NHẬP MÔN TRIẾT HỌC ĐÔNG PHƯƠNG

by Thu Giang Nguyễn Duy Cần

Genres: Philosophy, Nonfiction

Unknown Binding

About the author

Nguyễn Duy Cần (1907-1998), hiệu Thu Giang, là một học giả, nhà văn, nhà biên khảo và trước tác kỳ cựu vào bậc nhất Việt Nam giữa thế kỷ 20.

Ông làm nghề viết sách, dạy học, lương y, nghiên cứu Đạo học, Kinh Dịch, với các biệt hiệu: Thu Giang, Hoàng Hạc, Bảo Quang Tử, Linh Chi… Ông sống cùng thời với các học giả và nhà văn như: Nguyễn Hiến Lê, Giản Chi, Hoàng Xuân Việt, Phạm Cao Tùng…

Ông nổi bật không chỉ về số lượng tác phẩm đồ sộ mà còn ở độ sâu học thuật và sức ảnh hưởng về mặt tư tưởng đến các tầng lớp thanh niên trí thức của ông.

Thân thế và cuộc đời

Ông sinh ngày 15 tháng 7 năm 1907 tại làng Điều Hoà, tổng Thuận Trị, quận Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho (nay thuộc thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang).

Ông là con trai của ông Nguyễn Văn Tâm, một người uyên thâm Hán học và là một trong những người được đào tạo Tây học khóa đầu tiên vào những năm 1885 - 1890. Sau khi ra trường, ông Tâm làm thầy giáo rồi được phân công làm Đốc học kiêm Thanh tra giáo dục Mỹ Tho trong những năm 1910 đến 1920, sau đó được chính quyền thực dân phong hàm Đốc phủ sứ. Ông Nguyễn Văn Tâm vốn là một nhà Nho rất tinh thâm Đạo học Đông Phương (Dịch, Lão, Trang) nhưng lại có tinh thần phóng khoáng, chuộng tư tưởng tự do nên rất ủng hộ Tây học. Chính người cha đã có ảnh hưởng đến Nguyễn Duy Cần rất lớn trên con đường nghiên cứu Đạo học sau này.

Nguyễn Duy Cần sinh ra vốn là một cậu bé có thể chất ốm yếu, khó nuôi nên cha ông cho ông theo làm con nuôi một cha Đạo người Pháp ở nhà thờ Mỹ Tho và ông được cho làm lễ rửa tội theo Đạo Thiên Chúa với tên thánh bổn mạng là Jacob, nhờ bước ngoặc này mà thời niên thiếu ông có cơ duyên tiếp xúc sớm với văn hóa Pháp thông qua sự dạy dỗ của cha Đạo, ông được học giáo lý Công Giáo, học Thánh Kinh cũng như học đàn, vẽ với các cha Đạo người Pháp và tất nhiên là học toàn bộ bằng Pháp ngữ.

Hàng ngày, sau giờ học ông lại say mê đọc các sách về thần học và văn hóa nghệ thuật Pháp và phương Tây trong thư viện của nhà thờ. Vì tiếp xúc với văn hóa Pháp sớm lại là người say mê đọc sách, học hỏi nên ông thừa nhận mình bị ảnh hưởng của văn hóa Pháp, như ta thấy ông thừa nhận trong phần lời nói đầu quyển Tôi tự học: “…Guitton, Jules Payot, Gustave Rudler, là những học giả mà tác giả đã chịu nhiều ảnh hưởng nhất,…” hay trong Dịch kinh tường giải ông nói: “…Pháp ngữ là văn tự của văn minh cao nhất đại diện cho văn hóa La Tinh”, về sau trong các tác phẩm biên khảo của mình ta thấy ở phần tài liệu tham khảo ông ghi các tác phẩm ông nghiên cứu có đến 80 phần trăm là tài liệu bằng Pháp ngữ.

Sự nghiệp nghiên cứu và trước tác của Nguyễn Duy Cần bắt đầu từ năm 1931 với việc xuất bản quyển Triết học đầu tiên "Toàn chân", gây nên một cuộc bút chiến sôi nổi trên báo Mai. Trong những năm sau đó, ông tiếp tục cho xuất bản các tác phẩm khá đều đặn. Năm 1935, ông cho ra đời quyển sách đầu tay: Duy tâm và duy vật.

Năm 1937, ông Nguyễn Văn Tâm sáng lập ra Tạp chí Nay, giao cho con trai là Nguyễn Duy Cần làm chủ bút kiêm quản lý. Lúc bấy giờ ở Mỹ Tho có nhiều tờ báo xuất bản tại địa phương, hầu hết dưới dạng tạp chí, có tờ ra định kỳ, có tờ ra không định kỳ và thường không kéo dài như: Chiêu Anh văn tập, Đông phương tạp chí, Tiểu thuyết tuần san,... Tạp chí Nay của Nguyễn Duy Cần sống lâu hơn, ra được 15 số (số 1 ra ngày 1 tháng 6 năm 1937 và số cuối cùng ra ngày 15 tháng 7 năm 1938).

Tạp chí Nay là một tạp chí văn chương, triết học, khoa học, y học, xuất bản mỗi tháng 2 kỳ, mang tính chuyên nghiệp cao. Báo thường xuyên có các bài luận thuyết về triết học của Thu Giang và nghiên cứu về văn học của Nguyễn Phi Oanh, về tâm lý học của Tùng Chi, về y lý Đông - Tây của Vũ Trang,... và nhiều mục thường xuyên khác như: Học chữ Hán, Đạo đức kinh, Ẩm thực học, Tin Văn, Chuyện lặt vặt nên biết qua,… Đặc biệt, mục Thời cuộc thế gian đăng tin tức quan trọng ở trong nước, Đông Dương và Âu Tây. Với bút hiệu Thu Giang, chủ bút Nguyễn Duy Cần viết khá nhiều cho tạp chí này. Ông có mặt thường xuyên ở mục triết học Đông - Tây và mục văn chương k

Reviews

[Nguyễn Minh Hiếu · Rating 5 out of 5]

Nền tảng của minh triết phương Đông (đặc biệt là Trung Quốc và các quốc gia có chung đường biên giới như Việt Nam) là tam giáo Phật - Đạo - Nho. Trong 3 tôn giáo này, Đạo giáo là cái khởi nguồn và ảnh hưởng tương hỗ đến hai giáo phái khởi phát về sau này. THầy Thu Giang là một bộ óc sáng suốt, sâu rộng và đủ tinh tế để truyền tải cái minh triết phương Đông bằng một cách vô cùng dễ hiểu, dễ đọc cho những người thực tâm muốn tìm về nguồn cội tinh thần của dân tộc mình.
Ngàn lần biết ơn thầy!

