What do you think?
Rate this book
Tsjip ; De leeuwentemmer
Nog geen twee maanden na het verschijnen van Kaas legde Elsschot de laatste hand aan een nieuw boek, geïnspireerd door en opgedragen aan zijn kleinzoon Jan Tsjip (1934). Voor Elsschot was het schrijven van deze 'eenvoudige familiehistorie' over het huwelijk van Laarmans' dochter Adèle met de Pool Bennek Maniewski en de geboorte van hun zoon Tsjip een "Mijn bedoeling is geweest een zeer alledaagsche, zo terre à terre mogelijke gebeurtenis door intensiteit lezenswaard te maken. Met andere woorden, van niets iets te maken. Zonder inhoud een boek te schrijven."
Uitgerekend de inhoud van het boek zou voor problemen zorgen. De episode over het godsdienstonderricht aan Adèle stuitte de Vlaamse katholieke redactie van Forum (het tijdschrift waarin Tsjip zou worden voorgepubliceerd) zó tegen de borst dat ze eisten dat de gewraakte scène geschrapt zou worden. Elsschot wist de redactieleden echter op gewiekste wijze tegen elkaar uit te spelen en redde aldus die 'aardige, lieve passage' van zijn boek.
Ook na Tjsip liet Elsschot 'die kleine smeerlap van een kleinzoon' niet los. In 1940 verscheen het vervolg De Leeuwentemmer , een reeks brieven waarin Laarmans aan zijn zoon Walter schrijft over het opgroeien van Tsjip, het stuklopen van het huwelijk van Adèle en Bennek, hun strijd om het kind en de daaropvolgende 'ontvoering' uit Polen. In 1943 werden Tsjip en De Leeuwentemmer overeenkomstig Elsschots intentie voor het eerst in een gezamenlijke uitgave gepubliceerd. Kort daarop werd het boek met succes in Amerika uitgebracht, bedoeld voor de Nederlandse emigranten.
Deze editie is tot stand gekomen onder auspiciën van het Constantijn Huygens Instituut voor tekstedities en intellectuele geschiedenis van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.
Uitgerekend de inhoud van het boek zou voor problemen zorgen. De episode over het godsdienstonderricht aan Adèle stuitte de Vlaamse katholieke redactie van Forum (het tijdschrift waarin Tsjip zou worden voorgepubliceerd) zó tegen de borst dat ze eisten dat de gewraakte scène geschrapt zou worden. Elsschot wist de redactieleden echter op gewiekste wijze tegen elkaar uit te spelen en redde aldus die 'aardige, lieve passage' van zijn boek.
Ook na Tjsip liet Elsschot 'die kleine smeerlap van een kleinzoon' niet los. In 1940 verscheen het vervolg De Leeuwentemmer , een reeks brieven waarin Laarmans aan zijn zoon Walter schrijft over het opgroeien van Tsjip, het stuklopen van het huwelijk van Adèle en Bennek, hun strijd om het kind en de daaropvolgende 'ontvoering' uit Polen. In 1943 werden Tsjip en De Leeuwentemmer overeenkomstig Elsschots intentie voor het eerst in een gezamenlijke uitgave gepubliceerd. Kort daarop werd het boek met succes in Amerika uitgebracht, bedoeld voor de Nederlandse emigranten.
Deze editie is tot stand gekomen onder auspiciën van het Constantijn Huygens Instituut voor tekstedities en intellectuele geschiedenis van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.
157 pages, Paperback
First published January 1, 1943
12 people are currently reading
222 people want to read
About the author
Willem Elsschot
44 books111 followersWillem Elsschot is het pseudoniem van Alfonsus Josephus de Ridder, een Vlaamse dichter en schrijver.
Willem Elsschot in de Nederlandstalige Wikipedia
Willem Elsschot in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
Willem Elsschot bij "Schrijversgewijs"
Willem Elsschot is the pseudonym of Alfonsus Josephus de Ridder, a Flemish poet and writer.
Willem Elsschot in the English Wikipedia
Willem Elsschot in de Nederlandstalige Wikipedia
Willem Elsschot in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
Willem Elsschot bij "Schrijversgewijs"
Willem Elsschot is the pseudonym of Alfonsus Josephus de Ridder, a Flemish poet and writer.
Willem Elsschot in the English Wikipedia
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 35 reviews
December 27, 2024
Net als Lijmen/Het Been vormt ook Tsjip/De Leeuwentemmer een tweeluik. Het eerste deel verscheen in 1934, één jaar na
Kaas
, Elsschot’s beroemdste en meest vertaalde roman. Het tweede deel werd zes jaar later gepubliceerd. Tegenwoordig worden beide werken meestal samen uitgegeven en dat is maar goed ook want, hoewel ze qua toon en stijl verschillen, haken de twee teksten expliciet op elkaar in. Samen geven ze een goed beeld van Elsschot’s zeer brede bereik als verteller en van zijn stilistisch meesterschap.
Tsjip is opgedragen aan Jan Maniewski, Elsschot’s kleinzoon en opent met een engiszins raadselachtige opdracht. Het is in deze eerste bladzijden niet meteen duidelijk wie er aan het woord is: is dit een soort van voorwoord door de auteur zoals in Kaas of is het Frans Laarmans, de verteller zelf, die het eigen verhaal inleidt? Ook de toon van de inleidende pagina’s laat zich niet eenvoudig karakteriseren: er klinken zowel spijt en schaamte over de gemaakte keuzes in door als berusting in het eigen lot en hoop op verlossing.
Het verhaal zelf wordt zoals steeds bij Elsschot op een erg zakelijke, onverbloemde toon, verteld. Net als in Kaas is ook hier weer Laarmans zelf aan het woord. Dit keer ligt de focus echter niet op zijn zakelijke avonturen maar op zijn familieleven en meer bepaald op de verloving van zijn oudste dochter Adele met Bennek, een Poolse medestudent met wie ze vervolgens ook trouwt en een kind krijgt.
In de eerste hoofdstukken toont Elsschot zich als vanouds als meester ironicus. Laarmans wordt zoals steeds voorgesteld als de vleesgeworden middelmatigheid; een “doodgewoon mannetje” zonder ook maar de minste daadkracht. Zowel zijn vrouw als zijn eigen vader verwachten van hem dat hij zijn dochter en diens vrijer aan de tand voelt over hun toekomstplannen maar zelf erkent hij te “vodachtig” te zijn om hen wat dan ook te vragen. Laarmans laat de zaken liever op hun beloop dan dat hij de confrontatie aangaat. Zelfs wanneer zijn dochter kapotgaat van verdriet omdat haar Poolse vrijer naar huis is teruggekeerd zonder haar ten huwelijk te vragen, zoekt hij liever uitvluchten dan met haar het gesprek aan te gaan en slaagt hij er enkel in om wat gemeenplaatsen te stamelen wanneer het gesprek dan toch onvermijdelijk wordt. De manier waarop het vaderlijk onvermogen om zijn dochter te troosten in scène wordt gezet is vintage Elsschot: bitter en hilarisch tegelijkertijd en met de kenmerkende knipogen naar de Vlaamse kleinburgerlijkheid (de gedweilde vloer als obstakel, de veranda als toevluchtsoord en, bovenal, de mayonaise die ook wanneer er bittere tranen vloeien volgens traditioneel recept moet worden bereid):
“Ik zal Adele toch eens moeten aanspreken. Niet omdat zij ons gezin verpest met die smart, maar omdat ik er het mijne toe bijdragen moet om haar zo spoedig mogelijk de strijd tegen zichzelf te doen aanbinden. Ik heb dus op een gunstige gelegenheid gewacht. Maandag was zij de gang aan ’t dweilen, maar als die vloer nat is kan ik haar niet naderen en zo van op een afstand mist een gesprek het plechtige dat zo goed zou passen bij wat ik met haar te behandelen heb. Toen ik echter gistermiddag onverwachts in de keuken kwam stond zij daar mayonaise te maken, de oliefles in de ene en een vork in de andere hand, het hoofd een beetje terzijde opdat haar adem ze niet zou doen mislukken. Ik heb haar met grote zachtheid toegesproken maar niettemin gezegd wat ik te zeggen had. Dat een knap en afgestudeerd meisje zoals zij de moed niet mocht laten zinken, dat zij zo niet door mocht gaan want dat zij ziek zou worden en haar moeder ook, dat zij later wel een andere jongen vinden zou, minstens even goed als hij, dat zij dit, dat zij dat. Pas toen ik mijzelf zo hoorde praten trof het mij hoe hol dat alles klonk en begreep ik opeens dat men met woorden geen drenkeling redt, dat zij alleen zeggenschap heeft in haar smart, dus ook het recht dood te gaan aan haar Pool. Ik heb dat ook niet eens op een antwoord gewacht. Bij wijze van besluit heb ik haar gauw op het hoofd getikt en heb mij in de veranda teruggetrokken, vanwaar ik hoorde dat de mayonaise onder gesnotter werd voorgezet.”
