Saf Değiştiren

by Siegfried Lenz, Ayşe Sarısayın (Translator)

Yıl 1944, İkinci Dünya Savaşı’nın son yazı. İzinden dönen asker Walter Proska, yolda küçük bir birliğe rastlar. Ordunun unuttuğu bu birlikte, yakıcı güneşin ve partizanların bitmek bilmeyen saldırıları altında Proska’nın arkadaşları ölümü arzulayan, deliliğe sığınan askerler haline gelir. Savaşın emir-komuta zincirine dayanan kırılmaz döngüsü Proska için yavaş yavaş anlamını yitirirken bambaşka sorular kendini dayatır: İnsan görev uğruna vicdanını susturmalı mıdır? Düşman aslında kimdir? Seçme özgürlüğü ne demektir ya da masumiyeti kaybetmeden de taraf seçmek mümkün müdür?
Siegfried Lenz, Saf Değiştiren’i 1951’de kaleme aldı. İkinci Dünya Savaşı’nın ardından, Almanya’nın o günkü şartlarında yankı bulmayacağı düşüncesiyle yayımlanmayan roman, gün ışığına çıkmak için yazarının ölümünü bekledi ve yazılışından 65 yıl sonra, ilk kez 2016’da yayımlandı. Lenz’in eserinin merkezinde, bireyin totaliter yapılarla hesaplaşması yer alır.
Ahlaki olanla mı daha fazla ilgilenmek gerekir, yoksa bize yararı dokunanla mı? Ahlaki olan, her yerde işe yaramıyor. İşe yarayan, her zaman ahlaki değil. İspatı: devlet teorisi. Kötülük, yanlışlık ve zalimlik acımasızca kullanılıyor. Ve bunu yapan bazı devletlerin hazırda tuttukları şaşırtıcı bir cevapları var, lafebeliği de diyebiliriz bir bakıma. Tüm insanlar melek olsaymış, devletin bu tür araçlar kullanmaya ihtiyacı olmazmış! Şeytana özgü bir ironi. Despotların diyalektiği.

Genres: German Literature, Fiction, War, Historical Fiction, Germany, World War II, Novels

272 pages, Paperback

First published January 1, 2016

About the author

Siegfried Lenz (1926 - 2014) was a German author who wrote twelve novels and produced several collections of short stories, essays, and plays for radio and the theatre. He was awarded the Goethe Prize in Frankfurt-am-Main on the 250th Anniversary of Johann Wolfgang von Goethe's birth. Lenz and his wife, Liselotte, also exchanged over 100 letters with Paul Celan and his wife, Gisèle Lestrange between 1952 and 1961.

Lenz was the son of a customs officer in Lyck (Elk), East Prussia. After his graduation exam in 1943, he was drafted into the navy. According to documents released in June 2007, he may have joined the Nazi party on the 12th of July 1943. Shortly before the end of World War II, he defected to Denmark, but became a prisoner of war in Schleswig-Holstein.

After his release, he attended the University of Hamburg, where he studied philosophy, English, and Literary history. His studies were cut off early, however, as he became an intern for the daily paper Die Welt, and served as its editor from 1950 to 1951. It was there he met his future wife, Liselotte (d. February 5, 2006). They were married in 1949.

Since 1951, Lenz worked as a freelance writer in Hamburg and was a member of the literature forum "Group 47." Together with Günter Grass, he became engaged with the Social Democratic Party and aided the Ostpolitik of Willy Brandt. A champion of the movement, he was invited in 1970 to the signing of the German-Polish Treaty.

Since 2003, Lenz was a visiting professor at the Düsseldorf Heinrich Heine University and a member of the organization for German orthography and proper speech.

Reviews

[Semjon · Rating 5 out of 5]

Der Überläufer ist ein wirklich beeindruckendes Buch, welches mich von seinen ausgereiften vielfältigen Stilmittel sowie der Verarbeitung der Themen rund um Krieg und Pflichtbewusstsein absolut überraschte. Normalerweise bin ich immer skeptisch, wenn posthum Werke von bekannten Autoren veröffentlicht werden. Ich vermute da immer, dass die Verlage den Rest der noch bekannten Zitrone einfach noch ausdrücken möchten, nun, da sich der verstorbene Ex-Angestellte nicht mehr wehren kann. Der Schriftsteller wird sich ja schon etwas dabei gedacht haben, warum sein Manuskript zu Lebzeiten seine Schublade nicht verlassen hat, denke ich. Aber hier war es ganz anders. Bei diesem Roman aus dem Frühwerk des Autors konnte ich eigentlich keinen Grund erkennen, warum Lenz es seinen Lesern vorenthalten wollte.

Das Buch hat schon diese wunderbare Sprache von Siegfried Lenz, diese dichte Atmosphäre, wenn er Menschen, Natur und Begebenheiten seiner masurischen Heimat beschreibt. Diesem Setting ist er ja oft treu geblieben. Ich erinnere mich noch gern an meine erste Gymnasiumslektüre im Jahr 1978: So zärtlich war Suleyken. Doch anders als dort spielt Der Überläufer zu Kriegszeiten in der Heimat von Lenz. Nach Beginn der Rahmenhandlung, in der der 35 jährige Protagonist Walter Proska sich mit einem alten Nachbarn unterhält, erfolgt der Rückblick auf den Sommer 1944, in der Proska auf der Rückfahrt vom Heimaturlaub plötzlich sich nicht wieder an der Front, sondern in einem kleinen Biotop im Sumpf nahe der ukrainischen Grenze wiederfindet. Dort halten ein flapsiger Korporal und allerhand skurrile Wehrmachtssoldaten die Stellung und bewachen einen Bahndamm. Mich faszinieren Geschichten aus dem Krieg, die nicht eine epochale Schlacht beschreiben, sondern den Irrsinn dieser menschlichen Tragödie anhand einer kleinen Gruppe von Beteiligten darstellen.