[Huong Pham · Rating 5 out of 5]

Đọc cuốn Nhập môn triết học Đông phương ngay sau "Cuốn sách về một cấm kỵ Biết ta đích thực là ai"của Alan W. Watts" có điều thú vị là gặp lại nhiều tư tưởng chung. Có lẽ bởi Alan Watts là một nhà nghiên cứu triết học phương Đông.

Trong phần đầu Alan Watts cũng nói về việc "tiến hóa lệch của nhân loại, phát triển sức mạnh công nghệ mà không có sự phát triển tương ứng về mặt giá trị đạo đức" . Thì ở đây Nguyễn Duy Cần cũng đặt câu hỏi rằng "Trong cái thời đại tiến bộ này, sao ai ai cũng than rằng thế đạo suy vi?.... - Người ta chỉ tìm thấy cái "lượng" mà không tìm được cái "phẩm" như ngày xưa. Tại làm sao trong cái thời đại tiến bộ lại thấy cái gì cũng sa sút! Thế mà ta có tiến bộ thật không?

Sự nhìn nhận bản thân hay vạn vật như những cá thể tách biệt mà không thấy được sự đồng nhất với toàn thể vũ trụ. Có lẽ vì điều này mà là một cuốn tựa nhập môn triết học Đông phương, nhưng khi đọc thì ta thấy có đến phân nửa tác giả nói về Tây phương. Không có trắng thì sao biết là đen, không có Tây thì sao biết là Đông.

* Trích dẫn hay:

- "Ý tại ngôn ngoại"
- " Thư bất tận ngôn, ngôn bất tận ý"
- Đọc sách điều cần thiết không phải những gì sách ấy muốn nói với ta, mà chính là ở những gì sách ấy muốn khêu gợi nơi ta, không phải ở chỗ nó khêu gợi nơi ta suy nghĩ, mà ở chỗ nó khêu gợi ta hành động, không phải ở chỗ nó khêu gợi ta hành động, mà ở chỗ nó khêu gợi ta thực hiện (...)
- Có lời là vì ý, được ý, hãy quên lời.
- Thực sự dở dĩ những kẻ trứ thư lập ngôn mà cảm hóa được người là vì họ có tài khêu gợi, khéo giúp kẻ khác thấy rõ được lòng mình, nhưng chắc chắn cái công lao của họ cũng chẳng khác gì công ân của vầng thái dương chỉ phóng ánh sáng của mình ra muôn hoa, nhưng hoa nào trổ được thì trổ, và hoa nào trổ hoa đấy. Chỉ có những hoa nào đến thời kỳ trổ là trổ được mà thôi, còn những hoa nào chưa đến thời kỳ trổ cũng không làm sao trổ được thời gian dự định của nó.
- Lão tử: "Thiện giả, ngô thiện chi, bất thiện giả, ngô diệc thiện chi... Tín giả, ngô tín chi, bất tín giả, ngô diệc tín chi."

[The Modest Yin · Rating 5 out of 5]

Phân nửa đầu của cuốn sách bàn về những khí chất cần thiết khi bắt đầu tìm hiểu về Đạo học Đông Phương như óc tán thưởng, óc tế nhị, óc nhân quả và óc tổng quan. Phân nữa còn lại thì cũng na ná những ý trong cuốn Văn minh Đông phương và Tây phương. Đáng lẽ mình sẽ thấy hơi ngán khi phải đọc đi đọc lại một ý nhiều lần, nhưng do đều là những ý hay, nên mình chỉ coi đó là dịp được hun đúc sâu sắc hơn những tư tưởng của tác giả - "người bạn đồng điệu" trong văn học cùng tư tưởng và tâm hồn.

[Ngoc Vu Thi · Rating 4 out of 5]

Đọc một phần ba đầu tiên, cảm giác như tác giả nói ra những lời mình nghĩ đã lâu mà chưa chia sẻ được với ai; đến một phần ba tiếp theo, nửa hiểu nửa không; còn một phần ba cuối cùng thì đúng là như vịt nghe sấm vậy.

Trong sách có đoạn bảo, Khổng Tử nói "Năm mươi tuổi thì đọc được Kinh dịch". Bao giờ cho tới năm mươi? Đúng là sự học bao la không biết đâu là bến bờ mà :)

[Dang Minh Ngoc · Rating 3 out of 5]

Nhập môn triết học Đông phương by Thu Giang

Giới thiệu nội dung

Nhập Môn Triết Học Đông Phương của Thu Giang Nguyễn Duy Cần không phải là một cuốn sách giáo khoa về triết học nhưng lại mang đến cho độc giả những kiến thức nền tảng và đặc sắc nhất về tư tưởng triết lý của người Á Đông với một góc nhìn cởi mở và phóng khoáng.

Nguyễn Duy Cần (1907 - 1998) có hiệu là Thu Giang, là một trong những học giá, nhà biên kháo kỳ cựu bậc nhất Việt Nam giữa thế kỷ 20. Ông nổi bật không chỉ về số lượng tác phẩm đồ sộ mà còn ở độ sâu học thuật và sức ảnh hưởng về mặt tư tưởng đến các tầng lớp thanh niên trí thức.