Ook in de rest van het boek drijft Elsschot gretig de spot met de kleinheid van Laarmans’ burgerlijke leventje. De scène waarin vader Frans zijn dochter op een paar uur tijd de catechismus tracht aan te leren zodat ze ook voor de kerk kan trouwen is een pareltje. In amper een bladzijde slaagt Elsschot erin om tegelijkertijd de dogma’s van de katholieke Kerk en het onvermogen van de doorsneeburger om boven zichzelf uit te stijgen door de mangel te halen.
‘Is er werkelijk een God, pa?’, vraagt zij. Is dat nu een vraag om tot je vader te richten als je zelf tweeëntwintig bent? En zij stelt die zo eenvoudig als vroeg zij of Litouwen een republiek is. Als zij waarlijk denkt dat ik haar bescheid geven kan dan is dat een blijk van overdreven waardering.
Of er een God is. Een vraag waar ik tegen op zie als tegen de Himalaya. Al die jaren heb ik mijn afgrond kuis bedekt gehouden en ik zal hem op deze dag zeker niet ontbloten. Ik zeg haar dus maar dat ik hoop van wel, maar dat een klerk zoals ik dat niet kan uitmaken.”
In de laatste pagina’s echter slaat de toon helemaal om. Wanneer Laarmans voor het eerste zijn pasgeboren kleinzoon in de armen houdt verdwijnt alle ironische distantie en toont Elsschot zich van zijn meest lyrische zijde. De beschrijving van wat er op dat ogenblik door het hoofd van de verteller heengaat is doorspekt met religieuze metaforen en referenties. Dat wondermooie slotakkoord, dat prachtig contrasteert met de fatalistische en bittere toon van de rest van het boek, maakt van Tsijp voor mij althans één van Elsschot’s meest ontroerende werken, en misschien wel één van de mooiste novellen die ooit in het Nederlands zijn geschreven. Niet dat ik honderden Nederlandse novellen heb gelezen, maar toch.
Net als Tsjip opent De Leeuwentemmer met een raadselachtig stukje paratekst. De eerste drie hoofdstukken dragen de titel “Achter de schermen.” De verteller reflecteert er op de opdracht die Tsjip inleidde alsof hij die nog dient te schrijven. Hij gaat daarbij uiterst meticuleus te werk: elke zin, elk woord en zelfs de woordvolgorde wordt zorgvuldig gewikt en gewogen. Hoewel het hier gaat om een fictionele analyse door de verteller zelf, geeft het ons niettemin een interessante inkijk in hoe het “achter de schermen” in Elsschot’s geest aan toe gaat wanneer die aan het schrijven slaat, welke keuzes hij in overweging neemt en welke effecten hij met zijn schrijven beoogt. Hij verhult daarbij overigens geenszins dat de finale keuzes vaak eerder “ter wille van de poëzie” dan omwille van de waarheid worden gemaakt.
Na dit vrij spectaculaire begin kwam de rest van De Leeuwentemmer me wat conventioneler over nu ik het boek voor de vierde of vijfde keer herlas. De vertelsituatie doet sterk denken aan die van Kaas: In een reeks brieven aan zijn oudste zoon Walter vertelt Frans Laarmans hoe het huwelijk van zijn dochter met haar Poolse echtgenoot op de klippen loopt en wat er vervolgens met hun kind, “Tsjip” gebeurt. Uiteraard blijft Elsschot een meesterstilist en zijn er ook in deze novelles een aantal memorabele scènes waarin de Vlaamse kleinburgerlijkheid op onnavolgbare ironische wijze te kijk worden gezet maar na het weergaloze Tsjip ontgoochelde De Leeuwentemmer een heel klein beetje.
Toch werd ik ook nu weer getroffen door de mildheid die finaal telkens doorschemert in Elsschot’s werk. Net als in Kaas schijnt de boodschap ook hier weer te zijn: ja, de mens is feilbaar en heeft kleine kantjes, en nee zijn daden zijn zeker niet altijd door morele motieven geïnspireerd, maar wie het beter kan mag het zeggen. We moeten ermee door….
Vrolijk kerstfeest en veel leesplezier in 2025 alvast!
Tsjip is opgedragen aan Jan Maniewski, Elsschot’s kleinzoon en opent met een engiszins raadselachtige opdracht. Het is in deze eerste bladzijden niet meteen duidelijk wie er aan het woord is: is dit een soort van voorwoord door de auteur zoals in Kaas of is het Frans Laarmans, de verteller zelf, die het eigen verhaal inleidt? Ook de toon van de inleidende pagina’s laat zich niet eenvoudig karakteriseren: er klinken zowel spijt en schaamte over de gemaakte keuzes in door als berusting in het eigen lot en hoop op verlossing.
Het verhaal zelf wordt zoals steeds bij Elsschot op een erg zakelijke, onverbloemde toon, verteld. Net als in Kaas is ook hier weer Laarmans zelf aan het woord. Dit keer ligt de focus echter niet op zijn zakelijke avonturen maar op zijn familieleven en meer bepaald op de verloving van zijn oudste dochter Adele met Bennek, een Poolse medestudent met wie ze vervolgens ook trouwt en een kind krijgt.
In de eerste hoofdstukken toont Elsschot zich als vanouds als meester ironicus. Laarmans wordt zoals steeds voorgesteld als de vleesgeworden middelmatigheid; een “doodgewoon mannetje” zonder ook maar de minste daadkracht. Zowel zijn vrouw als zijn eigen vader verwachten van hem dat hij zijn dochter en diens vrijer aan de tand voelt over hun toekomstplannen maar zelf erkent hij te “vodachtig” te zijn om hen wat dan ook te vragen. Laarmans laat de zaken liever op hun beloop dan dat hij de confrontatie aangaat. Zelfs wanneer zijn dochter kapotgaat van verdriet omdat haar Poolse vrijer naar huis is teruggekeerd zonder haar ten huwelijk te vragen, zoekt hij liever uitvluchten dan met haar het gesprek aan te gaan en slaagt hij er enkel in om wat gemeenplaatsen te stamelen wanneer het gesprek dan toch onvermijdelijk wordt. De manier waarop het vaderlijk onvermogen om zijn dochter te troosten in scène wordt gezet is vintage Elsschot: bitter en hilarisch tegelijkertijd en met de kenmerkende knipogen naar de Vlaamse kleinburgerlijkheid (de gedweilde vloer als obstakel, de veranda als toevluchtsoord en, bovenal, de mayonaise die ook wanneer er bittere tranen vloeien volgens traditioneel recept moet worden bereid):
“Ik zal Adele toch eens moeten aanspreken. Niet omdat zij ons gezin verpest met die smart, maar omdat ik er het mijne toe bijdragen moet om haar zo spoedig mogelijk de strijd tegen zichzelf te doen aanbinden. Ik heb dus op een gunstige gelegenheid gewacht. Maandag was zij de gang aan ’t dweilen, maar als die vloer nat is kan ik haar niet naderen en zo van op een afstand mist een gesprek het plechtige dat zo goed zou passen bij wat ik met haar te behandelen heb. Toen ik echter gistermiddag onverwachts in de keuken kwam stond zij daar mayonaise te maken, de oliefles in de ene en een vork in de andere hand, het hoofd een beetje terzijde opdat haar adem ze niet zou doen mislukken. Ik heb haar met grote zachtheid toegesproken maar niettemin gezegd wat ik te zeggen had. Dat een knap en afgestudeerd meisje zoals zij de moed niet mocht laten zinken, dat zij zo niet door mocht gaan want dat zij ziek zou worden en haar moeder ook, dat zij later wel een andere jongen vinden zou, minstens even goed als hij, dat zij dit, dat zij dat. Pas toen ik mijzelf zo hoorde praten trof het mij hoe hol dat alles klonk en begreep ik opeens dat men met woorden geen drenkeling redt, dat zij alleen zeggenschap heeft in haar smart, dus ook het recht dood te gaan aan haar Pool. Ik heb dat ook niet eens op een antwoord gewacht. Bij wijze van besluit heb ik haar gauw op het hoofd getikt en heb mij in de veranda teruggetrokken, vanwaar ik hoorde dat de mayonaise onder gesnotter werd voorgezet.”
