Drang naar het Oosten. Vlaamse soldaten en kolonisten aan het oostfront

by Frank Seberechts

Vlaamse oostfrontvrijwilligers zijn wel degelijk betrokken geweest bij oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Lange tijd nam men aan dat de vrijwilligers van het Vlaams Legioen en van het SS-regiment Westland, Vlaamse leden van het NSKK-vervoerkorps en van de Organisation Todt niets te maken hadden met de moorden op burgers, partizanen en Joden in Polen, Oekraïne en Rusland tussen 1939 en 1945. Frank Seberechts toont aan dat het tegendeel waar is: Vlaamse oostfrontstrijders hebben wel degelijk moorden gepleegd, waren getuige van massamoorden of hebben eraan deelgenomen. De soldaten van het Vlaams Legioen wisten dat ze de miljoenenstad Leningrad jarenlang mee uithongerden. Vlamingen maakten plannen en zetten de eerste bescheiden initiatieven op poten om in de veroverde gebieden bedrijven en kolonies op te richten, om samen met andere Germaanse volkeren de nieuwe territoria in het Oosten uit te buiten zonder zich te bekommeren om de oorspronkelijke bewoners. In dagboeken, memoires, brieven, pers en processtukken uit Belgische, Nederlandse, Duitse, Poolse en Russische archieven vertellen daders, getuigen en slachtoffers over onbekende misdaden van Vlamingen van driekwart eeuw geleden.

Genres: History

336 pages, Paperback

Published January 15, 2019

About the author

Frank Seberechts (1961) studeerde nieuwste geschiedenis aan de Universiteit Antwerpen en aan de Universiteit Gent. Hij is diensthoofd onderzoek van het ADVN (Archief, Documentatie en Onderzoekscentrum voor het Vlaams-nationalisme) en publiceert over de Vlaamse beweging, het Vlaams-nationalisme en België tijdens de Tweede Wereldoorlog. Frank Seberechts was een van de coauteurs van het standaardwerk Gewillig België. Overheid en Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Reviews

[David · Rating 2 out of 5]

Documents Flemish volunteers at the Eastern Front but makes no attempt at analysis. Relying on Anne Applebaum for its characterization of the ussr is another creative choice.

Does dovetail with Nokhem Shtif to answer the question of agency and causality with regards to nazi massacres. Before 1942, Nazi Germany had been numerically less destructive than Italy, Franco's Spain and even many allied countries. Only with the opening of the Eastern Front did the nazi juggernaut engage in the mass destruction that would build up to the Holocaust. What was responsible for this shift? It's not that the fascist armies or apparatus got more subjectively anticommunist or antisemitic — they'd pretty much max'ed those out before, and do remember that in early 20th ct Europe, they weren't unique in that regard. A complex interplay between impossible counterinsurgency efforts ('anti-partisan warfare'), colonial prospects for eastern europe and understocked armies marching on their stomachs created the conditions in which mass slaughter was preordained, and only its modality and selectivity was in question. I'll develop this more elsewhere.

[Dimitri · Rating 3 out of 5]

De nasmaak van een gemiste kans. Het boek bevat heel interessante hoofdstukken over de oorlogsmisdaden van de Vlaamse Oostfronters en de abortieve "kolonisatie"-initiatieven van enkele Belgische bedrijven. Het kruist de historiografische degens met de klassieke rode reeks "Vlaanderen in uniform" en Bruno De Wever.. Maar met teveel WWII voor beginners verpakking errond. Dit smaakt naar meer, naar een gerichter boek van dubbele omvang dat wat algemene voorkennis van het Oostfront veronderstelt!

[Thomas Margot · Rating 3 out of 5]

Een best oké boek. Ik las het omdat ik meer wou weten over de Oostfronters en dat doel is bereikt. Desondanks staat er ook veel “extra” informatie in die eigenlijk niet echt relevant is. Het boek begint met een lange uitleg over WO2, waardoor het eigenlijke verhaal van de Oostfronters pas ongeveer in de helft echt begint. Dat stuk is goed uitgewerkt: de auteur maakt gebruik van dagboekfragmenten om de acties en ideeën van Vlaamse oostfronters te kaderen en slaagt hier goed in. Door de dagboekfragmenten blijft het ook geen pure abstractie maar wordt het een menselijk verhaal. Racisme, Jodenhaat en de onmenselijke behandeling van Russische burgers en partizanen komen duidelijk naar voren. Er zijn Vlaamse individuen die bij het zien van de slachtingen weigeren mee te doen, die zelfs Joden in de mate van het mogelijke proberen te ontzien, zoals in een fragmentje van twee Vlamingen die een Joodse man vonden in een zijkamer. Deze man had een arbeidspas bij, wat bij de Vlamingen voor opluchting zorgde: door zijn arbeidspas hadden ze een excuus om hem niet te moeten executeren. Dat was echter buiten hun Üntersturmfuhrer Glaser gerekend:

“[…] Enkele seconden later hoorden wij een gedempte knal. Glaser kwam de trap af en riep mij. “Waarom heb je die kerel niet neergelegd?” “Hij had een arbeidspas, Üntersturmfuhrer.” Glaser keek mij smalend aan. “Ihr,” riep hij, “Ihr seid zu weich!” (p. 142)

Maar evengoed waren er Vlaamsche kerels die lustig meededen, er zelfs plezier uit haalden en zelfs een soort Vlaams-Duits brabbeltaaltje beginnen te spreken.