Ông làm nghề y, nghề giáo, viết sách, nghiên cứu Đạo học, Kinh Dịch, với các biệt hiệu: Thu Giang,
Hoàng Hạc, Bảo Quang Tử... Ông từng là giáo sư của trường Đại học Vạn Hạnh và là trưởng khoa Triết Đông của trường Đại học Văn Khoa Sài Gòn (nay là trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM). Sinh thời Nguyễn Duy Cần viết khá nhiều sách, chủ yếu là sách biên khảo, nghệ thuật sống (lúc bấy giờ gọi là sách "học làm người") và Đạo học phương Đông. Những tác phẩm của ông được viết không nhăm mục đích "sổng với câu chữ", mà đa phần do sự đòi hỏi bức thiết của cuộc sống. Ông cảm thấy những đê tài mình nên viết là những điều mà xã hội đang còn thiếu thốn và nhiều tầng lớp dân sinh đang mong đợi. Điều đáng tiếc là có nhiều tác phẩm của ông chưa được công bố, bị thất lạc hoặc chưa được hoàn thành. Mặc dù vậy, những tác phẩm đã xuất bản luôn được các thế hệ bạn đọc đón nhận và thường được tái bản nhiều lần.

Tổng quan

Hướng đến đối tượng tầng lớp thanh niên trí thức, những người chỉ vừa chập chững bước vào "thánh đường" triết học, quyển sách Nhập Môn Triết Học Đông Phương dù viết về nền tảng tư tưởng triết lý thâm sâu của người Á Đông nhưng lại được học giả Thu Giang Nguyễn Duy Cần trình bày bằng chất văn bình dị, mạch lạc và sáng rõ.

Không chỉ bàn luận đến những nội dung đặc sắc và cốt lõi của triết học phương Đông, tác phẩm còn dành thời gian đề cập đến những yếu tố căn bản để xây dựng nên tinh thần hoài nghi triết học. Vượt ra khỏi phạm vi triết học, những yếu tố này còn là phương thức rèn luyện khả năng tư duy rất hiệu quả, nhờ đó mà người đọc có thể ứng dụng vào công việc và đời sống.

Với hình thức trình bày cô đọng, nội dung truyền tải sâu sắc, quyển sách Nhập Môn Triết Học Đông Phương của học giả Thu Giang Nguyễn Duy Cần thực sự là một lựa chọn phù hợp cho những ai mới bắt đầu tìm hiểu về tư tưởng triết lý phương Đông và sự ảnh hưởng của chúng đến tư duy nhận thức của con người châu Á.

Nội dung thứ nhất: Tư tưởng Tây phương thiên về triết học, tư tưởng Đông phương thiên về Đạo học.

Ngay từ chương đầu, quyển sách đã mang đến một nhận định rất "sốc": "Đông phương không có triết học mà chỉ có Đạo học". Tác giả cho rằng, việc dùng đến danh từ "triết học Đông phương" là một sự miễn cưỡng bởi Đông phương không có triết học, theo nghĩa thông thường của nó. Nhận định này, ngay lập tức có thể khiến nhiều độc giả phải khó chịu và hoang mang bởi đi ngược lại với những gì họ biết về tư tưởng Đông phương. Vậy điều gì đã khiến Thu Giang Nguyễn Duy Cần khẳng định như thế?

Căn cứ vào ngôn ngữ, chữ "triết" là danh từ không có ở Đông phương ngày xưa, mà chỉ vừa du nhập vào các hệ thống tư tưởng Đông phương kể từ khi người Đông phương dịch chữ "philosophia" của người Hy Lạp.

Trong Hán tự, "triết" nguyên tự là "chiết", với bộ "thủ" là bàn tay và chữ "cân" là cái búa, có nghĩa là chặt ra, chẻ ra. Chữ là hình vẽ một vòng tròn, tượng trưng cho sự vật nào đó. Vì vậy, "triết" nghĩa là phân chia một sự vật ra từng yếu tố để tìm lẽ nhiệm mầu. Chữ "triết" diễn đạt được ý niệm thiên về sự phân tích của triết học Tây phương hiện đại.

Trong khi đó, ý niệm nền tảng của tư tưởng Đông phương lại không thiên về sự phân tích, mà là "nhất nguyên luận".'. Theo tư tưởng nhất nguyên của Đông phương, sự vật nào cũng có 2 mặt trái - phải, âm - dương, tĩnh - động, sáng - tối... Cả 2 mặt này đều không được tách rời nhau bởi chúng chính là thành tố để cấu tạo nên sự vật, hiện tượng của đời sống. Vì vậy, tư tưởng Đông phương không thể nằm trong hệ thống triết học như người đời vẫn tưởng, mà phải dùng đến "Đạo học" thì đúng hơn.

Trong cấu tạo chữ viết, "đạo" gồm 2 phần là bộ "xước" (nghĩa là đi, tượng trưng cho nguyên lý động) và chữ "thủ" (nghĩa là đầu, tượng trưng cho nguyên lý tĩnh). Ở một phương diện nào đó, bộ "xước" cũng tượng trưng cho sự vuông của bàn chân, còn chữ "thủ" thì tượng trưng cho sự tròn của cái đầu. Trời tròn, đất vuông, cũng là hiện thân của nguyên lý âm - dương. Theo ý nghĩa chiết tự đó, người Đông phương cho rằng Đạo có thể bao hàm mọi cặp mâu thuẫn trên đời.

Nói đơn giản về sự khác biệt giữa tư tưởng Tây phương và Đông phương thì, tư tưởng Tây phương thiên về triết học hơn, tư tưởng Đông phương lại thiên về Đạo học hơn.

Nội dung thứ 2: Sự linh hoạt biến hóá chi phối tư duy, tính cách và lối biểu đạt của người Đông phương.