Ook in de rest van het boek drijft Elsschot gretig de spot met de kleinheid van Laarmans’ burgerlijke leventje. De scène waarin vader Frans zijn dochter op een paar uur tijd de catechismus tracht aan te leren zodat ze ook voor de kerk kan trouwen is een pareltje. In amper een bladzijde slaagt Elsschot erin om tegelijkertijd de dogma’s van de katholieke Kerk en het onvermogen van de doorsneeburger om boven zichzelf uit te stijgen door de mangel te halen.
‘Is er werkelijk een God, pa?’, vraagt zij. Is dat nu een vraag om tot je vader te richten als je zelf tweeëntwintig bent? En zij stelt die zo eenvoudig als vroeg zij of Litouwen een republiek is. Als zij waarlijk denkt dat ik haar bescheid geven kan dan is dat een blijk van overdreven waardering.
Of er een God is. Een vraag waar ik tegen op zie als tegen de Himalaya. Al die jaren heb ik mijn afgrond kuis bedekt gehouden en ik zal hem op deze dag zeker niet ontbloten. Ik zeg haar dus maar dat ik hoop van wel, maar dat een klerk zoals ik dat niet kan uitmaken.”
In de laatste pagina’s echter slaat de toon helemaal om. Wanneer Laarmans voor het eerste zijn pasgeboren kleinzoon in de armen houdt verdwijnt alle ironische distantie en toont Elsschot zich van zijn meest lyrische zijde. De beschrijving van wat er op dat ogenblik door het hoofd van de verteller heengaat is doorspekt met religieuze metaforen en referenties. Dat wondermooie slotakkoord, dat prachtig contrasteert met de fatalistische en bittere toon van de rest van het boek, maakt van Tsijp voor mij althans één van Elsschot’s meest ontroerende werken, en misschien wel één van de mooiste novellen die ooit in het Nederlands zijn geschreven. Niet dat ik honderden Nederlandse novellen heb gelezen, maar toch.
Net als Tsjip opent De Leeuwentemmer met een raadselachtig stukje paratekst. De eerste drie hoofdstukken dragen de titel “Achter de schermen.” De verteller reflecteert er op de opdracht die Tsjip inleidde alsof hij die nog dient te schrijven. Hij gaat daarbij uiterst meticuleus te werk: elke zin, elk woord en zelfs de woordvolgorde wordt zorgvuldig gewikt en gewogen. Hoewel het hier gaat om een fictionele analyse door de verteller zelf, geeft het ons niettemin een interessante inkijk in hoe het “achter de schermen” in Elsschot’s geest aan toe gaat wanneer die aan het schrijven slaat, welke keuzes hij in overweging neemt en welke effecten hij met zijn schrijven beoogt. Hij verhult daarbij overigens geenszins dat de finale keuzes vaak eerder “ter wille van de poëzie” dan omwille van de waarheid worden gemaakt.
Na dit vrij spectaculaire begin kwam de rest van De Leeuwentemmer me wat conventioneler over nu ik het boek voor de vierde of vijfde keer herlas. De vertelsituatie doet sterk denken aan die van Kaas: In een reeks brieven aan zijn oudste zoon Walter vertelt Frans Laarmans hoe het huwelijk van zijn dochter met haar Poolse echtgenoot op de klippen loopt en wat er vervolgens met hun kind, “Tsjip” gebeurt. Uiteraard blijft Elsschot een meesterstilist en zijn er ook in deze novelles een aantal memorabele scènes waarin de Vlaamse kleinburgerlijkheid op onnavolgbare ironische wijze te kijk worden gezet maar na het weergaloze Tsjip ontgoochelde De Leeuwentemmer een heel klein beetje.
Toch werd ik ook nu weer getroffen door de mildheid die finaal telkens doorschemert in Elsschot’s werk. Net als in Kaas schijnt de boodschap ook hier weer te zijn: ja, de mens is feilbaar en heeft kleine kantjes, en nee zijn daden zijn zeker niet altijd door morele motieven geïnspireerd, maar wie het beter kan mag het zeggen. We moeten ermee door….
Vrolijk kerstfeest en veel leesplezier in 2025 alvast!
May 15, 2018
Het tweeluik Tsjip / De Leeuwentemmer behoort tot het meest autobiografische werk van Elsschot. Beide novellen worden doorgaans samen uitgegeven en dat is maar goed ook, want ze vormen stilistisch en thematisch eigenlijk één geheel.
Op zijn geheel eigen wijze beschrijft burgerman Alfons De Ridder als schrijver Willem Elsschot als personage Frans Laarmans over het (mislukte) huwelijk van dochter Adele met de Pool Bennek Maniewski en over de geboorte en het latere getouwtrek om Jan (“Tsjip”), de kleinzoon die uit dat huwelijk geboren worden.
Dat Adele uitgerekend met een streng katholieke Poolse familie trouwt, is voor Elsschot een prima aanleiding om nog eens flink tegen de schenen van het geloof te schoppen. Ook de klassieke rolpatronen krijgen een veeg uit de pan. “Een bokser heeft zijn verzorgers nodig en een man van zaken zijn vrouw” (p.196). Maar de houding van Elsschot blijft hier dubbelzinnig. Hoe ver gaat het spanningsveld tussen de suffige klerk Laarmans en de gehaaide zakenman De Ridder?
Verder is het vooral smullen van de rijke, maar cynische taal natuurlijk. Het gezin wordt nu eens als een onderneming dan weer als een rederij omschreven. Relaties met verdere (al dan niet toekomstige) familieleden, worden onderhouden als oorlogszaken. “The hostilities are opened,” merkt de clevere zoon op als de deurbel gaat die het bezoek van Benneks vader aankondigt (p.31). Even verder probeert een bezoekende schoonmoeder “een blik te werpen op haar gouden broche, maar ’t vel van haar onderkin hangt in de weg” (p.51).
Te midden van dit alles pinkt de “vodachtige” Frans Laarmans ontroerd een traantje weg als hij zijn kleinzoon voor het eerst vasthoudt en verstijft hij van schrik als diezelfde kleinzoon (te) lang door zijn familie in Polen wordt vastgehouden.
