Fantoommerrie is de nieuwe dichtbundel van Marieke Lucas Rijneveld, een van de grootste nieuwe talenten van de Nederlandse letteren. Je zou kunnen zeggen dat deze bundel verder gaat waar haar vorige bundel Kalfsvlies was opgehouden, maar dat suggereert dat we met een vervolg te maken hebben, en dat is niet zo. Deze bundel is een nieuwe verkenning in het universum van Rijneveld, dat paradoxaal genoeg aan de ene kant compleet onnavolgbaar is, maar aan de andere kant ook onmiddellijk herkenbaar en altijd eigen. Over een oma die onsterfelijk had moeten zijn, het noodlottig einde van een onvoorzichtige kat, over dromen natuurlijk: mooie en lelijke, over bidden om speelgoed, de zithouding van de schrijver – en over voorleesvaders, die lastige vragen krijgen: "waar komen kinderen vandaan als ouders nooit kussen?" Fantoommerrie is een dichtbundel om in te verdwalen, en dan te besluiten om er te blijven.
Lucas Rijneveld (b. 1991) grew up in a Reformed farming family in North Brabant before moving to Utrecht. One of the greatest new voices in Dutch literature, his first poetry collection, Kalfsvlies, was awarded the C. Buddingh' Prize for best poetry debut in 2015, with the newspaper de Volkskrant naming him literary talent of the year. In 2018, Atlas Contact published his first novel, De avond is ongemak (The Discomfort of Evening), which won the prestigious ANV Debut Prize and was a national bestseller. The UK edition won the Booker International Prize 2020. Alongside his writing career, Rijneveld works on a dairy farm.
Before Rijneveld became widely known with The Discomfort of Evening, she had published a collection of poetry, Kalfsvlies (not translated yet), in which her literary talent, and her specific 'voice' already was discernible. This new collection (in English literally 'phantom mare') continues in the same vain, with prose poems that refer to her agrarian and protestant background, and allusions to a dead brother. The struggling with the own gender identity comes more to the foreground. Unfortunately this collection isn't translated (yet). Dutch review below.
Rijneveld blijft zichzelf en dus navolgbaar. Dit is haar tweede poëziebundel, vormelijk weer vooral gevuld met prozagedichten, en voortkauwend op beelden van haar eigen jeugd. We krijgen lange, bezwerende zinnen, met een heel intense aaneenschakeling van beelden die direct verbonden zijn met haar/zijn agrarische en protestantse achtergrond, veel jeugdherinneringen verbonden aan voorwerpen en dieren, en af en toe ook allusies op de overleden broer. Wat opvalt is dat de onzekerheid over de eigen genderidentiteit prominenter ter sprake komt. Af en toe is Rijneveld’s beeldenbombardement te persoonlijk om goed te kunnen volgen. Maar dit boekje bevat echt pareltjes, zoals ‘Droge stof’, dat helemaal gekleurd is door agrarische verwijzingen en waar een heel beklemmend, pessimistisch gevoel uit spreekt. En ook het afscheidsgedicht voor Joost Zwagerman ('Achter je hand gehalveerd') is ontroerend intimistisch.
In deze bundel mag rouw alles zijn en alles rouwt. Beeld op beeld op beeld op beeld. Adempauzes krijg je niet, zoals je nooit Rijnevelds gedichten in delen kunt lezen. Misschien nog mooiere en originelere beeldspraak dan in Komijnsplitsers. Hij blijft de koning van het universeel maken van herinneringen en ziet in elk van zijn herinnering wel een metafoor. Favoriete leesmoment: vanavond in de trein.
Herkenbare jeugdherinneringen verstopt in eindeloze, mysterieuze maar stijlvolle zinnen.
'Wat je eeuwig bijblijft zijn de waterschoentjes, de zwaartekracht die eraan trok alsof iets je naar de diepte wilde trekken, het gespje dat te strak zat, rode cirkels rondom je enkels als decoratielijntjes rondom cupcakes. Iemand moet haar vertellen dat morgen niet veel verschilt van vandaag, dat alleen in hoofden de zon nooit helemaal ondergaat.'
Een waardige opvolger voor haar debuutbundel 'Kalfsvlies', die ik een van de beste bundels van dat jaar vond. De stijl en bladspiegel zijn niet erg veranderd, de thematiek wat ontwikkelder. Wederom de metaforiek die het hoogtepunt vormt van de bundel "de eerste keer weglopen mislukt altijd, net als de eerste pannenkoek" en "de hoop schakel te worden in iemands vicieuze cirkel" en als treffende afsluiter "carbidschieten komt in de beste families voor". Weer het unheimische tot kunstvorm verheven.