Thu Giang Nguyễn Duy Cần cho rằng, quan niệm căn bản của "nhất nguyên lưỡng cực động" của Đông phương là chấp nhận cái nguyên lý tối cao: "Hai mà một, một mà hai". Đây là một "tư tưởng động", , luôn biến đổi từ đối cực này sang đối cực kia, nghĩa là "bất khả Đạo", "bất khả danh" (không thể nói ra được, không thể dùng một danh từ nào để chỉ định được). Nói cách khác, tư tưởng này không thể định nghĩa rõ ràng một chiều được.

Phần đông học giả Tây phương có một quan niệm mơ hồ về bản chất của nền tư tưởng Đông phương cổ điển. Đó là vì bản chất "động", vô cùng uyển chuyển và linh hoạt của các hệ thống tư tưởng Đông phương vẫn còn tương đối xa lạ với óc nhị nguyên và óc khoa học thiên về triết lý của họ. Trong lúc người Tây phương có khuynh hướng suy tư và thể hiện tư tưởng của mình một cách hệ thống, rành mạch và minh bạch thì người Đông phương lại ưa chuộng cách thể hiện mập mờ, hư hư thực thực, thiếu sự rõ ràng, dứt khoát của những chân lý một chiêu.

Ví như tư tưởng của Phật giáo đại thừa, ta làm sao hiểu theo nghĩa dứt khoát, rõ ràng với những câu mang đầy vẻ huyền ảo như:
"Phi hữu phi không, diệc hữu diệc không"
"sắc bất dị không, không bất dị sắc".
...

Ngay cả học thuyết Nho giáo, vốn được xem là gần gũi và dễ hiểu đối với người Tây phương, cũng đôi lúc khiến độc giả mông lung bởi tư tưởng biến hóa, linh hoạt. Ví như trong giáo dục, đối với Khổng Tử, phương pháp giáo dục không bao giờ là cố định, duy nhất mà sẽ luôn biến hóa theo tính cách và tư chất của người học. Nghĩa là tùy trình độ của mỗi đệ tử mà người thầy sẽ cá nhân hóa phương pháp, lộ trình và nội dung học vấn để người học tiếp thu hiệu quả nhất có thể.

Như vậy, có thể thấy, nền tảng tư tưởng của Đông phương chính là tư tưởng "nhất nguyên lưỡng cực động", luôn luôn lưu chuyển, biến hóa đến mức không sao nắm bắt được. Đây cũng chính là tư tưởng cội rễ chi phối toàn bộ tư duy, tính cách và lối biểu đạt của người Đông phương chúng ta từ xưa cho đến nay.

Nội dung thứ 3: Tượng trưng và khêu gợi, lôi lập ngôn của người Đông phương.

Tư tưởng Đông phương bao giờ cũng hàm chứa sự mâu thuẫn, cho nên người Đông phương cũng khó mà biểu đạt lời nói câu văn rõ ràng, dứt khoát. Lối lập ngôn của người Đông phương vì thế sẽ thường dùng đến phương pháp tượng trưng và khêu gợi để biểu đạt ý nghĩ.

Đối với giới trí thức, sách vở kinh điển của Đông phương không lý luận chặt chẽ hay minh chứng dài dòng. Trái lại, người Đông phương sẽ chuộng dùng lối viết tượng trưng dáng hình chứ không tập trung miêu tả ý nghĩ. Sở dĩ như vậy là vì họ tin "đồng thanh" thì mới "tương ứng", "đồng khi" thì mới "tương cầu". Sách vở Đông phương chỉ khêu gợi, và từ đó mỗi người học sẽ vận dụng công phu suy nghĩ mà lắng nghe tiếng dội sâu thẳm ở lòng mình.

Ở một ý nghĩ khác, sở dĩ lối lập ngôn tượng trưng, khêu gợi được ưa chuộng ở Đông phương là vì dụng ý con người có thể truy tìm cái học ở bề sâu của ngôn từ. Sự mông lung, tối tăm của câu văn có thể kích thích trí tò mò, hy vọng người đọc tìm đến ẩn ý sâu xa của người viết và nhân đó giải phóng tiềm lực của chính mình.

Điều tối kỵ nhất của người Đông phương là sự hiểu biết giả tạo bởi hành động truyền bá tư tưởng. Huống chi cái Đạo ở đời dung chứa các mối quan hệ mâu thuẫn, siêu thời gian và không gian, có thể cảm mà không thể nói bằng văn từ hạn định. Điều này đã được Phật giáo nhắc đến trong câu chuyện "ngón tay chỉ trăng" của Đức Phật. Chuyện kể rằng, ngày kia, Đức Phật chỉ tay lên trăng, bảo các đệ tử: "Kia là mặt trăng, cứ theo ngón tay ta mà thấy. Nhưng nên nhớ, ngón tay ta không phải là mặt trăng. Những lời giảng của ta hôm nay cũng vậy. Nghe theo lời ta giảng mà hiểu chân lý nhưng nên nhớ lời giảng của ta không phải là chân lý".

Phải biết cái dụng tâm khêu gợi đó để khi đọc sách Đông phương thì không nhận lầm "ngón tay chỉ trăng" là mặt trăng, còn khi tiếp xúc với người Đông phương thì có thể cảm nhận chân tình, thịnh ý của họ, vốn đã được che lấp sau những cử chỉ thâm trầm, kín đáo, riêng tư.

Nếu bạn chưa bao giờ hay chỉ mới tìm hiểu sơ lược về triết học Đông phương thì có lẽ quyển sách này sẽ mang đến cho bạn những khám phá thú vị nhất về tư tưởng Đông phương, thậm chí sẽ khiến bạn hoài nghi không ít vì có thể đi ngược lại với những gì bạn đã biết.

Bạn có thể tin hoặc không tin vào những điều mà sách trình bày, bởi vốn dĩ đây chỉ là một cuộc đối thoại thú vị về tư tưởng Đông phương cổ điển giữa bạn và tác giả, hoàn toàn không phải là chân lý muôn đời. Mà ngay cả đó có là chân lý đi nữa thì, như Thu Giang Nguyễn Duy Cần chia sẻ, chân lý đó cũng không thể chứng minh vì nó là thị kiến của mỗi người.