Tsjip / De Leeuwentemmer biedt een boeiende, uiteraard geromantiseerde inkijk in het familieleven van Elsschot. Die is soms vertederend en vaak hilarisch, vooral door het bijtende taalgebruik van de verder weinig ondernemende verteller Frans Laarmans. Dit tweeluik is best wel geestig en zeker in Tsjip staan enkele sublieme passages, maar het behoort niet tot het beste werk van Elsschot.
Op zijn geheel eigen wijze beschrijft burgerman Alfons De Ridder als schrijver Willem Elsschot als personage Frans Laarmans over het (mislukte) huwelijk van dochter Adele met de Pool Bennek Maniewski en over de geboorte en het latere getouwtrek om Jan (“Tsjip”), de kleinzoon die uit dat huwelijk geboren worden.
Dat Adele uitgerekend met een streng katholieke Poolse familie trouwt, is voor Elsschot een prima aanleiding om nog eens flink tegen de schenen van het geloof te schoppen. Ook de klassieke rolpatronen krijgen een veeg uit de pan. “Een bokser heeft zijn verzorgers nodig en een man van zaken zijn vrouw” (p.196). Maar de houding van Elsschot blijft hier dubbelzinnig. Hoe ver gaat het spanningsveld tussen de suffige klerk Laarmans en de gehaaide zakenman De Ridder?
Verder is het vooral smullen van de rijke, maar cynische taal natuurlijk. Het gezin wordt nu eens als een onderneming dan weer als een rederij omschreven. Relaties met verdere (al dan niet toekomstige) familieleden, worden onderhouden als oorlogszaken. “The hostilities are opened,” merkt de clevere zoon op als de deurbel gaat die het bezoek van Benneks vader aankondigt (p.31). Even verder probeert een bezoekende schoonmoeder “een blik te werpen op haar gouden broche, maar ’t vel van haar onderkin hangt in de weg” (p.51).
Te midden van dit alles pinkt de “vodachtige” Frans Laarmans ontroerd een traantje weg als hij zijn kleinzoon voor het eerst vasthoudt en verstijft hij van schrik als diezelfde kleinzoon (te) lang door zijn familie in Polen wordt vastgehouden.
Tsjip / De Leeuwentemmer biedt een boeiende, uiteraard geromantiseerde inkijk in het familieleven van Elsschot. Die is soms vertederend en vaak hilarisch, vooral door het bijtende taalgebruik van de verder weinig ondernemende verteller Frans Laarmans. Dit tweeluik is best wel geestig en zeker in Tsjip staan enkele sublieme passages, maar het behoort niet tot het beste werk van Elsschot.
July 12, 2021
Het einde van Tsjip, waarin Elsschot zijn kleinzoon Tsjip voor het eerst vastneemt en hem zijn sobriquet geeft, is één van de mooiste passages die ik al in de Nederlandse letteren heb mogen lezen. De thematiek is schmaltzy maar het boek leest niet zo, en al vond ik de Leeuwentemmer door zijn vorm als briefroman minder sterk dan Tsjip, het blijft een bekoorlijk geheel. Hoogtepunten: de huwelijkstoestanden in café en gemeentehuis van Coxyde, de bovenvermelde ontmoeting met de kleinzoon en de beschrijving van het katholieke regime van de schoonmoeder in Polen. Schitterend anti-klerikaal boek ook, een kleine storm in boekvorm die me zin geeft om op te staan en hier "ni dieu, ni maître" door de eenzame ruimte te laten schallen.
June 13, 2011
Elsschot moet je traag lezen. En genieten van elke zin. Het is Nederlands dat wij niet meer gewoon zijn. Zo ontzettend mooi...
In het middelbaar las ik Kaas en Lijmen/Het been, mar ik heb er nooit echt van genoten. Elsschot is een ontdekking, nu pas kan ik er de volle waarde van inschatten. Elsschot rules!
In het middelbaar las ik Kaas en Lijmen/Het been, mar ik heb er nooit echt van genoten. Elsschot is een ontdekking, nu pas kan ik er de volle waarde van inschatten. Elsschot rules!
February 14, 2021
Aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog schreef Elsschot dit bijna autobiografische werk over het huwelijk van zijn dochter met een Poolse student en zijn kleinzoon, genaamd Tsjip, Jan of De Leeuwentemmer. Zoals bij elk verhaal van Elsschot heb ik er enorm van genoten. (Behalve misschien toen die ene keer toen we verplicht 'Kaas' voor school moesten lezen als pubers.)
Dit verhaal van Elsschot is zoals altijd enorm humoristisch (de enige verhalen van bijna 100 jaar oud die me meermaals luidop kunnen doen lachen) en ver voor op zijn tijd. Atheïsme, echtscheidingen,... het kan allemaal niet op.
Top.
Dit verhaal van Elsschot is zoals altijd enorm humoristisch (de enige verhalen van bijna 100 jaar oud die me meermaals luidop kunnen doen lachen) en ver voor op zijn tijd. Atheïsme, echtscheidingen,... het kan allemaal niet op.
Top.
November 8, 2022
Oud boek. Toch een modern verhaal over scheiden en het gevecht im het kind. 131. Stilzwijgendheid is een geweldig wapen. 143. Maar een man die mevrouw zegt tegen zijn gewezen bedgenoot kan van ons karveel geen tegemoetkoming aanvaarden.
June 30, 2018
De stukken "Opdracht" en "Achter de schermen" geven een inzicht in het denkproces van de schrijver, met name hoe hij de juiste woorden vindt. Dat kan wel gezien worden als een literair hoogstandje "zonder feitelijke inhoud" - eigen woorden van Willem Elsschot.
Het verhaal "Tsip" zelf is allesbehalve niets, integendeel, het gaat hier over één van de belangrijkste pilaren van onze maatschappij: de kracht van het (geromantiseerde) traditionele gezin. In de tijd, toen dit geschreven werd, was dat misschien wel zo alledaags en gewoon dat het een virtuoos als Willem Elsschot nodig had om lezenswaard te worden. Vandaag, waar het traditionele gezin langs alle kanten aangevallen en steeds minder de norm wordt, is het onderwerp helemaal niet meer zo alledaags, eerder controversieel zelfs.
Jonge mensen die verliefd worden, hun ouders verlaten en een eigen gezin stichten, een kind op de wereld zetten: gewone, alledaagse dingen die gelukkig al eeuwen gebeuren of geen van ons zou hier vandaag zijn. Terwijl de auteur dit beschrijft en de invloed ervan op zijn eigen leven weergeeft, beschrijft hij tegelijkertijd de modale Vlaming die het leven neemt zoals het komt, een kruising tussen Lamme Goedzak en de Vlaamse leeuw. De man als het officiële hoofd van het gezin, maar de vrouw is de baas thuis, degene die alles draaiende houdt. Je vind hier ook nog de clash van culturen: Polen tegen Vlaanderen, streng katholicisme tegen katholicisme-als-het-moet. Omgekeerde migratie, ook een heikel punt, een Vlaamse die naar Polen trekt, meestal was (en is) het andersom.
Ouders die grootouders worden, je kind bijstaan op grote afstand, alledaagse zaken die ons allemaal (kunnen) overkomen maar stuk voor stuk onvergetelijke mijlpalen in ieders leven, eigenlijk het belangrijkste in je leven.
Beide boeken volgen op mekaar en de titels geven de relatie van Laarmans met zijn kleinkind weer. Bij een baby past een lief koosnaampje (Tsjip), bij een jongen past dat koosnaampje niet meer, maar wel iets stoerders (Leeuwentemmer).
Elsschotis een woordkunstenaar en het boek zit vol metaforen, militaire en vooral over de zeevaart.
Het grote thema in dit boek is familie maar de andere bekende Elsschot thema's komen ook aan bod: sociaal onrecht, keurslijf van het geloof, platteland tegen de stad, de Vlaamse zaak.
In zijn nawoord noemt Koen Rymenants drie cliché beelden van Elsschot:
1: Het cliché van de "zakelijke" schrijver
2: Het cliché van een schrijver zonder verbeelding
3: Het cliché van Elsschot als buitenstaander in het literaire leven.