Durch das ganze Buch ziehen sich die verschiedenen Stilmittel eines Romans von der schnellen Dialogfolge eines fast schon absurden Theaters a la Warten auf Godot über die bildhaften Naturbeschriebungen (wobei die Natur fast schon menschlich beschrieben wird. Da schaut der Mond verstohlen oder die Bäume wispern). Doch am meisten haben mich die inneren Monologe Proskas beeindruckt. In einer ganz herausragenden Szene liegt Proska in Stellung und beobachtet einen Partisan oder eher ein Zivilist, der langsam auf ihn zukommt. Proska hadert in diesem erschütternden Monolog, gibt dem Anderen die Schuld daran, dass er gleich die Waffe abdrücken muss. Gibt ihm immer wieder die Chance umzudrehen. Er bittet, fleht fast schon innerlich, dass er von der Entscheidung über das Leben des anderen befreit wird und drückt dann doch ab.

Viele Stellen sind auch sehr witzig geschrieben, was vielleicht an dem Dialekt liegt, den Lenz seinen Figuren in den Mund legt. Gerade das Schlesische von Schenkel ist toll. Aber auch der nie um einen Spruch verlegene Korporal löst die Stimmung (Halte dein Maul, sonst erkältet sich dein Darm). Einziger Kritikpunkt wäre für mich, dass die Entscheidung für das Überlaufen nicht so richtig klar herüber kommt. Wenn ich davon aber mal absehe, habe ich aber gerade einen ganz außergewöhnlichen Roman gelesen.

[A. Raca · Rating 4 out of 5]

"Eylemsiz, pasif bir pasifizm, iktidarsız bir hayaletten farklı değil. Sürekli olarak ben savaşa karşıyım diyen ve bunu yeterli görüp savaşın kökünü kazımak için başkaca bir şey yapmayanın yeri, pasifizm müzesi."

Ahlaki olanla mı daha fazla ilgilenmek gerekir, yoksa bize yararı dokunanla mı? Ahlaki olan, her yerde işe yaramıyor. İşe yarayan, her zaman ahlaki değil. İspatı: devlet teorisi. Kötülük, yanlışlık ve zalimlik acımasızca kullanılıyor. 

'Düşman aslında kimdir?' Bunu soruyor Lenz...

"Hayatın müziğini çalan, ölümdür."

🌟

[Argos · Rating 5 out of 5]

“Saf Değiştiren” Siegfried Lenz’den okuduğum ilk kitap, romanın yazılış ve yayınlanış öyküsü de roman kadar ilginç, kitabın sonunda bu süreç anlatılıyor. Kısaca kitabı 2. Dünya Savaşı’nda Almanya’nın doğu cephesinde savaşan bir askerin (Proska) öyküsü olarak özetleyebiliriz. Muhtemelen bataklıkların yoğun olduğu Ukrayna-Beyaz Rusya topraklarında partizanlara ve Rus ordusuna karşı hayatta kalma savaşı veren Proska’nın, yapayalnız kalan küçük bir birlikteki serüveninin anlatımıyla başlıyor roman. Proska’nın daha sonra Kızıl Ordu’ya geçmesi, savaş sonunda Rusya’nın işgal ettiği bölgelerde rejim adına çalışması, nihayetinde doğudan batıya geçerek özgürleşmesi ile sonuçlanıyor.

Sadece savaş karşıtlığının değil aynı zamanda savaşın iç dinamiklerinin, düşmanın tanımının, emir komuta zincirinin görev anlayışıyla bağdaşabilir olup olmadığının tartışmaya açıldığı mümemmel bir roman. Ahlaki olmanın, vicdanın, seçme özgürlüğünün, masumiyet kavramının, ölümün, totaliter anlayışın edebi olarak değerlendirildiği bir roman da diyebiliriz. Yazar “klik” adını verdiği ve savaşın yaratıcısı olarak gördüğü anlayışı şöyle tanımlıyor; “kötüler zayıf düştüklerinde başka kötüleri aramaya başlar, dünyanın en iyi anlaşması kötüler arasındadır, çünkü kötülük yanlış anlamaya meydan vermez”.

Siegfried Lenz savaşın vahşetini olağanüstü güzel anlatırken savaş sonrasını yani “klik” yok olduktan sonraki zamanı da çok etkileyici bir saptamayla anlatıyor; “savaştan sağ çıkanlarda tuhaf bir hastalık yayılıyordu:suçluluk duygusu“. Yazar Proska ile bu duyguyu bize anlatıyor. 1951’de yazarın elyazısıyla yazılan ve dosyalanan bu roman soğuk savaşın ve Doğu-Batı Almanya arasındaki amansız düşmanlığın olduğu o yıllarda (Adenauer dönemi) “saf değiştirmenin” hazmedilemeyeceği gerekçesiyle yayınlanmamış ancak yazarın öldüğü 2014 yılından iki sene sonra kişisel arşivini verdiği Alman Edebiyat Arşivi tarafından yayınlanmıştır.

Çok akıcı bir dil, mükemmel tanımlamalar, savaş ve getirdiklerinin bir başka bakış açısıyla değerlendirilmesi, hem realist hem psikolojik vurgular ile okunmasını hararetle önereceğim bir roman.

[Ieva · Rating 5 out of 5]

Karš ir drūms un bezjēdzīgs, un maina cilvēkus - vienkārša patiesība, kuru var atkātot atkal un atkal.

[David Carrasco · Rating 4 out of 5]

Imagina un joven soldado en un vagón de tren cubierto de escarcha. Su respiración empaña el cristal mientras las órdenes que recibe suenan cada vez más absurdas. Su mirada duda, su cuerpo obedece, y el mundo alrededor parece girar sin sentido. Ese soldado es Walter Proska, protagonista de El desertor, y en esa tensión —entre obediencia y conciencia, entre lo imposible y lo inevitable— Siegfried Lenz nos arrastra al corazón de la guerra. Allí donde cada elección duele.

Y tú. ¿De qué lado estarías si supieras que ambos bandos son igual de culpables? ¿Qué harías si desertar fuera, por una vez en esta vida, el acto más honesto que podrías cometer?

