Yaveri Ataturk'u Anlatiyor

by Salih Bozok, Can Dündar (Editor)

Atatürk'le birlikte yaptığım seyahatlere dair bazı defterlerde notlarım olduğu gibi, Atatürk'ün bana gönderdiği çok kıymetli mektupları vardır. Bunları neşretmek için benden satın almak isteyenler olmuştur, fakat Atatürk buna müsaade etmedi ve 'Bunları biz öldükten sonra neşretmek üzere çocuklarına miras bırak' dedi. Ben de onun için hepsini muhafaza ederek size miras bıraktım".

İşte Salih Bozok'un bu mirası, ölümünün 60. yıldönümünde oğlu Muzaffer Bozok tarafından yayımlıyor.

Bu anılarda Mustafa Kemal'in Bingazi'de fasulye ayıklama sahnesi de var, Cabub'da "çarşaf üzerinden dahi dişi görmeden" geçirdikleri 3 ayın öyküsü de...

İskenderiye'den İstanbul'a "ne kadar züğürt döneceğine" ilişkin yakınmalar da...

Ama aynı zamanda, daha 1912 yılında "vatanın mutlaka selamet bulacağına" ilişkin bir inancın, "memleketi sarsan buhran"a ilişkin teşhislerin ve savaşın muhtemel neticesine ilişkin öngörülerin

de izleri ve belgeleri var bu satırlarda...

Bu anılarda bir an yılgınlığa düşerek emekli olup köşesine çekilmeyi düşünen...

Enver Paşa'ya "Makamınızda gözüm yok, o makam bana küçük gelir" diye meydan okuyan...

1919 ağustosunda annesine "hareketimizin somut neticelerini pek yakında bütün dünya görecektir"

diye yazan...Esir aldığı Trikopis'e Napolyon'u örnek gösteren...

İzmir'de kendisine diklenen İngiliz konsolosu odasından kovan...

Annesinin mezarı başında ulusal egemenlik yemini eden bir Mustafa Kemal bulacaksınız.

Tabii Latife Hanımla evlenmelerinin ve boşanmalarının öyküsünü,

İnönü ile küslüklerinin içyüzünü,sofrada kopan kimi kavgaların ilginç ayrıntılarını

ve Atatürk'ün hastalığının perde arkasını da...

Genres: History, Turkish

192 pages, Paperback

Published January 1, 2013

About the author

Salih Bozok was an officer of the Ottoman Army and the Turkish Army, a politician of the Republic of Turkey. He was the chief aide-de-camp of the chairman of the Grand National Assembly of Turkey Mustafa Kemal (Atatürk)

Reviews

[Caterina]

Elinize aldiginiza bitirmeden birakamayacaginiz bir kitap olma ozelligini tasiyor.

Kitabi yayina hazirlayan Can Dundar'in yazdigi onsoz oldukca dusundurucu zira kendisi Sari Zeybek'in finalinde kullandigi "Ataturk'un yaveri Salih Bozok, suursuzca merdivenlerden asagi kostu. Alt katta bos buldugu bir odaya dalip kapiyi kapatti. Az sonra iceriden tek el silah sesi duyuldu. Sesi duyup odaya kosanlar icerde onu kanlar icinde buldular" derken yaptigi hatayi duzelterek basliyor sunuma...

Diyor ki : "Bozok merdivenleri suursuzca inmemisti." Zira Atanin olumunden sonra yasamina son verme kararini oglu ile paylasmis ve ona nasihatler etmisti. Oyle ki doktordan kalbin hangi tarafina ates edilirse kesin olum gerceklesecegini bile ogrenmisti...

Okudukca anliyorsunuz ki Salih Bozok Ataturk'un Selanik yillarindan itibaren yaninda olan, mesafeler yuzunden uzak dusselerde telefonla, mektupla haberlestigi ozelini bilen insanlardan biri.

Eserin icerigine baktigimizda Ataturk'un kaleme aldigi mektuplar ve Salih bozok ile yasadiklarina dair anilardan derleme oldugunu goruyoruz. Fakat anlatilanlar sadece Ataturk'le ilgili degil, etrafinda olan herkesten bir parca bir seyler bulabiliyorsunuz. Satir aralarinda Ozellikle Ismet Inonu ve Latife Hanim ile olan evliligi hakkinda oldukca aydınlatici seyler var.