Hij concludeert vervolgens: "Deze drie clichés liggen afgedankt in een hoekje". Daarin heeft hij overschot van gelijk.
Een emotioneel boek dat me zeker heeft geraakt. Anders dan Lijmen / Het Been leest dit niet als 1 boek, het zijn er duidelijk 2 waarbij De Leeuwentemmer een chronologisch vervolg is van Tsip. Maar welk een verschil! Waar Tsip nog een "gewone" Elsschot is (weliswaar met veel meer autobiografische elementen maar dat hoeft een gemiddelde lezer niet te weten), is de Leeuwentemmer een regelrecht melodrama (met happy end). Ik wist niet dat Elsschot het in zich had.
De Leeuwentemmer is zeker het spannendste boek van Willem Elsschot dat door zijn actuele thema's als leven in het buitenland, cultuurverschillen en kinderontvoering nog steeds brandend actueel is. Een boek waar ik echt in meeleefde.
Het verhaal "Tsip" zelf is allesbehalve niets, integendeel, het gaat hier over één van de belangrijkste pilaren van onze maatschappij: de kracht van het (geromantiseerde) traditionele gezin. In de tijd, toen dit geschreven werd, was dat misschien wel zo alledaags en gewoon dat het een virtuoos als Willem Elsschot nodig had om lezenswaard te worden. Vandaag, waar het traditionele gezin langs alle kanten aangevallen en steeds minder de norm wordt, is het onderwerp helemaal niet meer zo alledaags, eerder controversieel zelfs.
Jonge mensen die verliefd worden, hun ouders verlaten en een eigen gezin stichten, een kind op de wereld zetten: gewone, alledaagse dingen die gelukkig al eeuwen gebeuren of geen van ons zou hier vandaag zijn. Terwijl de auteur dit beschrijft en de invloed ervan op zijn eigen leven weergeeft, beschrijft hij tegelijkertijd de modale Vlaming die het leven neemt zoals het komt, een kruising tussen Lamme Goedzak en de Vlaamse leeuw. De man als het officiële hoofd van het gezin, maar de vrouw is de baas thuis, degene die alles draaiende houdt. Je vind hier ook nog de clash van culturen: Polen tegen Vlaanderen, streng katholicisme tegen katholicisme-als-het-moet. Omgekeerde migratie, ook een heikel punt, een Vlaamse die naar Polen trekt, meestal was (en is) het andersom.
Ouders die grootouders worden, je kind bijstaan op grote afstand, alledaagse zaken die ons allemaal (kunnen) overkomen maar stuk voor stuk onvergetelijke mijlpalen in ieders leven, eigenlijk het belangrijkste in je leven.
Beide boeken volgen op mekaar en de titels geven de relatie van Laarmans met zijn kleinkind weer. Bij een baby past een lief koosnaampje (Tsjip), bij een jongen past dat koosnaampje niet meer, maar wel iets stoerders (Leeuwentemmer).
Elsschotis een woordkunstenaar en het boek zit vol metaforen, militaire en vooral over de zeevaart.
Het grote thema in dit boek is familie maar de andere bekende Elsschot thema's komen ook aan bod: sociaal onrecht, keurslijf van het geloof, platteland tegen de stad, de Vlaamse zaak.
In zijn nawoord noemt Koen Rymenants drie cliché beelden van Elsschot:
1: Het cliché van de "zakelijke" schrijver
2: Het cliché van een schrijver zonder verbeelding
3: Het cliché van Elsschot als buitenstaander in het literaire leven.
Hij concludeert vervolgens: "Deze drie clichés liggen afgedankt in een hoekje". Daarin heeft hij overschot van gelijk.
Een emotioneel boek dat me zeker heeft geraakt. Anders dan Lijmen / Het Been leest dit niet als 1 boek, het zijn er duidelijk 2 waarbij De Leeuwentemmer een chronologisch vervolg is van Tsip. Maar welk een verschil! Waar Tsip nog een "gewone" Elsschot is (weliswaar met veel meer autobiografische elementen maar dat hoeft een gemiddelde lezer niet te weten), is de Leeuwentemmer een regelrecht melodrama (met happy end). Ik wist niet dat Elsschot het in zich had.
De Leeuwentemmer is zeker het spannendste boek van Willem Elsschot dat door zijn actuele thema's als leven in het buitenland, cultuurverschillen en kinderontvoering nog steeds brandend actueel is. Een boek waar ik echt in meeleefde.
June 25, 2018
n 1933 schreef Willem Elsschot (1882-1960), pseudoniem van Alfons De Ridder, Tsjip, vlak na zijn roman Kaas. In 1939 schreef hij De Leeuwentemmer, en sindsdien verschenen deze twee romans steeds in één en dezelfde bundel. In Tsjip volgen we de relatie van Adele, dochter van Frans Laarmans, met Bennek Maniewski, een Poolse medestudent, hun huwelijk en uiteindelijk de geboorte van hun zoon Jan. Ook al maakt Elsschot niet veel woorden vuil aan de ontmoeting tussen Laarmans en zijn kleinzoon aan het einde van dit boek, blijft het boek en deze episode door de emotionele lading aan je plakken. Het boek is tenslotte ook opgedragen aan Elsschots’ kleinzoon Jan Maniewski. Dat lees je vooral in de uitgebreide opdracht die vooraan is opgenomen en het hoofdstukje ‘Achter de schermen’ waarin de auteur de lezer probeert te verklaren hoe hij de juiste woorden kiest om op de juiste plaats te zetten. Toch loopt opnieuw de fictie niet volledig parallel met het echte leven van Alfons De Ridder. Daar blijft hij goed op letten.
In De Leeuwentemmer groeit Tsjip op en legt hij zijn grootvader als hij bij hem logeert, het vuur aan de schenen met allerlei vragen waarin vooral een leeuw wordt opgevoerd die volgens hem wel groter of sneller moet zijn dan de hele wereld, andere dieren of oprukkende Duitsers. Laarmans’ kleinzoon krijgt niet voor niets leeuwentemmer als bijnaam. Hij vertelt over zijn kleinzoon in enkele brieven naar zijn zoon Walter die gedurende 6 maanden in Parijs woont en ventileert en passant zijn gevoelens over de nakende Tweede Wereldoorlog. Via dit perspectief volg je het verhaal van de leeuwentemmer.
Die leeuwentemmer woont met zijn ouders in Polen. Als de relatie tussen Adele en Bennek op de klippen loopt, neemt ze haar zoon mee naar haar oude thuis. Als hij voor een tweede keer naar haar ex-man wordt gestuurd , laten Bennek en zijn familie hem niet meer vertrekken en begint het getouwtrek om de jongen. Als het er aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog naar uitziet dat Duitsland Polen gaat binnenvallen, wordt Adele met volmacht en al door de ‘familiekrijgsraad’ uitgezonden om de leeuwentemmer terug te krijgen.
Elsschot mag dan wel geschreven hebben dat dit boek ‘zonder inhoud’ was en slechts over het dagelijkse reilen en zeilen in een eenvoudige familie gaat, het boek is opnieuw voorzien van een mooie literaire spanningsboog en niet alleen de familie is een belangrijk thema. Het is ook doorspekt met referenties naar de naderende Tweede Wereldoorlog en het Verdrag van Versailles. Elsschot nam niet voor niets veel militaire en scheepvaartmetaforen op in dit boek. Op het schip van zijn gezin draagt zijn vrouw overigens de broek, maar brengt hij het brood op de plank:
“Ik breng het geld in huis en mijn vrouw verdeelt het in de vorm van voedsel en wat er verder nodig is om in ‘t leven te blijven en er als mensen uit te zien. Zij zorgt voor reinheid van lichaam en ziel, kijkt vorsend ieders klederen en ieders geweten na, roept tot de orde als het niet anders kan en biedt ons haar tranen als laatste argument om elk van ons te doen volharden in ‘t vervullen van zijn plicht.”
