σκέψεις και συναισθήματα. Ακολουθώντας τη δική της μέθοδο που τη θέλει να παίρνει της συνεντεύξεις χωρίς τη χρήση μαγνητοφώνου αλλά χρησιμοποιώντας μόνο τις δικές τις σημειώσεις, η Παπασπύρου επιλέγει να κρατήσει την ουσία της δημοσιογραφίας και να καταγράψει στο χαρτί μόνο εκείνα τα ουσιώδη στοιχεία που ερέθισαν πρώτα την ίδια μπαίνοντας στη θέση του αναγνώστη, αποφεύγοντας έτσι χαοτικές συνεντεύξεις χωρίς ουσία και γεμάτες άχρηστες πληροφορίες.
Η δημοσιογράφος παραδίδει μαθήματα στο τι τελικά είναι η σωστή ερώτηση σε μια συνέντευξη προκαλώντας τον εκάστοτε συνομιλητή σε μια ουσιαστική κουβέντα με την Παπασπύρου μέσα από την μαγική της πένα να στήνεται κάθε φορά το πορτραίτο του φιλοξενούμενου της μέσα από το οποίο προβάλλονται άγνωστες πτυχές της ζωής τους, οι φιλοδοξίες, τα όνειρα, οι πολιτικές τους σκέψεις κ.α.
Θα μπορούσε κανείς να το χαρακτηρίσει δύσκολο εγχείρημα. Πολλες φορές εμείς οι αναγνώστες διαβάζοντας βιβλία συνθέτουμε μέσα από τους ήρωες τους το δικό μας πορτραίτο και φτιάχνουμε τη δική μας εικόνα για εκείνους οπότε δεν ξέρω αν είναι πάντα απόλυτα αποδεκτό από τον αναγνώστη να ξεγυμνωθεί μπροστά του ο άνθρωπος που τον εχει κατακτήσει με τις ιστορίες του.
Προσωπικά βρήκα εξαίσια τη συγκεκριμένη προσπάθεια και χαίρομαι που οι αγαπημένοι μου συγγραφείς μπήκαν αυτή τη φορά στη θέση των ηρώων προσφέροντας μας ένα ταξίδι στο χρόνο και στην κυρία Παπασπύρου μια ξεχωριστή θέση στο δημοσιογραφικό μετερίζι.
Κλείνοντας παραθέτω μερικά αποσπάσματα, τυχαίες δικές μου επιλογές που ξεχώρισα

Χρήστος Βακαλόπουλος
Σκοπός μου είναι να ζω.Γράφω γιατί έτσι το φέρνει που και που η ζωή. Προσπαθώ να ζω μέσα σε μια απόλυτη ελευθερία, χωρίς ν’ αυθαιρετώ.

Αλέξης Πανσέληνος
Όμως ο συγγραφέας δεν είναι ο εαυτός του. Χρησιμοποιεί τον εαυτό του ως μέσον, ως πρίσμα, ως οπτική, για να δει και αν μιλήσει για καταστάσεις που δεν έχει βιώσει, για εποχές που δεν έχει ζήσει, γι’ ανθρώπους έξω από τον ίδιο. Για να το πετύχει αυτό, δεν υπάρχει πολυτιμότερο όπλο από τη φαντασία. Αυτή είναι η ουσία της τέχνης μας, η φαντασία. Την αλήθεια της ζωής τη διαβάζεις και στις εφημερίδες.

Δημήτρης Νόλλας
Κατά βάθος το σκοτεινό κίνητρο του συγγραφέα είναι, με πόρσχημα το έργο τέχνης, να ζήσει μια δεύτερη, παράλληλη ζωή. Με άλλα λόγια δημιουργεί καταστάσεις για να τις χρησιμοποιήσει μεν ως πρωτογενές υλικό έργου, κυρίως όμως για να ζήσει εντός του. Είναι βλαμμένος

Ιωάννα Καρυστιάνη
Δεν καμουφλάρεται η μοναξιά. Είναι ένα αχανές τοπίο το οποίο κάποιοι, δυστυχώς, δεν θ’αξιωθούν να διασχίσουν ποτέ. Η συνειδητή δρασκελιά σ’ αυτό σε αναγκάζει να σκεφτείς, να δεις και τον εαυτό σου και τους άλλους ξανά. Καθένας μας οφείλει να περιφρουρήσει την αυτονομία της ατομικής του περισυλλογής.