“[…] Op m’n wacht van gister schoot ik ’n Russ neer. Twee schoten in den buik. Erledigt! Een andere werd door mijn kameraad umgelegt. Ze wilden niet halten en kenden de Parole niet. Also gewehr unter, entsichter… und knack. Ja, dat is in werkelijkheid onze Aufgabe. Ieder verdacht persoon neerschieten of ophangen. Nichts dabei!” (p. 134)

Welja kijk, dan weet je het wel. De rest van het boek gaat over Vlamingen die tirades afsteken tegen Joden (deze zijn achterlijk, misdadigers, vuilaards, parasieten…) en over de “kolonisatie” van Oekraïne, waarbij jongeren werden gestimuleerd om in het Oosten te gaan boeren. Op het einde is er ook nog een stukje over zelfstandigen die het wel interessant vonden om hun productie uit te breiden naar Oekraïne, want goedkoop - al is dat in België nooit echt van de grond geraakt.

In het boek zijn er een aantal illustraties en foto’s opgenomen die alles wat visueler maken, maar de kern van het boek zit hem in de dagboekfragmenten. De rest is mooi, maar niet echt nodig en ook niet echt bijster interessant. De auteur concludeert dat de Oostfrontstrijders net zo waren als de gewone SS’ers: sommigen waren enthousiaster in de slachting dan anderen, maar allen deelden ze een haat tegen Joden, bolsjewieken en partizanen en allen hebben ze hun steentje bijgedragen aan een heel vuil stuk van een heel vuile oorlog. Daar kan ik wel mee akkoord gaan.

[Patrick Lancksweerdt · Rating 3 out of 5]

Het vlot leesbare boek begint met een iets te lange inleiding over de oorlog zelf. Ik was vooral geïnteresseerd in "de drang naar het Oosten", nl wat verleidde zovele Vlamingen om Oostfrontstrijder of "kolonist" te worden in Oost-Europa, wat was het grote NAZI-plan van de toekomst? Die zaken komen helaas wat te weinig in the picture. Het blijft op dat vlak teveel bij individuele verhalen en bewijsvoering dat men wel wist dat er oorlogsmisdaden gebeurden.
Dat illustraties en foto's opgestapeld werden op het einde is ook geen pluspunt. Waarom niet gewoon binnen de tekst zelf, op het moment dat ze relevant zijn? Kortom, puik werk, maar er zat veel meer in.

[Peter Gorlé · Rating 4 out of 5]

Vijfentwintig jaar geleden wou ik als student geen scriptie maken over collaboratie of repressie. Het leek wel alsof het historisch gild probeerde aan te tonen dat de repressie onrechtvaardig was (dat was ze ook) en dat de collaboratie haar beweegredenen had (die had ze ook). Ik wou niet meewerken aan die “vergoelijking”. Frank Seberechts toont dat het anders kan met dit huiveringwekkend boek over wat “onze idealistische jongens” uitrichtten aan het Oostfront. Al die egodocumenten en processtukken schetsen een ontluisterend beeld. “Dag moeder, het is hier vuil en vandaag hebben we weer twee joden opgehangen.”

[Pierre Franckx · Rating 4 out of 5]

The nightmare of any revisionist/apologetic former collaborator with the Nazi invader or their political successors. Just like it is untenable to claim that the Germans didn't know about the Holocaust, systematic war crimes and general crimes against humanity, it is untenable that the Flemish collaborators didn't know. This doesn't mean everybody within the collaborationist movements was endorsing these policies - the book gives ample cases of people explicitly or implicitly refusing to participate in the crimes (and not being punished for this) or even trying to help the victims. But the "we didn't know anything about it, we were just idealists and ordinary soldiers" attitude is insincere and thus nonsense. Troops used to fight partisans (in the Sovjet Union) were always implicated in war crimes. Did we (I myself) need this book to know this? Maybe not, but this book is a systematic analysis of the sources, and as far as I'm concerned, things were even worse than I had expected. A must read for anyone interested in lessons in human responsability or in the case of many voters/politicians nowadays, lack of it. The book is not perfect. Weapon experts and military historians will find the author's writing about the military situation and weapons wanting, but as far as I'm concerned this is nitpicking.