Als je het boek aandachtig leest, komt die extra laag over de dreigende oorlog duidelijk aan de oppervlakte. Ook de religie en de kerk, (omgekeerde) migratie, en klassentegenstellingen tussen het vrijere gezin van Adele en de veeleer formele, conservatieve familie van Bennek komen als thema’s opnieuw aan bod in dit boek zoals in zijn vroegere werk.
Elsschots kenmerkende humoristische schrijfstijl en het bondige taalgebruik dat nochtans doorspekt is van metaforen, verhullen niet dat dit een intens en meeslepend boek is geworden waarin we een totaal andere kant van deze auteur leren kennen: die van de familieman die open bloeit als opa. Tsjip/De leeuwentemmer is opnieuw kenmerkend voor Elsschots werk en tegelijkertijd een gevoelig boek dat menige snaar zal raken.
Deze recensie verscheen ook als Hebban-recensie. Zie:https://www.hebban.nl/recensies/natha...
In De Leeuwentemmer groeit Tsjip op en legt hij zijn grootvader als hij bij hem logeert, het vuur aan de schenen met allerlei vragen waarin vooral een leeuw wordt opgevoerd die volgens hem wel groter of sneller moet zijn dan de hele wereld, andere dieren of oprukkende Duitsers. Laarmans’ kleinzoon krijgt niet voor niets leeuwentemmer als bijnaam. Hij vertelt over zijn kleinzoon in enkele brieven naar zijn zoon Walter die gedurende 6 maanden in Parijs woont en ventileert en passant zijn gevoelens over de nakende Tweede Wereldoorlog. Via dit perspectief volg je het verhaal van de leeuwentemmer.
Die leeuwentemmer woont met zijn ouders in Polen. Als de relatie tussen Adele en Bennek op de klippen loopt, neemt ze haar zoon mee naar haar oude thuis. Als hij voor een tweede keer naar haar ex-man wordt gestuurd , laten Bennek en zijn familie hem niet meer vertrekken en begint het getouwtrek om de jongen. Als het er aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog naar uitziet dat Duitsland Polen gaat binnenvallen, wordt Adele met volmacht en al door de ‘familiekrijgsraad’ uitgezonden om de leeuwentemmer terug te krijgen.
Elsschot mag dan wel geschreven hebben dat dit boek ‘zonder inhoud’ was en slechts over het dagelijkse reilen en zeilen in een eenvoudige familie gaat, het boek is opnieuw voorzien van een mooie literaire spanningsboog en niet alleen de familie is een belangrijk thema. Het is ook doorspekt met referenties naar de naderende Tweede Wereldoorlog en het Verdrag van Versailles. Elsschot nam niet voor niets veel militaire en scheepvaartmetaforen op in dit boek. Op het schip van zijn gezin draagt zijn vrouw overigens de broek, maar brengt hij het brood op de plank:
“Ik breng het geld in huis en mijn vrouw verdeelt het in de vorm van voedsel en wat er verder nodig is om in ‘t leven te blijven en er als mensen uit te zien. Zij zorgt voor reinheid van lichaam en ziel, kijkt vorsend ieders klederen en ieders geweten na, roept tot de orde als het niet anders kan en biedt ons haar tranen als laatste argument om elk van ons te doen volharden in ‘t vervullen van zijn plicht.”
Als je het boek aandachtig leest, komt die extra laag over de dreigende oorlog duidelijk aan de oppervlakte. Ook de religie en de kerk, (omgekeerde) migratie, en klassentegenstellingen tussen het vrijere gezin van Adele en de veeleer formele, conservatieve familie van Bennek komen als thema’s opnieuw aan bod in dit boek zoals in zijn vroegere werk.
Elsschots kenmerkende humoristische schrijfstijl en het bondige taalgebruik dat nochtans doorspekt is van metaforen, verhullen niet dat dit een intens en meeslepend boek is geworden waarin we een totaal andere kant van deze auteur leren kennen: die van de familieman die open bloeit als opa. Tsjip/De leeuwentemmer is opnieuw kenmerkend voor Elsschots werk en tegelijkertijd een gevoelig boek dat menige snaar zal raken.
Deze recensie verscheen ook als Hebban-recensie. Zie:https://www.hebban.nl/recensies/natha...
March 15, 2023
Met een constante brede glimlach vlieg je door dit boek (deze boeken). Elsschot is een humorist ten top.
De emoties die een kind teweegbrengt binnen een gezin, zijn zo familiair beschreven. Zeker met zelf een dochtertje van bijna 8 maand en een meer dan fantastische opa, maakt dit boek een must read voor iedere grootvader met een kleine spruit. Zo ongelooflijk mooi en hartverwarmend.
“Zo staan wij dan tegenover elkander. Hij heeft oogjes en een neus als een doodgewoon kind, maar ik weet wel beter. Hij kijkt mij rustig aan, steekt aarzelend zijn handjes uit en komt op mijn arm zitten.
Wij wandelen de tuin door, hij zonder te huilen, ik zonder spraak. Op Walters veld wordt hij door onze mussen begroet. Ik blijf staan en zeg ‘Tjip’. En in zijn mondhoeken ontluikt een glimlach.”
De emoties die een kind teweegbrengt binnen een gezin, zijn zo familiair beschreven. Zeker met zelf een dochtertje van bijna 8 maand en een meer dan fantastische opa, maakt dit boek een must read voor iedere grootvader met een kleine spruit. Zo ongelooflijk mooi en hartverwarmend.
“Zo staan wij dan tegenover elkander. Hij heeft oogjes en een neus als een doodgewoon kind, maar ik weet wel beter. Hij kijkt mij rustig aan, steekt aarzelend zijn handjes uit en komt op mijn arm zitten.
Wij wandelen de tuin door, hij zonder te huilen, ik zonder spraak. Op Walters veld wordt hij door onze mussen begroet. Ik blijf staan en zeg ‘Tjip’. En in zijn mondhoeken ontluikt een glimlach.”
September 24, 2019
Het eerste deel van het boek, Tsjip, is wat mij betreft een meesterwerk. Het is heerlijk intiem en alles valt op zijn plaats, zonder te veel voorspelbaarheid. De Leeuwentemmer, het tweede deel, was daarentegen minder sterk naar mijn idee. Hoewel het nog geen slecht boek was, was het wel een domper na het eerste deel.
March 12, 2025
je zou bij vlagen bijna vergeten dat dit bijna honderd jaar geschreven is. het leest vlot, de schrijfstijl is informeel en grappig (Dimitri Verhulst heeft hier denk ik ook z’n portie van gelezen), maar nooit oppervlakkig. m’n eerste Elsschot maar ik denk ik niet m’n laatste
December 17, 2024
*een latere review, nu ik weer de tijd gevonden heb*
Een leuk tweeluikje over Elsschots worstelingen met het worden van schoonvader en later grootvader. Omdat het op zijn gezin focust, lijkt Elsschot iets meer vatbaar te zijn voor zijn tijdsgeest dan bijvoorbeeld in Kaas of het Dwaallicht. Gelukkig blijft zijn schrijfstijl even grappig en gevat als altijd, wat dacht je dan.
De Leeuwentemmer is voor mij net dat tikkeltje mooier en ontroerender omdat Elsschot zich volledig gewonnen geeft aan de wondere woordspelletjes en filosofische uitdagingen van zijn vijfjarige kleinzoon. De tederheid straalt soms van de pagina's af, iets waar ik Elsschot zelden op betrap.