Pues Lenz te lanza precisamente esa pregunta como quien deja caer una granada en mitad del salón y se marcha sin mirar atrás. Y tú, lector inocente, solo puedes quedarte ahí, viéndolo todo arder.

Publicada póstumamente en 2016, aunque escrita en los años cincuenta, El desertor es una novela que pasó décadas durmiendo en un cajón, como si ni el propio Lenz estuviera preparado para abrir las heridas que sangran en estas páginas. La historia sigue a Walter Proska, un joven soldado alemán destinado a una unidad de retaguardia en el frente oriental durante la Segunda Guerra Mundial. Lo que comienza como una misión casi absurda —proteger unas vías de tren en mitad de la nada— se convierte en una lenta descomposición moral en la que cada orden y cada acto de obediencia pesan como una sentencia. Es una novela de guerra —o sobre la guerra— pero no una novela de batallas. No es una épica militar: es un descenso íntimo, implacable y profundamente humano hacia la única conclusión posible cuando el mundo se ha vuelto completamente amoral.

Y todo ese derrumbe moral encuentra su eco en el estilo con que el autor nos lo cuenta. La prosa de Lenz, como buen discípulo de la generación de la Trümmerliteratur (la "literatura de los escombros"), es seca, contenida, y tan cargada de significado entre líneas que más que leer, uno va descifrando la historia como si anduviera a saltitos en un campo minado. No hay sentimentalismos, no hay épica decorativa, no hay falsas iluminaciones: hay barro, hay miedo, hay silencios tan densos que casi crujen en la página. El narrador en tercera persona sigue a Proska con una cercanía incómoda, como si la cámara se mantuviera siempre demasiado próxima, registrando cada mínima vacilación, cada mirada de reojo, cada grieta que se abre en su lealtad.

Lenz estructura la novela en un tempo pausado pero inexorable: no es una lectura de acción vertiginosa, sino un avance pegajoso, casi febril, hacia un clímax donde ya no hay salvación posible, solo elección. Además, construye la narración de tal forma que los pequeños detalles cobran un sentido mayor al final: una carta escrita en los primeros compases de la historia, por ejemplo, no revela su carga completa hasta las últimas páginas, reforzando la sensación de que Proska no avanza en línea recta, sino atrapado en un bucle de duda y desgaste.

En ese mismo avance lento y enfermizo, lo que realmente se va revelando son las figuras que acompañan —o empujan— a Proska en su hundimiento. Los personajes que lo rodean son pequeños milagros de ambigüedad moral. No hay héroes en El desertor. Hay supervivientes, hay verdugos que se disfrazan de camaradas, hay víctimas que acaban pareciéndose demasiado a sus verdugos. El comandante Wrangel, fanático y grotesco en su caricatura de autoridad; el soldado Kürschner, con su mezcla de cobardía y sadismo; Wanda, la partisano polaca que es a la vez enemiga, cómplice y espectro de una libertad que Proska apenas se atreve a imaginar. Todos ellos son piezas de un tablero donde el concepto de "lado correcto" ha dejado de tener sentido. En eso la novela recuerda a las atmósferas envenenadas de Heinrich Böll, otro gran cronista de la culpa alemana, pero el enfoque de Lenz es aún más radical: no queda ni siquiera el consuelo de una culpa noble. Solo queda el vacío.

Porque todo en El desertor oscila entre lo grotesco y lo conmovedor: los soldados atrapados en órdenes absurdas, los camaradas que son a la vez ridículos y trágicos, los diálogos donde la ironía se desploma, de un momento a otro, en pura desesperación. Lenz maneja esa transición entre el humor negro y la brutalidad con una naturalidad desconcertante, como si nos recordara a cada paso que el absurdo y el horror son, en realidad, dos caras del mismo monstruo.

Si la comparamos con su obra más famosa, Lección de alemán, El desertor resulta más sombría y menos contemplativa. Si en aquella novela Lenz reflexionaba sobre la obediencia y la resistencia civil en clave casi melancólica, aquí lo hace desde una crudeza brutal, con menos lirismo y más suciedad. Y, sin embargo, hay una corriente profunda que une ambas obras: la insistencia en que la verdadera resistencia no siempre adopta las formas épicas que nos gustaría creer. A veces, resistir es simplemente decir "no" en voz baja cuando todo el mundo grita "sí". A veces, resistir es traicionar.

A medida que la trama avanza, esta ambigüedad tonal se acentúa. Si en la primera parte predomina el grotesco de las misiones absurdas, en la segunda parte —cuando Proska ya ha desertado— la novela se adentra en un terreno más sombrío y existencial, donde la ironía se disuelve en una desesperación casi física. Ese cambio de tono no es un accidente: es la confirmación de que no hay salida limpia posible de la guerra, solo un arrastrarse hacia la oscuridad con los jirones de humanidad que uno pueda salvar.

Y es precisamente en ese oscurecimiento donde aflora con más fuerza el tema central de la novela: la deserción, pero no solo en el sentido militar. El desertor habla de desertar del nacionalismo, de desertar de la obediencia ciega, de la identidad construida sobre el horror colectivo. Hay algo profundamente existencial en la historia de Proska, como si Lenz le tendiera la mano a Kafka y a Camus al mismo tiempo. De hecho, la sensación de absurdo que impregna la novela recuerda en ocasiones a El proceso , donde las reglas existen, pero nadie sabe ya para qué, y los culpables son todos y ninguno. Pero también tiene ecos de La caída de Camus: ese momento en el que el protagonista se da cuenta de que no hay tribunal más despiadado que su propia conciencia.

Quizá por eso El desertor resulta tan devastador: porque no se trata de un canto a la rebeldía heroica, sino del retrato de un hombre que lo pierde todo —fe, patria, compañeros, identidad— y que, en esa pérdida absoluta, encuentra algo parecido a la libertad. No la libertad gloriosa de los himnos, sino esa libertad sucia, amarga y solitaria que viene cuando ya no tienes a quién rendir cuentas salvo a ti mismo.