Fantoommerrie is een natuurlijke opvolger van Kalfsvlies, waarin een volwassener maar even speelse, sentimentele en taalvaardige Lucas Rijneveld meer gerichtere gedichten bundelt
Vond Rijneveld’s schrijfstijl in Het Warmtefort erg fijn, dus wilde meer van hem lezen. Ik heb met gedichten altijd een beetje het idee dat ze vaak niet helemaal tot me doordringen en de betekenissen ook een beetje vaag blijven, maar er zaten hier ook wel een hoop mooie (en begrijpelijke) metaforen in, gelukkig. Vond het ook mooi dat bepaalde thema’s (zoals familierelaties, rouw, identiteit en leven op een boerderij/het platteland) veel terug kwamen.
Wat van mijn favoriete regels - “[Z]e kwam niet verder dan de straat die toevallig met haar doodliep.” - “[W]anneer de tranen boven het waterpeil kwamen, opende hij kort zijn armsluizen, koetjesrepen tegen al mijn hongerstakingen.” - “En jij bent niet bang om opgesloten te worden, maar juist voor vrijlaten en alles kunnen waarmaken.” - “In de avond snijden we blokjes oude kaas ter grootte van ons zelfbeeld.” - “Er is iets mis in haar hoofd, een gat als een inkeping in een rol beschuit maar dan zonder garantie op heelheid.”
Heel mooie poëzie over de jeugd. Rijnevelds gebruik van alledaagse voorwerpen en concepten wordt door hun beeldende taalgebruik en treffende metaforen meer dan magisch gemaakt. Eén keer lezen is niet genoeg, en twee of drie keer waarschijnlijk ook niet.
Ik heb deze bundel geluisterd, en iedereen die die mogelijkheid heeft zou ik dat aanraden.
3,5 sterren. Meer mijn ding dan Kalfsvlies, maar toch ook niet helemaal. Marieke Lucas schrijft fantastisch en weet rake formuleringen te vinden, maar de hoeveelheid metaforen duizelde me soms.
Ik denk dat in ‘m over een poosje nog een keer ga luisteren, want heb denk ik maar de helft van de beeldspraak écht goed gehoord en begrepen. Maar de gedichten waarnaar ik heel aandachtig heb geluisterd en die ik wel goed heb begrepen vond ik zo zo mooi.
Een van mijn favoriete zinnen: ‘Dat hadden ze gevraagd: hoe morbide ben je in tegenstelling tot je hoofdpersonen, en ik dacht aan alle obsessies die in mij huisden, waren het logees dan had ik hen gewezen op de huisregels, en na tienen wordt er alleen op de tenen gelopen.’
"en de zon fluistert: mijn lief klein karnemelkmensje, waar ga je zo bleek naartoe, trek de zolder toch niet als capuchon over je hoofd, als ik het begin en het einde ben dan ben jij alles ertussenin."
The first work I read from this author (apart from some poems in a Dutch newspaper or book review). Interestingly, this bundle of poems makes me curious about her novels, her proza.
Beautiful sentences and word findings and connections in the middle of a long phrase I lost track of. The way the lines of the sentences are cut seems random. I found myself reading the words as a very long sentence in which too much information was put. On the other hand, those phrases also gave a sense of a train of thought. The whole book read like a collection of youthful memories. Family, grief, nature, play, love, fantasies...
The metaphors are down to earth and can be recognisable for young readers (like Rijneveld's age) who grew up in the Netherlands, especially in villages or small cities.
These poems were not my cup of tea. Maybe I should have read it while listening to the author, but when I read these, I may have expected connections where there were none. And the other way around. If that makes sense.
this poetry collection flooded my notebook with delicate, heart-breaking quotes that i don't only love for their beauty but the fact that they are relatable, in an instant, but profound and "bouleversant" way. writing about the thoughts, guilts, and obsessions of both child and adult personae in a way that they are well distinguishable, but equally poetic is one of lucas rijneveld's greatest strengths. one finds themselves in his works in ways that one had forgotten they could be found.
i gasped only rarely at the emergence of a new, surprising theme, but we love lucas rijneveld in this household, so these shall be the only words of criticism you're gonna hear out of my mouth.
een goeie bundel, maar niet helemaal mijn stijl. ik vond het een beetje té beeldend en metaforisch, waardoor ik regelmatig de draad kwijtraakte. absoluut prachtige zinnen allemaal, maar ik had vaak geen flauw idee wat ze betekenden…
maaarr desalniettemin zijn het heel authentieke en bijzondere gedichten die goed bij elkaar aansluiten en zo een mooi geheel vormen. ik snap waarom de bundel bekroond is.
mijn favoriete zin was:
“daarna bier en kaassouflés om te vieren dat filmische momenten vaak zonder script tot stand kwamen, de dorpsbewoners enkel nog figuranten.”
voor studie deed ik "onderzoek" naar mijn kindertijd, en op de een of andere manier kwam deze bundel bij me terecht op precies de goede tijd. de gedichten sloten er haast naadloos op aan, en ik kon me er daardoor op een bijzondere manier in herkennen. 3.5 sterren!