Een leuk tweeluikje over Elsschots worstelingen met het worden van schoonvader en later grootvader. Omdat het op zijn gezin focust, lijkt Elsschot iets meer vatbaar te zijn voor zijn tijdsgeest dan bijvoorbeeld in Kaas of het Dwaallicht. Gelukkig blijft zijn schrijfstijl even grappig en gevat als altijd, wat dacht je dan.
De Leeuwentemmer is voor mij net dat tikkeltje mooier en ontroerender omdat Elsschot zich volledig gewonnen geeft aan de wondere woordspelletjes en filosofische uitdagingen van zijn vijfjarige kleinzoon. De tederheid straalt soms van de pagina's af, iets waar ik Elsschot zelden op betrap.
August 13, 2024
Tsjip is bijzonder charmerend, vooral omdat Elschot, die zich anders zo verschuilt achter zijn koele zakelijkheid, hier een autobiografische inkijk in zijn persoonlijk leven toelaat, en ontdooit als grootvader. De Leeuwentemmer bouwt voort op Tsjip, maar het is een iets minder aansprekend verhaal. Vooral prachtig is de eigenzinnige kijk van het kind op de wereld.
May 22, 2013
Zeer mooi van toon. Licht ironisch. Kabbelend boek over huwelijk van de dochter van de schrijver, en over zijn eerste kleinzoon.
May 4, 2025
heerlijk
September 8, 2024
Halleluja! Mijn Verlosser is gekomen. Hij zal mij met mijzelf verzoenen en mij genezen van al mijn kwalen. Door hem zal ik wedervinden waar ik radeloos naar zoek in het zand.
In Tsjip/De leeuwentemmer staat de band tussen een man en zijn kleinkind centraal. Protagonist van dienst is Frans Laarmans, antiheld bij uitstek en alter ego van Willem Elsschot. Laarmans is inderdaad zoekende: mislukt als vader van vijf kinderen trotseert hij dagelijks de minachting van zijn echtgenote.
In Tsjip staat vooral de machtsverhouding tussen Laarmans en zijn schoonzoon in spe, de Pool Bennek, centraal. Wanneer het huwelijk tussen Bennek en zijn dochter Adèle voltrokken wordt en zij naar Polen verhuizen, blijft Laarmans verweesd en hulpeloos achter: het is zijn initiatie in het legenestsyndroom. Hij wordt bevrijd van dat gevoel door de komst van zijn kleinzoon, die hij de bijnaam Tsjip geeft. Het worden gezworen kameraden. In een opdracht en een achter de schermen op het einde van de roman schuift een tweede laag over dit verhaal: hier zien we de schrijver Elsschot, die schaaft aan zijn teksten en op zoek is naar de juiste bewoordingen. Hij benadrukt de theatrale kwaliteit van zijn roman en hint al op een bevrijding van zijn kleinkind.
Die bevrijding staat centraal in De leeuwentemmer. De roman is opgevat als een reeks brieven van Laarmans aan zijn zoon Walter, die in Parijs studeert. Aanvankelijk staan de onschuldige conversaties tussen kleinzoon en grootvader centraal (gedomineerd door leeuwen, straatwalsen en zonnesteken), maar al snel pakken zich donkere wolken samen: Adèle en Bennek scheiden, en Bennek houdt hun zoon vast in Polen. Adèle slaagt erin haar zoon te ontvoeren en te bevrijden - ironisch genoeg net op het moment dat de Tweede Wereldoorlog losbarst.
Dit tweeluik blijft ook in 2024 heerlijk fris en verrassend, met de typische humor van Elsschot, vooral in de dynamiek tussen Laarmans en zijn vrouw, of in de volkse taferelen in een cafeetje in Koksijde. Hilarisch zijn ook de pogingen van Adèle om zich in sneltempo tot het katholieke geloof te bekeren: de onbegrijpelijkheid van de katholieke dogma's wordt door Elsschot in de verf gezet, wat de roman al snel een antiklerikaal cachet bezorgde. Hoewel doorspekt met metaforen ogen de zinnen onopgesmukt en alledaags: cynisch, altijd grappig, en af en toe weemoedig. Een kleinood!
In Tsjip/De leeuwentemmer staat de band tussen een man en zijn kleinkind centraal. Protagonist van dienst is Frans Laarmans, antiheld bij uitstek en alter ego van Willem Elsschot. Laarmans is inderdaad zoekende: mislukt als vader van vijf kinderen trotseert hij dagelijks de minachting van zijn echtgenote.
In Tsjip staat vooral de machtsverhouding tussen Laarmans en zijn schoonzoon in spe, de Pool Bennek, centraal. Wanneer het huwelijk tussen Bennek en zijn dochter Adèle voltrokken wordt en zij naar Polen verhuizen, blijft Laarmans verweesd en hulpeloos achter: het is zijn initiatie in het legenestsyndroom. Hij wordt bevrijd van dat gevoel door de komst van zijn kleinzoon, die hij de bijnaam Tsjip geeft. Het worden gezworen kameraden. In een opdracht en een achter de schermen op het einde van de roman schuift een tweede laag over dit verhaal: hier zien we de schrijver Elsschot, die schaaft aan zijn teksten en op zoek is naar de juiste bewoordingen. Hij benadrukt de theatrale kwaliteit van zijn roman en hint al op een bevrijding van zijn kleinkind.
Die bevrijding staat centraal in De leeuwentemmer. De roman is opgevat als een reeks brieven van Laarmans aan zijn zoon Walter, die in Parijs studeert. Aanvankelijk staan de onschuldige conversaties tussen kleinzoon en grootvader centraal (gedomineerd door leeuwen, straatwalsen en zonnesteken), maar al snel pakken zich donkere wolken samen: Adèle en Bennek scheiden, en Bennek houdt hun zoon vast in Polen. Adèle slaagt erin haar zoon te ontvoeren en te bevrijden - ironisch genoeg net op het moment dat de Tweede Wereldoorlog losbarst.
Dit tweeluik blijft ook in 2024 heerlijk fris en verrassend, met de typische humor van Elsschot, vooral in de dynamiek tussen Laarmans en zijn vrouw, of in de volkse taferelen in een cafeetje in Koksijde. Hilarisch zijn ook de pogingen van Adèle om zich in sneltempo tot het katholieke geloof te bekeren: de onbegrijpelijkheid van de katholieke dogma's wordt door Elsschot in de verf gezet, wat de roman al snel een antiklerikaal cachet bezorgde. Hoewel doorspekt met metaforen ogen de zinnen onopgesmukt en alledaags: cynisch, altijd grappig, en af en toe weemoedig. Een kleinood!
March 31, 2023
Citaat : Tsjip en ik zijn gezworen kameraden. Samen zullen wij door dik en dun gaan, ik voorop.
Review : In hetzelfde jaar dat Kaas verscheen, legde Elsschot de laatste hand aan een nieuw boek, geïnspireerd door en opgedragen aan zijn kleinzoon Jan Maniewski: Tsjip (1934). Voor Elsschot was het schrijven van deze 'eenvoudige familiehistorie' over het huwelijk van Laarmans' dochter Adèle met de Pool Bennek Maniewski en de geboorte van hun zoon Tsjip iets nieuw. Het was zijn bedoeling van iets alledaags iets verhevens te maken, en daar was hij zeker met vlag en wimpel in geslaagd. De episode over de snelcursus godsdienstonderricht aan Adèle stuitte de Vlaamse katholieke redactie van Forum (het tijdschrift waarin Tsjip zou worden voorgepubliceerd) zó tegen de borst dat ze eisten dat de gewraakte scène geschrapt zou worden. Elsschot wist de redactieleden echter op gewiekste wijze tegen elkaar uit te spelen en redde aldus die 'aardige, lieve passage' van zijn boek.