En cada elección de Proska, en cada duda, en cada disparo o renuncia, se siente cómo algo dentro de él se desgaja para no volver nunca. Como en la mejor literatura de guerra, aquí los disparos no solo matan cuerpos: destrozan también esos lazos invisibles que nos recuerdan que seguimos siendo humanos.

Hay novelas que uno cierra con alivio, otras con tristeza, otras con admiración. El desertor se cierra con una especie de silencio incómodo, como el que se instala entre amigos cuando alguien dice una verdad demasiado grande. Y así debería ser. Porque no hay manera de salir indemne de una historia como esta, ni como lector, ni como ser humano. Al final, uno vuelve mentalmente a aquel vagón helado, a la respiración empañando el cristal, a Walter Proska dudando, a las órdenes absurdas… y entiende que el verdadero peso de la guerra no se mide en los disparos, sino en la conciencia atrapada entre lo imposible y lo inevitable.

¿La recomiendo? Pues mira, sí; pero solo si estás preparado para renunciar a las lecturas amables, a las épicas recicladas, a las narrativas de buenos contra malos. Solo si estás dispuesto a aceptar que, a veces, el mayor acto de valentía es simplemente apartarse del desfile y perderse en el bosque.

[Banu Yıldıran Genç · Rating 3 out of 5]

lenz’in okuduğum diğer kitaplarını daha çok beğenmiştim. hele almanca dersi unutulmazdı.
saf değiştiren çok savaş romanı. bu kadar cephe savaşı romanlarını sevmiyorum.
polonya taraflarında bir süre sonra -kendisiyle çok uzun süre cebelleşerek- saf değiştiren proska’yı anlatan kitap aslında savaşın anlamsızlığını, bir süre sonra görevlerinin anlamını kaybetmesine rağmen alman görev bilinciyle bir arada kalmak zorunda olan bir grup askeri anlatıyor.
proska’nın saf değiştirmesi bu kez soğuk savaş döneminin paranoyasına ekleniyor.
yıllarca yayımlanamamış bu roman almanların 1950’lerin sonunda bile saf değiştirmeye bu kez de komünizm paranoyasıyla izin vermediklerinin bir kanıtı. sondaki belgeler ve yazışmalar da bunu gösteriyor.
kadınlar çok az yer alıyor romanda ve tabii ki “vicdanlı” olanlar onlar.

[Mireille · Rating 4 out of 5]

Een bijzondere roman door Lenz' bijzondere vertelvorm. Voordat het specifiek benoemd werd, kreeg ik al het idee dat het verhaal zich in WOII en bij de voormalige Pools-Duitse grens afspeelt.
Een soldaat, Walter Proska, is met de posttrein onderweg naar zijn eenheid als de vrouw Wanda als verstekelinge mee wil reizen. Ze zullen elkaar vaker zien, ook als hij in het woud gelegerd is met enkele soldaten met krasjes op de ziel.
•
Zoals het er nu staat lijkt het alleen een liefdesverhaal, maar dat is niets voor Lenz. Veel meer is het een innerlijke strijd over loyaliteit, geweten, broederschap.
•
De interpunctie blijkt erg belangrijk voor het tijds- en perspectiefbesef. Meesterlijk.

[Lamiya Goycayeva · Rating 3 out of 5]

Əsərdə İkinci Dünya müharibəsinin bitməsinə bir il qalmış məzuniyyətdan qayıdarkən olduğu qatarı partladılan və dəmiryol xəttinin təhlükəsizliyinə nəzarət edən bölüyün tərkibinə daxil edilən, ardınca sağ qalmaq üçün polşalılardan ibarət partizan dəstəsinə qoşulan gənc əsgər Valter Proskadan bəhs edilir. Hər iki cəbhədə döyüşən Proska əzəli və əbədi suallarla qarşı-qarşıyadır: seçim azadlığı illüziyadırmı? Vəzifə borcu vicdanın səsini susdurmağa çalışırsa, nə etməli?

Sualların cavabı bəllidir, lakin reallıq odur ki, müharibə həyatın ən absurd forması kimi taleləri qəribə şəkildə şikəst etməyə davam edir. Müharibənin toxunduğu hər kəs kimliklərini itirə-itirə var gücləri ilə həyatda qalmağa çalışır. Bu absurdluğun fonunda yaşamaq yanğısı da közərməyə, bütün şəkillərdə (məhəbbət, dostluq, etimad, fədakarlıq, xəyanət) özünü göstərməyə davam edir.

Hərbi xidmət zamanı fərarilik yaşayan, əsir düşən, sağ çıxan, geri qayıtdıqdan sonra düşmən xalqların yenidən barışması üçün əlindən gələni edən yazıçı müharibədən sonrakı alman ədəbiyyatının ən nüfuzlu simalarından birinə çevrilməyi bacarıb.

Ətraflı:
https://www.instagram.com/reel/DTVe-p...

[Francyy · Rating 4 out of 5]

La guerra vista dalla parte tedesca, ma ancor più precisamente la fine della guerra vissuta da un soldato tedesco che ha coscienza della imminente disfatta e della inutilità dei combattimenti, fino al momento in cui decide di disertare. Un libro che spinge al pacifismo, non ci sono eroi, non c'è patria, non c'è onore, solo l'assurda atrocità di una guerra trascinata senza un perché. Ho sottolineato molte frasi, poetiche in un mondo degradato di cose e persone. Ho scoperto un grande scrittore, una grande scrittura

[Matīss Mintāls · Rating 4 out of 5]

Tu eksistē, kara un Pripetes purvu apdullināts, izdari karam raksturīgās izvēles un, kad vēlies nokārtot rēķinus, tev tas netiek ļauts.

[Larnacouer de SH · Rating 4 out of 5]

Lenz'in İkinci Dünya Savaşından kısa bir süre sonra yazdığı fakat editör ve yayıncısıyla çıkan anlaşmazlıklar nedeniyle ölümünden yıllar sonra yayınlanmış bir kitapmış Saf Değiştiren. Kitabın sonunda bu süreci anlatan kısımları okumak şaşırtıcı ve keyifliydi, spoiler değil bu arada merak etmeyin.