Μιχάλης Γκανάς
Δεν σκόνταψα ιδιαίτερα. Όσο μεγαλώνεις έρχονται άλλα πράγματα να σε αποζημιώσουν. Αυτό που λέμε ωριμότητα. Πιστώνεσαι με μία διάρκεια. Γίνονται λιγότερο ασπρόμαυρα τα πράγματα, αποκτάνε αποχρώσεις. Ακόμα και στη μεγάλη αγάπη, όταν είσαι νέος δε βλέπεις το δίκιο του άλλου. Δεν πιστεύω σε αυτό που λένε, ότι με τα χρόνια συμβιβάζεσαι. Πλουτίζεις! Βλέπεις τον κόσμο με πιο πλούσιο βλέμμα.

[Yiannis · Rating 4 out of 5]

Εξαιρετική δουλειά. Κατατοπιστικότατες συνεντεύξεις από σπουδαίους μας λογοτέχνες.

[Ελεωνόρα Ορφανίδου]

http://athina984.gr/wp-site/2018/12/1...
ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ
«Χωρίς Μαγνητόφωνο», Της Σταυρούλας Παπασπύρου
Δεκ 10, 2018
Η δημοσιογραφία δεν υπηρετεί μονάχα το εφήμερο. Στις δημοσιογραφικές συναντήσεις της Σταυρούλας Παπασπύρου με τριάντα έναν συγγραφείς, από το 1989 έως σήμερα, υπό τον γενικό τίτλο «Χωρίς Μαγνητόφωνο – Συναντήσεις με σύγχρονους έλληνες λογοτέχνες», ξετυλίγεται η Ιστορία της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας και παραλλήλως αναβιώνει μια ολόκληρη εποχή, καθοριστική για όσα σήμερα θεωρούμε σημαντικά, ακόμη και κεφαλαιώδη.
Η συγγραφέας συμπεριέλαβε στο βιβλίο της (με τον τίτλο «Χωρίς Μαγνητόφωνο» να σχετίζεται με την ακολουθούμενη μέθοδο καταγραφής των συζητήσεων στο χαρτί και όχι σε τεχνικό μέσο) συνεντεύξεις που δημοσιεύτηκαν κυρίως στην εφημερίδα «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία».

Σημαντικοί συγγραφείς, μεταξύ αυτών ο Θανάσης Βαλτινός, ο Βασίλης Βασιλικός, η Ρέα Γαλανάκη, η Μάρω Δούκα, η Ζυράννα Ζατέλη, η Άλκη Ζέη, ο Νίκος Θέμελης, ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, η Ιωάννα Καρυστιάννη, ο Μένης Κουμανταρέας, ο Πέτρος Μάρκαρης και ο Τίτος Πατρίκιος, μίλησαν για τα βιβλία τους και με αφορμή αυτά ή την τρέχουσα επικαιρότητα για όλα τα ζητήματα που ταλάνισαν τη χώρα τα τελευταία χρόνια. Από το σκάνδαλο Κοσκωτά και τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα έως το brain drain και το προσφυγικό. Εξέφρασαν επίσης, με τρόπο που προκαλεί αναγνωστική ευδαιμονία, σκέψεις και προβληματισμούς για όσα διαχρονικά μας απασχολούν, για την ανθρώπινη ύλη σε όλες της τις διαστάσεις.

Το βιβλίο «Χωρίς μαγνητόφωνο» της Σταυρούλας Παπασπύρου κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πόλις.

Ελεονόρα Ορφανίδου

[Markos Kyritsis · Rating 3 out of 5]

Η Σταυρούλα Παπασπυρου είναι πάντα ξεχωριστή.

[Athena Nt · Rating 4 out of 5]

Ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τη στοχαστική ματιά τόσων συγγραφέων, αλλά το βιβλίο σε καμία περίπτωση δε μπορεί να καλύψει ένα ολοκληρωμένο κομμάτι της ιστορίας της νεοελληνικής λογοτεχνίας όπως φιλοδοξεί.