6.3.2025
N

[Dương Phương Hiếu · Rating 5 out of 5]

Sách rất mỏng mà tốn thời gian đọc vì nó cho sự suy ngẫm trên từng câu chữ.
Triết học phương Đông nó là một điều gì đó huyền bí mà ta từng biết đến. Thuyết âm dương, kinh dịch,... là những điều mà ta không thể hiểu nổi nếu không có một tinh thần cầu học, cầu hiểu và thực sự đòi hỏi suy luận.
Cũng có lẽ rằng ta đã từ bỏ nó mà theo lối tư duy nhị nguyên hay duy lý của phương Tây. Nhưng phương Tây nào có thể giải thích được những điều huyền bí của phương Đông mà người Tây phương cho rằng là mê tín.
Tác giả nhấn mạnh về tư tưởng của một phương ĐÔng thấm nhuần vào các dân tộc tại đây. Việt Nam liệu rằng tự cho mình là tư tưởng nào? Liệu rằng thoát khỏi ách thống trị thì có trở nên hùng cường hay không khi mà tư tưởng chưa được xác định rõ.
Phân biệt căn bản giữa "hướng nội" và "hướng ngoại"

[Trung Đức · Rating 5 out of 5]

Sách gối đầu giường của mình. Quan điểm sống, triết lý sống, và nhân sinh quan của mình được hình thành phần lớn từ cuốn sách này. Cuốn sách giúp mình hiểu rằng mọi thứ mình nhận được vốn là của mình, là mình đã trải qua, kiến thức hay kinh nghiệm sống không tự nhiên mà có.

Là nền tảng của mọi cuốn sách khác, là nền tảng tư duy của người phương Đông.

Rèn luyện tư duy đa chiều, và sự quân bình.

[Đức Quang · Rating 5 out of 5]

Cuốn sách mô tả triết học Đông phương trên cơ sở so sánh với triết học phương Tây, tập trung vào việc chỉ ra cái hay, cái thực tiễn cần thiết của triết học Đông phương trong bối cảnh hiện tại. Bởi lẽ cái hay của triết phương Tây thì đã nhiều sách báo ca ngợi rồi, còn triết phương Đông thì nhiều người còn mơ hồ chưa biết đến.
Lưu ý: Thứ nhất, cái so sánh ở đây là triết học Tây phương hiện đại - triết học tây phương cổ điển vốn rất tương đồng với triết học Phương đông, với triết học Đông phương cổ điển - trước khi bị hòa nhập và tác động bởi tư tưởng tây phương. Thứ hai là về chuyện định nghĩa danh từ, chẳng hạn, đúng ra phải gọi là "Đạo học Đông phương" bởi ý nghĩa của nó khác với định nghĩa "triết học". Rất nhiều vấn đề tranh cãi và hiểu nhầm nảy sinh xoay quanh việc định nghĩa khác nhau dựa trên tư tưởng khác nhau. Cần chú ý điều này khi nghiên cứu những luồng tư tưởng mới.
Vài ý chính:
- Triết học phương Tây theo trường phái Nhị nguyên, tập trung phân tích ngọn ngành các vấn đề, định nghĩa rõ ràng, phân minh 2 cực phải-trái, trắng-đen. Đạo học phương Đông theo trường phái Nhất nguyên, là mọi thứ quy về 1 mối, trong dương có âm, trong âm có dương, mọi thứ đều có 2 mặt không thể tách rời và luôn theo xu hướng giữ vị thế quân bình..
- Cách biểu diễn và lập luận của Tây phương theo đó cũng rất mạch lạc và hệ thống, trắng ra trắng, đen ra đen, A hoặc là giống hoặc là khác B. Trái lại, Đông phương luôn mang một vẻ mập mờ, hư hư thực thực, biến ảo khôn lường. A có thể không giống cũng chẳng khác B, có thể vừa giống vừa khác B, hoặc A có thể không là gì cả. Cái chân lý thực sự là cái không thể miêu tả và nói thành lời được. Chân lý không thể chứng mình mà chỉ có thể khêu gợi. "Ngôn giả bất tri, tri giả bất ngôn".
- Cách học của phương Tây do đó chủ yếu là cách học bên ngoài, bởi cái gì cũng định nghĩa rõ ràng nên có thể dễ dàng "ta bảo trò nghe", truyền dạy lại những tri thức. Đông phương thì lại chú trọng gợi mở từ bên trong, cho rằng tri thức thực sự chỉ có được khi ta tự giác ngộ. Người "dạy" thực chất chỉ là người khêu gợi, tâm ý thực sự nằm ở những thứ bên ngoài lời nói. Ta có thể thấy trong các tích cổ, các bậc hiền nhân thường không dạy trực tiếp một bài học nào mà thường để học trò tự giác ngộ qua những câu hỏi, câu chuyện, hoàn cảnh riêng. Do đó, việc một người có "ngộ", có "học" được không cũng là do cả duyên nữa.
- Phật giáo. Phật giáo bản chất là một tôn giáo tự nhiên, hướng đến việc làm sao để "thoát khổ", chứ không phải một tôn giáo thờ phụng đấng tối cao nào đó.
+ "Bình đẳng quan" trong Phật giáo đại thừa là cái nhìn điềm đạm bỏ qua mọi sự phân biệt đúng sai, thiện ác. Kẻ chặt tay ta ta cũng quý như kẻ giúp ta chạy chữa, kẻ hiền tài cũng đáng quý như kẻ ngu si, người thân cũng như người sơ, được không mừng mà mất cũng không buồn... Bởi lẽ được với người này là mất với người khác, phân chia nhị nguyên thì mới có hai cực thiện ác lợi hại. Còn nếu coi tất cả là Một, ta là người mà người cùng là ta, thì chỉ còn tốt cho TA mà thôi. Có nghĩa là chừng nào vẫn còn một cái "ta" riêng, thì bất cứ cái gì lợi cho ta, gia đình ta, dân tộc ta... mà có hại đến đoàn thể thì đều là ác cả.
+ Thiện và Ác trong Phật giáo do đó cũng khác quan niệm thông thường. Trước hết, việc đánh giá phải căn cứ vào cái tâm khi hành động, chứ không dựa vào bản thân hành động. Tâm thiện là thiện, tâm ác là ác. Mục tiêu cuối cùng của đạo Phật là hướng đến cõi Niết bàn - tức sự giải thoát thực sự. Thiện và Ác, với nghĩa thông thường, cần được nhìn dưới cặp mặt đại đồng, coi chúng như một cặp sinh đôi không thể tách rời, và phải vượt lên trên cả thiện lẫn ác mới có thể thực sự giải thoát. Còn nếu cứ hướng theo ác nghiệp hay thiện nghiệp thì dù là trừ gian diệt bạo, lấy thiện trừ ác, là dành cả sự nghiệp vì dân tộc, cứu rỗi loài người thì vẫn chỉ là trò trẻ con, là thứ hành tưởng ảo mộng, là Ác. (Đoạn này thật là vcut mà).