Yalnızca savaşı ve içindekileri değil, dışındakilerin hislerini de anlayabildiğimiz geniş bir bakış açısına sahip güzel bir kitap. Okuduğum en akıcı ya da en etkileyici tarihi kurgu romanı değil ama böyle bir hedefi ya da kaygısı da yok. İlk partın seyrini yavaş bulup sonradan açıldığını söyleyen okurlara çok şaşırdım, benim için hikaye ilk sayfadan yeterince heyecanlı bir şekilde başlamıştı öyle de bitti.

[Aldi · Rating 2 out of 5]

2.5 Sterne, aufrunden geht beim besten Willen nicht. Hätte ich das Buch ohne irgendein Wissen über den Autor gelesen, hätte ich vermutet, hier ist ein Creative-Writing-Student (ja, garantiert männlich) am Werk, der gerne ein paar seiner langatmigen philosophischen Ergüsse zum Thema Krieg und Ethik zu Papier bringen möchte, allerdings null Plan hat, wie sich das mit Charakteren oder einer Handlung vereinbaren lässt. Stattdessen versichert mir der Klappentext: höchst profilierter Nestor der deutschen Literatur, Buchpreise bis zum Abwinken. Na gut.

Trotzdem, dieses Buch: Wirre Handlung, Figuren mit weniger Profil als Papierpuppen, die jedoch alle paar Seiten einen langen Vortrag über den Krieg und die Menschheit halten, entweder in Gedanken oder zu einer anderen Figur in einem krampfhaft künstlichen Dialog. Nicht, dass die philosophischen Ergüsse schlecht formuliert oder nicht bewegend sind, sie klingen halt verdächtig stark nach dem Autor selbst und wie mit dem Schuhlöffel in die Szenen reingezwungen.

Die Charakterisierung ist furchtbar, jede Figur hat ein bis zwei Macken, die als ganze Persönlichkeit herhalten müssen. Von nationalen Stereotypen und Sexismus darf ich gar nicht erst anfangen, ich erwähne nur, dass der polnische Soldat anscheinend auch in seinem eigenen Kopf in furchtbar klischeebeladenem gebrochenen Deutsch denkt und ich von der einzigen Frau in dem Buch immer noch nicht mehr weiß, als dass sie tolle Brüste hat und an dem Pappklotz von Protagonisten aus unerfindlichen Gründen was findet.

Die Atmosphäre und Vermittlung des Alltagshorrors des Kriegs war ganz gut, und immerhin ließ es sich schnell lesen.

Anscheinend kam das Buch schon in den 50ern zustande, deshalb vielleicht auch die arg verstaubte Perspektive, andererseits habe ich Bücher aus der Zeit zum selben Thema gelesen, die’s auch irgendwie geschafft haben, interessant, aufwühlend und schlüssig zu sein. Werde jedenfalls zukünftig schön die Finger von Lenz lassen.

[Dolf Patijn · Rating 5 out of 5]

In de nalatenschap van Siegfried Lenz werd een boek ontdekt dat hij als tweede roman had geschreven maar dat nooit uitgegeven was. Dat boek is dus de overloper en we mogen blij zijn dat het ontdekt is want het is een heerlijk boek. In 1952 lag het onderwerp (een Duitse soldaat die overloopt naar de andere kant) waarschijnlijk nog te gevoelig. Het boek laat vrij genuanceerd de gekte van de oorlog zien; hoe de scheidslijn tussen gezond verstand en impulsief handelen verdwijnt en moraliteit een hele andere betekenis krijgt. Overleven is vaak geluk hebben al lijkt het soms dat de doden beter af zijn. Aan het eind van de roman wordt duidelijk dat na de oorlog de socialistische heilstaat slechts een nieuwe onderdrukker is.

Vier-en-een-halve ster voor deze roman die niet zijn beste is maar toch wel weer erg goed. Een aanrader.

[Wilhelm Weber · Rating 5 out of 5]

Well, Lenz never disappoints. This is no exception. Rather it could go as my favorite. First I feared the bookmakers were just out to get the last buck from a dead author, but reading this highly explosive memoir on memory, forgetting and changing ones mind was just fascinating reading. It's not just about war, but love and family, about power and flight, beautiful forests in Poland and the many different languages making up German. Lenz is a brilliant observer of people, nature and changing times. His introduction of the old chemist got me hooked from the word go. If it had been a film, I would have switched it off no doubt. Thank God these pages on people from the last war were published in a book. Absolutely recommended reading and a definite favorite of mine.

[Vendedor de rápida · Rating 3 out of 5]

La guerra que describe Siegfried Lenz, que se supone que es la de la retaguardia, siempre he pensado que es la única guerra real, se represente como se represente luego en las novelas, las películas y, sobre todo, los libros de Historia.

En la Polonia ocupada por los alemanes durante la II Guerra Mundial, unos soldados están destinados a vigilar una línea férrea en medio de la nada. Es en este escenario del absurdo donde el caos se compone de sucesos nimios pero no por eso dejan de ser sangrietos (tirotear a una rata o a un sacerdote por la espalda, qué más da en el fondo).

Cuando ahora de nuevo vemos en las noticias los discursos de la épica y de las organizadas batallas, las estrategias y los héroes, yo al leer a Lenz vuelvo a pensar que la guerra en realidad es eso, o sea, todo lo contrario a lo que el mismo autor describe con ironía: “la naturaleza selvática miraba a los tres hombres, que, contemplados desde una cierta distancia, jamás podrían haber sido descritas como seres vivos resollares, gimientes y medio desesperadlos, pues, en realidad, desde lejos se asemejaban más a esas personas que uno descubre a veces cuando observa los mercados de los grabados antiguos: gente deambulando alegre, ociosa, sin rumbo, tras lograr sustraerse a la fuerza gravitatoria”.