Kitabin sonuna gorsel bir bolum eklemesi yapilmis. Burada Ataturk'e dair mektuplar ve resimler, Bozok ailesi, Latife Hanim'in Salih Bozok'a yazdigi mektup ve Salih Bozok ile o gunlerde etkilesimde bulundugu insanlara dair fotograflar var.

Ata'nın rahatsizligindan olumune kadar gecen surede kaleme aldiklari ise huzun dolu. Iyi ki o kara gunde kalbine kursun siktiginda olmemis ve anilarini kaleme alarak bizlere ulasmasini saglamis. Bir gunde okuyup bitirdigim dolu dolu bir eserdi....

[Murat Gonul]

Atatürk'ün aziz hatırasını bir de çocukluk arkadaşı ve ömrünün sonuna kadar yaveri olan Salih Bozuk'un gözünden görmek çok güzel bir deneyimdi.

Kitap, Bozuk'un belirli zamanlarda kendi dikkatini çeken hatıralarını ve yaşanan olayları içeriyor. Bunun dışında bir tarih kitabı olmak gibi bir iddiası yok. Özellikle Ata'mızın İnönü ile olan açmazları, Latife Hanım'la ilişkisi ve hastalığının ve ömrünün son günlerini yakın birinin gözünden görmek farklı bir okuma deneyimi oldu.

Ben daha fazla şeyler beklemişim kitaptan sanırım o yüzden aradığımı çok da bulduğumu söyleyemem. Yine de benim için, Atatürk'ün hayatıyla ilgili şeyler okumak her zaman olduğu gibi güzel ve etkileyiciydi.

[Ufuk]

1910 yılından başlayıp Atatürk'ün ölümüne kadar yanında ve yakınında bulunan Salih Bozok'un, yaşananları ve içinde bulunulan durumu anlattığı çok güzel bir kitap olmuş.

Kitap her olayı anlatmıyor yani öyle bir tarih kitabı falan değil, ama anlattığı kısımlar gerçekten çok düzgün güzel bir şekilde anlatılmış. Atatürk'ün ilk tarih sahnesine çıkışı, çektiği sıkıntılar, Annesi Zübeyde hanım ve Latife hanımla olan mektuplaşmaları, yakın arkadaşlarıyla olan sohbetleri, ölüm sürecini, öldükten sonra Salih Bozok'un içine düştüğü durumu çok iyi anlatmış, keyif alarak okudum. Sürekli duyduğunuz, okuduğunuz bu döneme ait bazı olayları farklı bir gözle ve daha önce hiç duymadığınız farklı anektodlarla okumak isterseniz tavsiye ederim.

[Birkan]

Atatürk’ün çocukluk arkadaşı ve daha sonraları yaveri olan Salih Bozok’un Atatürk’ün çocukluğundan ölümüne kadar tanık olduğu anılarını gerçek mektuplardan da referanslarla anlattığı kitap, Atatürk’ün hayatına ona çok yakın ve birlikte ölmeye karar verecek kadar bağlı birisinin gözünden bakmamızı sağlıyor. Çok detay içermiyor ama tarih kitabı olarak görmeden farklı bir bakış açısı için okumanızı öneririm.

[Ulas Ergin]

Salih Bozok’un Ataturk vefat edince bende kendimi oldurecegim edecegim , sen annene iyi bak diye onceden hazirlamaya calistigi, o zaman 17 yasinda olan oglu Muzaffer Bozok, meshur Sarizeybek belgeseli sonrasi ulasip bu bilgiyi Can Dundar ile paylasir.

Bozok’un olumumden sonra yayinlansin diye yazip miras biraktigi anilari ve basta Ataturk olmak uzere donemin onemli sahsiyetleri ile yaptigi yazismalar ilk olarak 1941’de yazilmis ve zamanla da unutulmus. Can Dundar degerli bir hizmet yaparak kitabi 60. yildonumu olan 2001’de tekrar yayinliyor. Okurken bazi yerlerde keske donemin ruhunu yansitiyor diye orjinal metni degil gunumuz Turkcesine uyanlanmis hali olsaydi dedim ama sonsayfalarda gozyaslarina hakim olmaz zor…

[Yonca Barnard]

Gizlenmiş, anlatılmamış daha neler neler vardı kim bilir! Senelerini, ölene kadar Atamız'ın yanında geçirmiş biri olarak Salih Bozok'tan daha fazlasını beklerdim. Neyse, buna da şükür!
Bu arada Atatürk'ün o inanılmaz güzel mektuplarına, ne kadar itina ve özenle yazıldığına, diline bir kere daha hayran kaldım. Tam bir centilmen!