[Tùng Lâm Phạm · Rating 5 out of 5]

Nguyễn Duy Cần, hiệu Thu Giang, là một trong những học giả nổi tiếng nhất Việt Nam vào khoảng những năm 50-60 thế kỷ trước. Sách của cụ gồm nhiều thể loại: học làm người, nghệ thuật sống, chuyên khảo, bình luận. Điều tôi khâm phục nhất ở cụ là vốn kiến thức sâu rộng, hiếm có tác giả Việt nào tinh thông từ Triết học Tây phương tới Đạo học Đông phương, từ Phật Học, Dịch Học cho tới các phái Lão, Trang như cụ Thu Giang. Không những vậy, tất cả những tri thức này được cụ hệ thống lại một cách logic, bài bản, cuốn sau bổ sung cho cuốn trước.

Và cuốn sách mở đầu chính là “Nhập môn Triết học Đông phương”, hay phải gọi là “Nhập môn Đạo học Đông phương” mới đúng. Bởi lẽ, phương Đông thiên về Đạo học nhiều hơn. Ngay trong nguyên tự chữ “triết” là “chiết” đã thể hiện lối tư duy Nhị Nguyên của người phương Tây: phân chia, bóc tách vấn đề thành các phần biệt lập với nhau. Nhưng tư tưởng phương Đông vốn thường bao quát, dung dưỡng chứ không chịu có sự phân chia giả tạo, với người phương Đông chúng ta, Triết học không tách rời khỏi Văn học, Sử học, Y học, Huyền học,… gọi chung là Đạo học. Bởi thế, dùng từ “triết” để ám chỉ cái nhìn Nhất Nguyên của người phương Đông thì thật phiến diện và sai lầm!

Cuốn sách rất ngắn và tập trung giải thích về Nhất Nguyên Luận của người phương Đông, qua đó chúng ta sẽ hiểu thế nào là tư tưởng Nhất Nguyên Lưỡng Cực Động, thế nào là thuyết Tam Nguyên, và hóa ra Tam Nguyên cũng chính là Nhất Nguyên (hay nhà Phật gọi là Bất Nhị)! Đừng nhìn hai chữ “nhập môn” mà coi thường! Trên hành trình tìm hiểu Dịch Học của mình, đã không ít lần tôi gặp trở ngại chỉ vì thói quen tư duy Nhị Nguyên. Và tôi quen biết không ít người phải buông bỏ con đường Huyền học Đông phương để chuyển sang các phương pháp thần kỳ của phương Tây bởi họ thấy Đông phương quá mơ hồ, chung chung, mất thời gian, suy cho cùng cũng chỉ vì họ không nắm được nguyên tắc của Nhất Nguyên Luận. Phải biết rằng Đạo học, Huyền học phương Đông thuận theo tự nhiên và không dành cho những người chộp giật, ăn xổi.

Nếu cùng lúc nghiên cứu cả Đạo học Đông phương và Chủ nghĩa Khắc Kỷ (Stoicism) của Tây phương, chắc chắn bạn sẽ thấy có nhiều điểm chung, bởi triết học Tây phương Cổ điển thời Socrates chính là Nhất Nguyên đó thôi, chẳng qua văn minh cơ giới đã khiến họ đánh mất cái truyền thống Nhất Nguyên để chuyển sang Nhị Nguyên.

Trích lời Sir William Jones: “Đọc các kinh sách về Vesdas, khó mà không tin được rằng Pythagore và Platon lại chẳng tham cứu những lý thuyết vĩ đại của mình cùng một nguồn gốc với những bậc hiền giả Ấn Độ”.

Tóm lại, Đông phương hay Tây phương đều có chỗ độc đáo riêng, nhưng nếu bạn muốn tìm hiểu ��ạo học Đông phương (hoặc Triết học Tây phương Cổ điển), hãy trang bị cho mình phương pháp tư duy Nhất Nguyên, và cuốn sách này sẽ là hành trang hữu ích cho bạn bắt đầu.

~ Tùng Tinh Tấn ~

* Xem thêm các bài viết của tôi tại đây: https://tungtinhtan.wordpress.com/202...

[Tovin Seven · Rating 4 out of 5]

Cuốn sách nói về nhập môn triết học, nhưng thực ra, cái chữ "triết học" ở đây chỉ là để giúp người đọc dễ tiếp cận với sách hơn mà thôi, có lẽ, "đạo học" mới là từ phù hợp hơn. Đông phương, Tây phương về vẻ bề ngoài có vẻ như khác nhau, cách biệt nhau, không dung hòa. Nhưng thực tế lại không như vậy, tiến đến lớp nghĩa trên cùng thì cũng tựu chung về một điểm mà thôi. Sự khác biệt, phân biệt, so sánh ấy chỉ là hình thái bên ngoài sao cho phù hợp với thời thế, xã hội, địa lý, hoàn cảnh, điều kiện của con người mà thôi. Thậm chí, có nhiều "trường phái"/"tư tưởng" triết học với cái tên khác nhau, nhưng những giá trị cốt lõi lại khá tương đồng. Có đọc về Aristotle, Plato, Socrates thì chắc hẳn ta sẽ thấy rất tương đồng với nhiều tư tưởng đến từ Ấn Độ xa xưa. Chủ nghĩa khắc kỷ cũng có rất nhiều nét tương đồng với Phật giáo.