[Silvia · Rating 4 out of 5]

Lo collocò accanto a Böll per importanza, quest'opera segna un punto fondamentale sugli avvenimenti che sconvolsero la Germania. La figura di Proska nella sua umanità, nella sua scelta difficile ci ricorda tutto il male della Guerra.

[Circlestones Books Blog · Rating 2 out of 5]

Der Verlag hatte eindeutig einen Grund, dieses zweite Manuskript des berühmten Autors ursprünglich nicht verlegen zu wollen. Um die gewollte Aussage des Stoffes zu erreichen, wurden einzelne Handlungen bis zur Unlogik konstruiert. Die Sprache dieses Frühwerkes wirkt zäh klebrig, mühsam versucht sich Wort um Wort zum Satz zu reihen, um literarische Qualität bemüht, wobei dieses Bemühen dem Leser nur allzu deutlich wird. Ich habe dieses Buch gelesen, weil ich es lesen wollte, werde es jedoch kein zweites Mal zur Hand nehmen. Zwei Sterne aus Verneigung vor den späteren Werken von Siegfried Lenz.

[Marlene · Rating 3 out of 5]

Das Buch erfordert ein gewisses Mitdenken und eignet sich demnach eher weniger als Abendlektüre und mehr als Lektüre für den Deutschunterricht.
An sich lässt sich das Buch gut und schnell lesen, allerdings steht fest, dass viele Seiten viel mehr Inhalte tragen, als man am Anfang zu meinen vermag.
Leider fehlt mir die hierfür erforderliche Interpretationsfähigkeit und das notwendige Verständnis von dem Setting und der Zeit, indem das Buch spielt.
Viele Passagen haben mich jedoch trotzdem bewegt.
Vielleicht muss ich das Buch zu späterer Zeit noch einmal lesen, ich bin mir sicher, dass ich vieles neu entdecken würde.
Bis jetzt kam für mich noch nicht all zu viel raus.

Ps.
An Marlene: Vielen lieben Dank für das Buch! Hast meine Leseverständnis sehr gefordert;) und ich Liebs deine Widmung!!

[Linus Dettbarn · Rating 4 out of 5]

Auf der Straße gefunden und mal mitgenommen wegen des „Spiegel-Bestseller“ Stickers auf dem Cover. Hat sich gelohnt, schönes Buch.

[Sini · Rating 4 out of 5]

"De overloper" is een curiosum in Lenz' rijke oeuvre: het is zijn tweede roman, maar hij werd pas na zijn dood ontdekt. De nog jonge en onbekende Lenz kon er geen uitgever voor vinden, en om welke reden dan ook heeft Lenz het later - toen hij beroemd was en uitgevers om dit boek zouden hebben gevochten- niet opnieuw geprobeerd. In Duitsland viert dit in 2016 herontdekte jeugdwerk inmiddels triomfen: ruim 100.000 exemplaren verkocht en juichende recensies, al spreekt een enkele recensent van een jeugdwerk waarin de grote Lenz nog niet ten volle is gerijpt. Zelf vond ik vooral de lof wel verdiend. ik vond dit herontdekte boek niet zo adembenemend als bijvoorbeeld "Duitse les", maar ik las "De overloper" met aangename verwondering en met veel plezier.

Dat dit boek in de vroege jaren '50 geen uitgever vond is bij nader inzien niet zo vreemd, want het is heerlijk origineel en daardoor ongrijpbaar. Het basisgegeven van "De overloper" is al vrij opmerkelijk: de 28-jarige Walter Proska, Duits soldaat in WO II, beleeft merkwaardige avonturen aan een al even merkwaardig Pools-Oekraïens front, en loopt over naar de partizanen omdat hij niet in de heroïek gelooft van het Duitse leger of van welk leger dan ook. Een anti-oorlogsroman die iets na WO II geschreven werd, dat is op zich al curieus genoeg, en je kunt je voorstellen dat Duitse uitgevers dat zo snel na WO II niet durfden of wilden uitgeven. Bovendien is het een heel ongewone anti-oorlogsroman, en dus nog moeilijker 'in de markt te zetten' dan een meer conventionele anti-oorlogsroman, omdat hij geen heel expliciete anti-oorlogsboodschap uitdraagt en omdat hij ongrijpbaar is van stijl, plot en sfeer. Je verwondert je voortdurend over de steeds weer hoogst originele metaforen en beelden, je verwondert je steeds opnieuw over de merkwaardige taferelen en de minstens zo merkwaardige wendingen in de onvoorspelbare en soms zelfs absurdistische plot, en zo word je meegezogen in een verhaalwereld waarin alles ongrijpbaar, zinloos en vergeefs is. De evocaties van die zinloosheid zijn echter merkwaardig licht, en worden ook op de meest bloederige en dramatische momenten nooit heel tragisch. Of misschien worden ze daardoor extra tragisch: zinloosheid die niet eens in staat is zwaarwichtig te worden is immers misschien wel extra zinloos. Als iemand ten onrechte blijkt te zijn geëxecuteerd wordt er bijvoorbeeld gezegd: "Geloof jij soms dat hij iets aan zijn geboorte heeft bijgedragen? We kunnen ons niet verzetten tegen het feit dat we op de wereld komen, en we hebben te weinig invloed om ons leven te verlengen zolang we willen. Daarom zie ik niet in waarom we de doden meer zouden moeten beklagen dan de ongeborenen". Geen zware tragiek, maar filosofische en enigszins absurdistische mijmering. Dus geen tragische grandeur en ook geen nadrukkelijk gebrachte pacifistische boodschap over de zinloosheid van het geweld, maar onnadrukkelijke weemoed over de zinloosheid en vergeefsheid van alles. Ook de beweegredenen van de hoofdpersoon om over te lopen hebben die ongrijpbare weemoedige lichtheid: we zien geen innerlijke worstelingen, we zien geen intens vertwijfelde confrontaties met het eigen geweten, maar we zien een weemoedige mijmering waarin het overlopen -en de zinloosheid van dat overlopen- nauwelijks als tragische climax of als fundamentele ommekeer overkomt. Het is eerder een gedempte anticlimax, wat de weemoed op onnadrukkelijke wijze weer verder voedt. En juist de onnadrukkelijkheid en lichtheid van die weemoed is voor mij heel effectief.