[Atilim Tosun]

Zamanda hareket etmiş hissi veriyor. Bence bu kitap diriliş, şu çılgın türkler, Cumhuriyet 1-2 ninni devamından sonra okunmalı olayların kronolojisi daha iyi yapılabilir

[Aykut Karabay]

Atatürk’ümüzün, çocukluğundan-son nefesini verdiği ana kadar yanında olan yaveri Salih Bozok‘un bu anıları, belki de Atatürk hakkındaki en birincil, en güvenilir anı kitabı olma özelliğinde. Dolayısıyla, anıları okurken , satır aralarında Atatürk’ün düşünme biçimini, karar alma yöntemini de inceleme şansınız oluyor.
Atatürk’ün gerek askerlik hayatında, gerek cumhuriyeti kurarken ve sonrasında yaşananlar, ayrıca Atatürk’ün özel hayatında yaşadıkları, özellikle Atatürk ve İsmet İnönü arasında devletin zirvesinde kopan ihtiras fırtınaları, Latife Hanımla ilişkisi… ve daha pek çok anı daima yanıbaşında bulunan en birincil kişinin kaleminden anlatılıyor, çok değerli mektuplar, seyahat günlükleri eşliğinde.
Ayrıca anılar son derece akıcı bir dille anlatılmış. Kitap hiçbir sayfasında sizi sıkmıyor.
Atatürk ve Cumhuriyet tarihimize dair en önemli anı kitaplarından biri olduğunu düşünüyorum. Tavsiye ederim.

[Oya Güvercinci]

Bir tarih kitabı değil. Atatürk'ün yakın arkadaşı ve yaveri Salih Bozok'un Atatürk'e dair anılarından bazıları. 1910 yılından başlıyor ve ölümüne kadar geçen süreyi kapsıyor. Merakla okunuyor. Ancak Atatürk'e bu kadar yakın olan birinin anılarının daha kapsamlı olmasını bekliyor insan.

Atatürk'ün öldüğünü öğrendiği anda kendi kalbine kurşun sıkması ve bunu bir anlık bir kararla değil "O ölürse ben de yaşayamam " diyerek çok daha önceden planlayarak yapmış olması Atatürk'e ne kadar bağlı olduğunu gösteriyor.

[Cantigone]

Atatürk’ün en yakını Salih Bozok’un 1910 yılından 1938 yılına kadar Gazi’yle olan kardeşliğini anlattığı bu güzel kitabı okumakla çok mutlu oldum. Özellikle 1.DS’nin sonlarını anlattığı kısım, oldukça bilgilendirici Bozok’un. Topal İsmail Hakkı’nın dillendirdiği İTC içindeki sivillere yönelik darbe fikrine ilişkin anlatılanlar şaşırtıcı. Bunun yanında Atatürk - İnönü dargınlığına ve İnönü’nün Başvekillikten alınmasından sonraki sürece ilişkin anılar da bizzat şahit olduğu şeyler olması bakımından Bozok’un ayrıca değerli.

[Işıl]

Kesinlikle tarihi bilgiler tazelendikten sonra okunması gereken bir kitap. Kitap'ta Salih Bozok'un Gazi M. Kemal Atatürk ile yazışmalarının yanı sıra İsmet İnönü ve Latife Hanım ile yazışmalarını da bulacaksınız. Salih Bozok'un mümkün olduğunca açıklamalı ve yalın bir biçimde anlatmaya çalıştığı, tarih kitaplarında çokça söz edilmeyen hadiseler de bu kitap aracılığı ile gün yüzüne çıkarılmış. Ayrıca Atam sen ne mükemmel bir insansın, nasıl bir kıvrak zekaya sahipsin demekten alamadım kendimi okurken. Kesinlikle tekrar okumayı düşündüğüm kitaplardan birisi.