Hiểu được như vậy, các tư tưởng, trường phái, tôn giáo,... cũng có thể được coi như những công cụ rất mạnh mẽ, hữu ích. Biết được khi nào nên dùng cái gì, dùng "thuốc" Tây hay "thuốc" Đông một cách hiệu quả thì mới là có trí tuệ. Thiên lệch quá về bên nào thì quả là lãng phí.

Phần cuối sách, có bàn đến việc đọc sách, phần này rất hay. Đọc sách cũng như việc ăn món ăn. Sẽ có món ngon, món dở. Ngon, dở lại tùy vào khẩu vị mỗi người. Thậm chí là cùng với một người, hôm nay ăn món này thì ngon, nhưng vẫn là món ấy, ngày mai lại thành dở. Ăn một vài lần thì thấy ngon, mà ăn nhiều lần thì sẽ lại chán. Ăn vào thấy ngon thì cũng mới chỉ là ở cảm nhận ban đầu trong khoang miệng. Ăn xong, tiêu hóa được sách đến đâu, biến những tri thức ấy thành hữu ích với mình đến đâu lại là một con đường dài.

Đúng như cái tên, cuốn sách này là một cuốn nhập môn tuyệt vời cho người Tây/Đông tiếp cận đến những giá trị, minh triết của Đông phương.

[Liên Phương]

Phải đọc lại lần nữa thôi. Tại đọc lần 1 chả hiểu gì cả 😅

-Tây phương hướng ngoại, chuộng phân biệt rạch ròi các khía cạnh, các chủ thể. Đông phương hướng nội, coi tất cả đều là một. Vì thế, một câu nói, một đoạn văn sẽ không thể hiện hết được tư tưởng "Là Một" của phương Đông.

-Chính vì trái ngược trong tư tưởng nên văn học cũng có sự khác biệt. Tây phương thiên về chi tiết, có kết luận rõ ràng, hướng đến việc truyền bá tư tưởng rõ ràng cụ thể. Đông phương thiên về bao quát, nên văn học theo thiên hướng khơi gợi những cảm xúc, suy nghĩ có sẵn trong tư tưởng.

-Đông phương và Tây phương như 2 mặt trái phải của một vấn đề. Không có cái nào hơn cái nào, không có cái nào đúng hay sai. Chúng ta nên học hỏi tư tưởng của cả 2, học hỏi tinh hoa của cả 2 để có được sự cân bằng.

[Việt Hùng · Rating 5 out of 5]

Đúng là tác giả mà mình thần tượng. Ý tứ thâm sâu như núi như mây mà cách diễn giải lại rất rõ ràng, cách hành văn rất mạch lạc và hàm súc. Cụ Thu Giang Nguyễn Duy Cần đã giải thích rất rõ về những điều cốt yếu trong triết học Đông phương, đặc biệt là so sánh để sự khác biệt để hiểu rõ hơn Đông phương Đạo học và Tây phương Triết học. Sách hay ở chỗ cái học của tác giả vừa trọng bề rộng mà lại vừa thâm sâu, nên những quan điểm trong sách đã được so sánh và đúc rút từ vô vàn những ý tưởng, là những tinh hoa để người đọc dễ dàng tiếp cận. Phần phụ lục cũng rất hay và bổ ích. Vì bias cụ nữa nên toy sẽ để 5 xaooo =)))

[Ngoc · Rating 5 out of 5]

Thực sự là một cuốn sách "Nhập môn" xúc tích, bao quát với định hướng rõ ràng. Với mình, đây là một bức tranh tổng thể mạnh lạc để bắt đầu tìm hiểu về Văn hoá Đông phương.
Lời văn có hơi giống tiểu luận Văn hoá phương Đông và văn hoá phương Tây của cùng tác giả nhưng hàm lượng kiến thức về phương Tây đã được lược bớt. Những phần dẫn chứng về phương Đông chi tiết, rõ nét hơn. Do đó, trọng tâm nội dung mỗi quyển không bị ảnh hưởng.
Dù chúng ta đọc cuốn nào trước đi chăng nữa, nội dung chắc chắn vẫn sẽ có ích như nhau.

[Hung · Rating 2 out of 5]

à thực ra thì cũng không biết viết thế nào nữa =))
Sách này tập trung về hai đường hướng triết học của phương Đông - nhất nguyên và phương Tây - nhị nguyên. Dù cho sách thi thoảng có nói là điểm mạnh của lối suy nghĩ của phương Tây là đã được phân tích nhiều, trong sách này bác tập trung vào phương Đông hơn, thì mình cảm giác vẫn hơi bị thiên về một phương, mình thích được biết toàn thể hơn.
Và mình nghĩ trong bối cảnh quyển này thì nên là lối suy nghĩ thay vì to tát là triết học, vì các bình luận, dẫn chuyện thì hơi ngẫu hứng, mình không thấy được thành hệ thống như khi gọi là triết học.

[Bạch Thố · Rating 3 out of 5]

Quyển sách này đến tay mình đúng là do rất nhiều trợ duyên mới thành. Và đọc xong phải nói: quá đúng thời điểm. Nếu đọc sớm hơn có lẽ mình đã không lĩnh hội được những gì tác giả viết (bây giờ thì cũng lĩnh hội cơ bản thôi chứ sâu sắc chắc còn xa lắc :))
Thấy nửa sau cuốn sách hay hơn và riêng phụ lục cho 4 sao.

[Tuấn Hà Lê · Rating 5 out of 5]

Cuốn sách nhẹ nhàng làm tốt vai trò dẫn nhập vào (cái tạm được gọi là) ‘triết học’ Đông Phương.