In de Frankfurter Allgemeine Zeitung werd "De overloper" een meesterwerk genoemd. Dat vind ik wat overdreven, want sommige scenes in het boek vond ik niet zo overtuigend en het slot had m.i. wat sterker gekund. Maar het is wel een heel mooi geschreven boek, vol met fraaie zinnen als "De ziel van de mens is een koekoek: als de zon schijnt, vliegt hij naar God". De voortdurende originaliteit van "De overloper" vond ik bovendien aanstekelijk, en ik genoot van de lichtvoetig-absurdistische wijze waarop Lenz in dit boek mijmert over de zinloosheid en vergeefsheid van oorlog, vrede, leven en dood. Door die mijmeringen mijmer ik zelf nog steeds, terwijl ik "De overloper" alweer een paar dagen uit heb. Mooi dat dit boek nu herontdekt is. En dat het maar door veel mensen gelezen moge worden, net als de andere boeken van Lenz.

[Mk · Rating 4 out of 5]

Scatter ending. It's the last summer of WW II. News from the Eastern Front is very, very bad. The 29-year-old infantry soldier Walter Proska born in the Masurian city of Lyck is still alive and on duty in his Heimat. The fact he is still alive is in itself amazing. He is assigned train security guard. He is on board the train West bound when an attractive redhead named Wanda asks to come on board. The station guard tells her “hell no” but Proska after the station guard walks up the line towards the locomotive and out of sight tells her to “get on board” in his compartment. He immediately falls for her. Allegedly she is carrying the ashes of her brother in an earthenware jug. Walter is smitten. At a stop military police make a routine search of the train. Walter orders Wanda to take cover outside the train because she does not have “papers”. The military police will arrest her. Wanda does not get back on the train.
The train proceeds without Wanda. She leaves the earthenware jug in the compartment with Walter. Walter becomes curious and investigates the jug. Inside, buried under ashes, he finds a stick of dynamite. He throws it out of the carriage.
Shortly thereafter the train is attacked and wrecked at a river bridge crossing. Proska is the only survivor. A member of the German guard unit assigned to protect the rail line is killed during the attack. The commanding NCO of the German guard unit arranges for Walter against his wish to replace the fallen infantryman. Walter takes his place in this small unit (six common infantrymen and an NCO – seven in all). Their mission is to secure and defend a not too important rail line as the German Army rapidly recedes to the West in front of the advancing Russian offensive onslaught. The main opponents are indigenous partisan fighters, men & women from Walter’s Heimat. Walter’s unit entrenches itself in a small, rudimentary blockhouse fortress in the woods surrounded and outnumbered by the partisan force. The Russian offensive sweeps onward. The German soldiers continue daily routine surveillance security operations in the path of the onslaught.
In the scorching summer heat, worn down by constant attacks of swarms of swamp insects and the Polish speaking partisans, abandoned by their own retreating troops, the orders of the commanding sergeant become increasingly inhumane, meaningless, arbitrary (the NCO simply shoots dead a church preacher from a nearby village brought in for questioning by a bridge guard).
The group of Wehrmacht soldiers try to cope the best they can: one leads a fishing fight against a 30 to 40 lb. pike (the granddaddy, actually the grandmother, of pikes), others lose themselves in thoughts of death (longing?), insanity, and philosophy of what is happening to them in their world. The death toll constantly, steadily raises as the Wehrmacht soldiers contemplate what they are doing and why. What is more important, duty or conscience? Who is the real enemy? Can you act without being guilty? For Walter: where is Wanda, the Polish partisan girl he cannot get out of his head?
Walter flips, deserts and joins the enemy but before that he shoots and kills Wanda’s brother. He shoots, on automatic, right through a flower repeatedly into Wanda’s brother’s heart.
Now what?

[S.P. Moss · Rating 3 out of 5]

"The Turncoat" tells the story of the closing months of the 2nd World War through the eyes of Walter Proska, a young soldier from East Prussia. In Summer 1944, he is sent out to the Eastern front and an encounter on a train with a young Polish partisan woman has a profound effect on the course of his life.

I read the book, in English translation, having seen the TV mini-series in German earlier this year. For me, this is an unusual case of finding the film version rather better than the book. The film is more rounded out for me, in that I got a better feeling for Walter's roots and relationship with his sister and brother-in-law, as well as in the latter stages after the war is over, the film-makers took the decision to extend the story beyond the year in which the book was written (i.e. 1951). In comparison, the book felt fragmented and disconnected. It's possible that this is due to its (lack-of) publication history, which is outlined in an Appendix. In addition, I felt the translation was a little shaky on occasions.

That aside, the writing conveys the atmosphere superbly. The first part of the novel involving the partisans and the German "Fortress" outpost in the swamps is reminiscent of Apocalypse Now. The marshes, with their reeds, birch trees and dragonflies, convey the desolation, stagnation and hopelessness as the war draws to an end. This is reflected in the swamp of the protagonist's mind, with conflicting thoughts of duty, home, family, love and survival sinking and emerging. This is in stark contrast to the cynical, sadistic, schnapps-filled corporal who suffers no such crises of conscience.

Overall, it's a strong novel of what happens when an ordinary man is subjected to the pressure of extraordinary events. My one caution would be that English readers may find it hard-going if they haven't seen the film.

[Javier de la Peña Ontanaya · Rating 3 out of 5]

Walter Proska, soldado de la Wehrmacht, conoce a Wanda, una chica partisana polaca en un tren y se enamora de ella, pero reciben el alto y ella huye, ya que transportaba una bomba sin que Proska lo supiera. Proska termina desertando, cambiando de bando y vuelve a toparse con Wanda, que está embarazada de un hijo suyo.

