Сарматыя

by Марыя Мартысевіч

У эпісталярнай паэме Марыі Мартысевіч апісваецца гісторыя кахання, якая мела месца невядома калі і невядома дзе. Але яно і няважна, бо «Сарматыя» — гэта таксама гісторыя пра тое, што звычайна здараецца з людзьмі, якія наважыліся быць не такімі, як усе, у любыя часы і ў любой краіне. Сарматы — напаўміфічныя качэўнікі, апісаныя яшчэ Герадотам. Іх плямёны засялялі Паўночнае Прычарнамор’е ў ІІІ–IV ст. н. э. Праз тузін стагоддзяў ад іх пачала весці свой род шляхта Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай, адмяжоўваючыся такім чынам ад сялянскага саслоўя. Аўтарка паэмы спрабуе пачуць водгулле гэтага «старога добрага шляхецкага сарматызму» ў Беларусі ХХІ стагоддзя.

Genres: Poetry

44 pages, Paperback

Published January 1, 2018

Reviews

[Ярослава]

Епістолярна поема, що поєднує, так би мовити, польові студії з білоруської романтики з естетикою архаїчних етнографічних нарисів про край знаного світу, де живуть, либонь, усілякі песиголовці. Страшенно симпатично.

Нават сынагогі тут — абарончага тыпу,
мне неяк страшна падумаць пра іх мячэты.
Вось, калі сьцісла, motto майго бэд трыпу:
хочаш быць зь іх мужчынам — бяры мачэтэ.
[...]
Сарматыя пачынаецца без абвяшчэньня вайны,
нападае на вока вогкім счарнелым зрубам.
Ці пратрываю тут ад вясны да вясны?
Тое, што нас не заб’е, мы пасьля палюбім.

Пробний фрагмент можна подивитися тут

(Видання теж дуже прикольне, з двома вклеєними листівками і найпрекраснішою рекламою супутнього мерчу, яку я бачила в цьому житті).

[Lada Moskalets · Rating 5 out of 5]

Вірші білоруською звучать дуже приязно українському вуху і навіть більш поетично через мову, через флер страждання, заборон і революційності. І самі слова, напівнезрозумілі, але близькі, частково архаїчні чи смішні, як це буває з близькими мовами, додають загадковості до метафоричності тексту, так наче ми не можемо зрозуміти його до кінця.
Я не дуже вмію аналізувати вірші, мені просто приємно їх читати - хоча інколи ріжуть око фрази, які гарно дивитимуться цитатами в інтернеті "Іх мужчыни арэлі - яни ня ўмеюць кахаць, але не кахаць яны таксама ня ўмеюць". Сарматія моторошна, холодна, брудна і сповнена пристрасті - такі вірші чудово читаються біля запилених вікон пострадянських спальних районів.

[Halina Hetman · Rating 5 out of 5]

Але ўранні ён будзіць мяне - і я застаюся.

Моя перша книга па-беларуску. В мене було білінгвальне білорусько-польське видання. Читати було легко, 70% спільної лексики в наших мовах даються взнаки.
Не хочеться спойлерити драматичний сюжет, що повно розгортається на 40 сторінках. Мені було дуже близько та інтригуюче, я злилася, співпереживала, жахалася, сміялася, а по шкірі йшли сироти від деяких метафор. Гострі розум та язик авторки мене підкорили. Не думала, що поезією можна розповісти історію так глибоко психологічно та ще зі створенням окремого світу. Неймовірні враження.

[Michael · Rating 5 out of 5]

A woman goes on a bed-trip to the country "Sarmatia" and tells about the customs, men, women, weather and so on...modern and enlightening, yet with deep roots in eastern european "mythical" traditions. Worth noticing, translating, spreading!

[Krys · Rating 5 out of 5]

Чытала раней урыўкі, то ведала, што мне спадабаецца. Набыла папяровую кнігу. Не шкадую, хоць тыя "рэкламныя" строфы былі найбольш яркімі.

Як уласціва сучаснай паэзіі, тутака няма лінейнага сюжэту, пераважае доўгі радок, надзіва ёсць рыфма, часам выкшталцоная, даволі іроніі, гульні словаў, яркіх вобразаў, троху эротыкі ды правакацыі.

Нейкая пані-спадарычня піша сястры (сяброўцы) лісты з далёкага краю, спрабуючы яго патлумачыць - міфічную Сарматыю, дзе можна паразумецца з тутэйшымі, калі троху балакаеш на лаціне. Інтэрпрэтацый, як мае быць у сучаснай літаратуры, безліч. Калі я прымружваю вочы "рамантычна", то бачу ў апавядальніцы згубленую ў часе падарожніцу, сучасную жанчыну ў вялікакняскім кантэксце. Калі я ўглядаюся "рэалістычна", заўважаю гараджанку на мужавай вясковай радзіме.

У апісанне Сарматыі і сарматаў - аскепкі пераасэнсаваных і асучасненых традыцыйных вобразаў, нібыта знаёмых, але ператканых на новых цішотках "квяцістым пэрсыдзкім пасам".

Мора сармата – гэта пара партоў,
у якія яго не пускаюць без пашпартоў,
і калі яго выпускаюць з цёмнай каморы,
ён, як абвараны, бегае ад мора да мора.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Мора сармата разліваецца ў яго ў галаве.
Паэма прысвечаная мужчыну ("ты пытаесься, што мяне сюды прывяло. Калі праўду, то - срамата аднаго сармата"), мае намёк на рэальнае здарэнне ў біяграфіі аўтаркі ("сьпярша разьбяруся з адной сукай"), троху адсылак на іншыя тэксты (куды без іх), утрымлівае прыкрыты далонькай кропкі мат ("Ну, а так я, лічы, свая тут. Каб мела чым, давялося б ісьці і прылюдна я*аць кабылу").

Разумею катастрофу жанравай умоўнасці ў нашы постпостмадэрновыя дні, але ж як на мяне, старую зануду, гэта не паэма, а цыкл вершаў. Паэма вымагае большага аб'ёму, больш складанага сюжэту, большай колькасці персанажаў і іх дачыненняў. Хочацца больш гульні, яркасці, сраматы сармата. Усяго больш)

Асобныя частачкі - проста цуд.

Нават сынагогі тут — абарончага тыпу,
мне неяк страшна падумаць пра іх мячэты.
Вось, калі сьцісла, motto майго бэд трыпу:
хочаш быць зь іх мужчынам — бяры мачэтэ.
Час нерухомее ў жылах ад маразоў —
месяц бяз сну і пяць стагодзьдзяў бязь візы.
Рэчы тут маюць больш за адзін назоў.
Я буду трымаць цябе ў курсе.
Твая Алаіза.

[Olena Brovko · Rating 5 out of 5]

Моя перша книга прочитана білоруською мовою :)