Ook na Tjsip bleef Elsschot 'die kleine smeerlap van een kleinzoon' adoreren en literair volgen. In 1940 verscheen het vervolg De Leeuwentemmer, een reeks brieven waarin Laarmans aan zijn zoon Walter schrijft over het opgroeien van Tsjip, het stuklopen van het huwelijk van Adèle en Bennek, hun strijd om het kind en de daaropvolgende 'ontvoering' uit Polen. In 1943 werden Tsjip en De Leeuwentemmer overeenkomstig Elsschots intentie voor het eerst in een gezamenlijke uitgave gepubliceerd. Kort daarop werd het boek met succes in Amerika uitgebracht, bedoeld voor de Nederlandse emigranten. Voor de tweede druk voegde hij hier een toelichting aan toe onder de aanduiding: Achter de schermen - Ontleding van de inleiding tot Tsjip (1934) waarin de lezer (nogmaals) een indruk krijgt van de uiterst precieuze werkwijze van de schrijver. Beide delen zijn later als een geheel uitgegeven. De twee boekjes in één band zijn nog altijd een zaligheid om te lezen. Zowel de humor van de schrijver Elschot als de vertedering van de opa Laarmans blijven aanspreken en geven het werk een aparte charme.
Review : In hetzelfde jaar dat Kaas verscheen, legde Elsschot de laatste hand aan een nieuw boek, geïnspireerd door en opgedragen aan zijn kleinzoon Jan Maniewski: Tsjip (1934). Voor Elsschot was het schrijven van deze 'eenvoudige familiehistorie' over het huwelijk van Laarmans' dochter Adèle met de Pool Bennek Maniewski en de geboorte van hun zoon Tsjip iets nieuw. Het was zijn bedoeling van iets alledaags iets verhevens te maken, en daar was hij zeker met vlag en wimpel in geslaagd. De episode over de snelcursus godsdienstonderricht aan Adèle stuitte de Vlaamse katholieke redactie van Forum (het tijdschrift waarin Tsjip zou worden voorgepubliceerd) zó tegen de borst dat ze eisten dat de gewraakte scène geschrapt zou worden. Elsschot wist de redactieleden echter op gewiekste wijze tegen elkaar uit te spelen en redde aldus die 'aardige, lieve passage' van zijn boek.
Ook na Tjsip bleef Elsschot 'die kleine smeerlap van een kleinzoon' adoreren en literair volgen. In 1940 verscheen het vervolg De Leeuwentemmer, een reeks brieven waarin Laarmans aan zijn zoon Walter schrijft over het opgroeien van Tsjip, het stuklopen van het huwelijk van Adèle en Bennek, hun strijd om het kind en de daaropvolgende 'ontvoering' uit Polen. In 1943 werden Tsjip en De Leeuwentemmer overeenkomstig Elsschots intentie voor het eerst in een gezamenlijke uitgave gepubliceerd. Kort daarop werd het boek met succes in Amerika uitgebracht, bedoeld voor de Nederlandse emigranten. Voor de tweede druk voegde hij hier een toelichting aan toe onder de aanduiding: Achter de schermen - Ontleding van de inleiding tot Tsjip (1934) waarin de lezer (nogmaals) een indruk krijgt van de uiterst precieuze werkwijze van de schrijver. Beide delen zijn later als een geheel uitgegeven. De twee boekjes in één band zijn nog altijd een zaligheid om te lezen. Zowel de humor van de schrijver Elschot als de vertedering van de opa Laarmans blijven aanspreken en geven het werk een aparte charme.
May 26, 2022
Gelezen editie: uitgegeven door Polis, met nawoord van Koen Rymenants.
Een mooi tweeluik dat je – mede door het nawoord van Rymenants – nog meer gaat waarderen als je let op de stijl en je realiseert dat het vol emotie zit en allesbehalve zakelijk geschreven is.
In het nawoord zet Rymenants uiteen waarom Elsschot inderdaad minder zakelijk schreef dan zijn reputatie doet vermoeden en hij geeft Jeroen Brouwers hierin gelijk, die dit ruim dertig jaar geleden ook schreef.
Hier is niets van gelogen. Het beschrijvende, soms afstandelijk lijkende cynisme van Elsschot kan zakelijk overkomen, maar zowel Tsjip als De Leeuwentemmer bevatten uitingen van emotie waar het etiket ‘zakelijk’ niet op past.
In Tsjip wordt dit duidelijk aan het einde, maar zeker ook op de momenten waarop de hoofdpersoon tobt over formuleringen in brieven, zich verbaast over uitingen van anderen of het op het juiste moment bespreken van zaken met zijn vrouw. De Leeuwentemmer geeft nog minder omzichtig een inkijkje in de ziel van Laarmans door de brieven die hij aan zijn zoon schrijft.
Een mooi tweeluik dat je – mede door het nawoord van Rymenants – nog meer gaat waarderen als je let op de stijl en je realiseert dat het vol emotie zit en allesbehalve zakelijk geschreven is.
In het nawoord zet Rymenants uiteen waarom Elsschot inderdaad minder zakelijk schreef dan zijn reputatie doet vermoeden en hij geeft Jeroen Brouwers hierin gelijk, die dit ruim dertig jaar geleden ook schreef.
Hier is niets van gelogen. Het beschrijvende, soms afstandelijk lijkende cynisme van Elsschot kan zakelijk overkomen, maar zowel Tsjip als De Leeuwentemmer bevatten uitingen van emotie waar het etiket ‘zakelijk’ niet op past.
In Tsjip wordt dit duidelijk aan het einde, maar zeker ook op de momenten waarop de hoofdpersoon tobt over formuleringen in brieven, zich verbaast over uitingen van anderen of het op het juiste moment bespreken van zaken met zijn vrouw. De Leeuwentemmer geeft nog minder omzichtig een inkijkje in de ziel van Laarmans door de brieven die hij aan zijn zoon schrijft.
June 6, 2022
Voorlopig alleen Tsjip gelezen. Klein verhaal over redelijk dagdagelijkse zaken, maar zo goed verteld zoals alleen Elsschot kan. Elk woord staat er met een reden, en het cynisme doet mij regelmatig luidop lachen. Een verhaal uit 1933 dat zich vandaag zou kunnen afspelen, over een opa-kind-kleinkind relatie.
April 7, 2023
Wat een taalrijkdom ontmoet je, in dit door Elsschot in twee delen verteld verhaal. Termen zoals "het approbatur" verpakt in vermakelijke beschouwingen over hoe dat moet in de hemel met een vrouw die twee maal getrouwd is. Het verhaal demonstreert ook mooi het cultuurverschil tussen de Poolse gegoede klasse en het plebejische Antwerpse zakenmilieu. Een genot om te lezen.
August 16, 2024
Deze kleine familiekroniek (gebaseerd op het verhaal van de dochter en kleinzoon van de schrijver) is in zijn eenvoud een (mij onbekend) pareltje. Tegen de achtergrond van de grote wereldgeschiedenis wordt klein geluk en groot drama afgewisseld. Met de literaire precisie weet Elsschot vreugde en verdriet zeer invoelbaar te maken.
July 24, 2021
Dit is wellicht het meest autobiografische werk van Elsschot. Een mooie familieroman met een aandoenlijke grootvader-kleinkind relatie. Een van zijn beste werken.
November 18, 2021
Elke zin is de moeite waard om te lezen.
January 7, 2022
Dit blijft een meesterwerk, dat geen verdere commentaar behoeft.
January 19, 2022
Super humoristisch boek!
July 7, 2023
Veel gegiecheld
August 11, 2023
Mooi persoonlijk verhaal over hoeveel meneer houdt van zijn kleinzoon, vooral Tjsip is een aanrader
November 16, 2025
Mijn eerste Elsschot, ik nam 'm louter mee op basis van de mooie cover en de 'quote'(niet deze editie). Geweldig, heerlijk, grappig, ontroerend. Ik ben ongelooflijk blij met deze begonnen te zijn.
Read
January 7, 2023Heerlijke must read voor grootvaders
Displaying 1 - 30 of 35 reviews