Ngoài ra còn có chút so sánh với triết học Tây Phương, cũng như so sánh hai nền văn hoá Đông Tây ở phần kết phụ lục.

[Viễn Chí · Rating 3 out of 5]

Ý nghĩa khá sâu sắc. Hiểu nhiều qua các truyện tiên hiệp đã đọc. Nhưng cách viết Văn quá khó để đọc lâu.

[Minh Hau · Rating 3 out of 5]

Một quyển sách ngắn gọn theo đúng nghĩa nhập môn, cụ đã trình bày cái trọng tâm triết học Đông phương và so sánh với Tây phương.

[Tri Duc · Rating 5 out of 5]

Nguyễn Duy Cần (hiệu Thu Giang) đối với mình là một học giả mẫu mực của thế kỷ 20. Sự sâu sắc và uyên thâm trong các nghiên cứu và tổng hợp của ông còn là minh chứng cho bản thân mình thấy rằng ông là điển hình của người theo con đường tự học, tự rèn luyện, với tinh hoa của triết học phương Đông được lồng ghép sâu đậm trong cách tư duy và hành văn của ông.

Cuốn sách này cũng không phải ngoại lệ. Ông đã phân tích về sự khác nhau ở nhiều góc độ giữa triết học phương Tây và triết học phương Đông. Trong khi phương Tây chú trọng các phương pháp nhị nguyên (chia tách một khái niệm ra thành 2 thái cực riêng biệt) thì phương Đông từ thuở xa xưa đã luôn coi trọng thuyết nhất nguyên (tất cả mọi thứ đều là một). Ngoài ra, tác giả cũng trích dẫn: "Sự khác biệt có thể gọi là lớn nhất giữa triết học Tây phương và triết học Đông phương là đối với người tây phương, tư tưởng là một khí cụ dùng để hiểu biết (biết để mà biết); trái lại đối với người Đông Phương Ấn Độ thì tư tưởng là một dụng cụ để hành động trước hết (biết để làm)" (Maryse Choise)

Nguyễn Duy Cần cũng đưa ra quan điểm về "vấn đề thiện ác theo Phật giáo'. Phải thừa nhận một điều rằng việc coi thiện/ác là hai thái cực trái ngược nhau dường như đã ăn vào DNA của con người từ rất lâu rồi. Tuy nhiên, Thiện ác thực chất chỉ là một vấn đề mang tính tương đối mà không nên thiên chấp bên nào cả, phải giữ được quân bình. Nghĩa là, khái niệm phân chia phải nên bị bác bỏ, vì vô minh nên mới nhận lầm có nhân có ngã, có thiện có ác. Cái mà gây ra những sự chống đối nhau, chính là lòng ích kỷ và cái khái niệm phân chia (chia phân thiện ác do tâm sai biệt của mình). Quả đúng là vậy, một hành động có thể được coi là thiện trong tình cảnh A nhưng lại được coi là ác trong tình cảnh B.

Sẽ rất bình thường khi không hấp thụ được hết những điều này ngay từ lần đầu tiên được tiếp xúc, nhưng càng ngẫm càng thấy, con đường Trung Đạo mới chính là con đường đến với sự khai mở.

Chưa bao giờ thất vọng với sách của cụ Nguyễn Duy Cần. Quyển này 5/5.

[Thai Son · Rating 5 out of 5]

Cuốn nhập môn này bắt đầu đơn giản, nhưng khi đi sâu có thấy được liên hệ, ảnh hưởng, tương tác giữa thứ văn hóa "tìm sự thật" của Tây phương và văn hóa "hướng đến cân bằng" của Đông phương. Tôi phải sửa lại, cái so sánh "tìm sự thật" vs. "hướng đến cân bằng" này là hiểu một cách rất hời hợt về hai hệ suy tưởng. Theo những tổng kết của cuốn sách, thì văn hóa phương Tây là một sự hướng ra ngoài, muốn được hiểu, được giao tiếp, còn văn hóa phương Đông gần hơn với việc hướng vào trong, cũng là tìm sự thật, nhưng một thứ sự thật từ những cảm nhận của nội tâm, chứ không phải sự thật của câu chữ và logic.

Đây có lẽ là cuốn sách mình thấy thỏa mãn nhất, và thể hiện được tinh thần của Thu Giang Nguyễn Duy Cần rõ rệt hơn nhiều so với những quyển hướng dẫn/ nhập môn khác. Đúng với tinh thần "nhập môn", Nguyễn Duy Cần không đi quá sâu vào việc giải thích các hệ thống suy nghĩ Đạo Giáo, Khổng Giáo, hay Phật Giáo, mà cho ta đi vào một cuộc phiêu lưu của những hệ giá trị và những chuyện ngụ ngôn bên đường. Bất ngờ nhất là những suy nghĩ và quan sát về việc tương tác giữa người phương Đông và người phương Tây (dẫn chứng lịch sử: người Nhật bị bàn tay khoa học của phương Tây "cưỡng dục", phải quay lại học cái của phương Tây, để rồi rơi vào một cái "bản ngã chung" mới mà làm hại chính họ).

Thế nào là xã hội văn minh?

[Thanhtruc · Rating 4 out of 5]

Một cuốn sách dẫn nhập tuyệt vời cho những người mới bắt đầu tìm hiểu Triết Đông.......................Tác giả có một câu mà tôi thấy rất đúng đó là Phương Đông và Phương Tây tuy 2 là 1 , cả 2 bổ trợ những thiếu sót lẫn nhau, đừng thiên về bên nào quá
Nuối tiếc Việt Nam đã từng có một nền Triết Học phát triển cực kỳ, nếu không xảy ra biến cố "đó" thì không biết nó sẽ phát triển đến cỡ nào

[Ma Bóng]

like

[Tử Dương · Rating 4 out of 5]

Đọc xong quyển này thấy thấm Nam Hoa Kinh thêm một chút.