Una novela muy interesante, ambientada en el Frente Oriental en la Segunda Guerra Mundial. Las apariciones de Wanda son bastante enigmáticas, y breves, pero son de lo más interesante de la novela —me hubiese gustado que el autor se extendiese más en la relación de Wanda y Proska— entre deserciones, enfrentamientos en los bosques y espionaje. También es interesante cómo se dirige Lenz a hablar directamente en ocasiones con su personaje, Proska. El final de la novela me resultó un tanto precipitado, pero, en general, una novela interesante, breve y amena.

[Sergio · Rating 2 out of 5]

Mi aspettavo molto di più da questo romanzo che racconta di un giovane soldato tedesco della II guerra mondiale che, un po' per l'amore che nutre verso una ragazza partigiana e un po' per la presa di coscienza dell'inutilità della guerra come intesa dagli alti comandi tedeschi, abbandona il proprio reparto e passa a combattere nelle file dell'Armata Rossa fino alla capitolazione della Germania. Ma la fine della guerra non lo riconcilia con la pace e con la sua coscienza.

[Robert · Rating 2 out of 5]

A decent story and realist's depiction of the partisan war in the Pripet Marshes during WWII. While the actions keeps you going, there something rather two-dimensional about the characters (easy to see how this might be turned into a Netflix-type series that takes itself too seriously). The reader senses Lenz's aspirations for profundity, but the writing never quite achieves it. Contrast with Primo Levi's 'If Not Now When', a much more devastatingly elemental and important piece of literature.

[John Hatley · Rating 4 out of 5]

This book is another outstanding example of Siegfried Lenz's genius as an author. What makes it astonishing is that it is in fact his second novel, published 65 years later than what was originally planned, and 2 years after the author's death in 2014. I can highly recommend it. It tells the story of how the brutality and tragedy of war changes lives with reckless disregard for humanity.

[Gökhan Gök · Rating 3 out of 5]

Siegfried Lenz’in zamanının iklimine uymayan ve 62 yıl sonra gün yüzüne çıkan romanı “Saf Değiştiren” özellikle karakter yaratma becerisi ve savaşın yıkıcı gücünü, çatışmaya çok yer vermeden, insan psikolojisi üzerinden anlatmasıyla değer kazanıyor. Sorguladığı ahlak, vatan sevgisi ve ölüm kavramları ise güncelliğini yitirmiyor. 3,5/5

[Alfonso D'agostino · Rating 4 out of 5]

Leggevo Il disertore, romanzo di Siegfried Lenz scritto nell’immediato secondo dopoguerra ed uscito più di cinquant’anni dopo (vedremo il perché) e pensavo al Cubo di Rubik.

Non sono mai stato capace di completarlo, e devo dire che non ho mai provato particolare invidia per quei personaggi che sui social mostrano di poterlo risolvere in dodici secondi, con una mano legata dietro la schiena, una benda sugli occhi e una voce fastidiosa all’orecchio che canta l’inno dell’Udinese. Nella mia creatività un po’ psicolabile, mi ha sempre affascinato quel momento in cui intravedi una soluzione e, in un momento assolutamente magico, ti ritrovi con una faccia perfettamente composta di quadratini dello stesso identico colore TRANNE UNO. Quel quadrato indisciplinato e autonomo mi provocava fastidio per un secondo appena, poi mi scatenava la tenerezza della solitudine dell’imperfetto.

Walter Proska, il protagonista de Il disertore, è quella faccina colorata lì. Ha la perfetta coscienza della imminente disfatta e della inutilità delle battaglie che affronta, ed è un uomo tutto sommato normale inserito in un gruppo di soldati che di normale hanno poco (e che risultano meravigliosi comprimari nell’avanzare della lettura). Persino l’ambientazione iniziale, una sorta di forte circondato da foreste sotto il controllo di partigiani, è un quadratino di colore diverso dagli orribili teatri di guerra della seconda guerra mondiale. E in molte delle azioni che seguiranno – compresa quella che regala il titolo al romanzo, e che ne ha impedito la pubblicazione in piena Guerra Fredda – Proska continuerà a comportarsi da quadratino di colore diverso.

Io non so dire bene se alla fine Lenz ha risolto il suo Cubo. Però Il disertore è zeppo di frasi da sottolineare, di momenti di poesia tangenziali all’orrore, di una piena consapevolezza dell’assurdità di una guerra ormai decisa.

[Henry · Rating 5 out of 5]

Wegen eines Streits zwischen Autor und Verlag kam das Buch in den 50ern nicht heraus. Lenz hatte den Roman eigentlich als zweites Buch unter dem Alternativtitel „Der Sumpf“ geplant.

Mich hat das Buch von der ersten Sekunde an sehr ergriffen. Es ist das erste Buch, das ich von Lenz gelesen habe. Sein Stil gefällt mir sehr. Sprachlich sehr klar auf den Punkt, sehr modern aber trotzdem sehr emotional und nah an seinen Charakteren dran. Unabhängig davon, dass niemand der nicht dabei war, sich vorstellen kann, wie es ist im Krieg zu sein, hatte ich sofort ein sehr starkes Gefühl für die Situation. Die Sümpfe, die Festung, der sadistische Unteroffizier. Dieses beklemmende Gefühl des „ständig beobachtet werden“ durch die Partisanen.

Lenz behandelt mit seinem Protagonisten Walter Proska große Fragen wie Schuld und Pflichtbewusstsein im Krieg und trägt am Rande noch eine Liebesgeschichte mit, die mir persönlich etwas zu schnulzig daher kam aber gerade zu Beginn dafür gesorgt hat, dass man sich schnell reinfindet.

Ich freue mich auf die nächsten Bücher von ihm und kann das Buch sehr empfehlen!

[Anka · Rating 4 out of 5]

Sehr eindrücklich und allemal besser als die Verfilmung.

Jetzt müsste ich eigentlich gerne nochmal Deutschstunde lesen, um zu schauen, ob ich Parallelen erkennen kann.