Amerykańska księżna. Z Nowego Jorku do Siedlisk

by Virgilia Peterson-Sapieha, Ewa Horodyska (Translator), Adam Safaryjski (Editor, Introduction)

W 1933 roku młoda Amerykanka przyjeżdża do Polski jako żona księcia Pawła Sapiehy. Trafia do egzotycznego świata polskiej arystokracji, w którym nowojorskie wychowanie musi skonfrontować
z zastaną tu rzeczywistością. Z tej perspektywy spogląda na stosunki społeczne panujące w II Rzeczpospolitej, poznaje życie warszawskiej elity, górnośląskich przemysłowców i ziemian na Kresach Wschodnich. Z wrodzonym talentem pisarskim, niepozbawionym ostrza krytyki, odmalowuje fascynujący obraz epoki. Po wybuchu wojny wraca do Stanów Zjednoczonych, gdzie zostaje cenioną postacią życia literackiego.

Świeże i niezwykłe ujęcie przedwojennej Polski. Wiele z tego, co – jak nam się wydaje – pamiętamy o latach 20. i 30. ubiegłego wieku, jest truizmem i stereotypem. Ta książka zadziwi współczesnych czytelników pełnym zrozumienia, choć dalekim od romantyzmu opisem świata, który przeminął.


Virgilia Sapieha, z domu Peterson (1904–1966) – amerykańska pisarka, krytyczka literacka, dziennikarka radiowa i telewizyjna. Na początku lat 50. współprowadziła program telewizyjny Author Meets the Critic. W 1961 roku opublikowała autobiografię A Matter of Life and Death.

Genres: History, Nonfiction, Biography

299 pages, Paperback

First published January 1, 1940

Reviews

[Wojciech Szot · Rating 4 out of 5]

Dzisiejsza książka na weekend to fascynująca opowieść Amerykanki, która wyszła za polskiego księcia, Sapiehę. Powstały w latach 40. pamiętnik to niezwykle trzeźwy, bardzo feministyczny i zaskakująco nowoczesny dokument pokazujący przedwojenną Polskę z jej rozwarstwieniem społecznym, silnym katolicyzmem, przywiązaniem do często absurdalnej tradycji. Wspomnienia Sapiehy wciągają i z pewnością są dobrą książką na weekend. Myślę, że dla miłośników i miłośniczek historii, wspomnień i przemian obyczajowości jest to lektura obowiązkowa. Karta znowu robi świetną robotę i jak zawsze jestem im bardzo wdzięczny za książki, które pokazują, że o Polskiej historii jeszcze wiele można powiedzieć. Na nowo. Więcej w empikowym magazynie Pasje.

[Ron Wroblewski · Rating 5 out of 5]

If you want to know what Poland was like in the 1930s, this is the book to read. An American woman marries a Polish Prince and moves to Poland. Even though she is upper class she feels for all the people and helps when she can. The books goes to the beginning of WWII and the invasion of Poland when she and her two children are able to get out just in time. True story.
The original book title was "Polish Profile" published in 1940. Republished as "American Princess"

[Oskar Marszałek · Rating 4 out of 5]

Największą wartością książki jest autentyczny wgląd w dusze narodów, niezakotwiczony w jakiejkolwiek doktrynie. Można przecież dużo powiedzieć o różnicach między typowym przedstawicielem Ameryki i Europy. Dużo na ten temat też napisano, zaczynając od "O demokracji w Ameryce" Tocqueville'a. Obecnie przeciętny Europejczyk również ma wyrobione zdanie o tym, kim jest Amerykanin i czym różni się od Europejczyka. Amerykanin to przecież pozbawiony tożsamości idealista, którego ideały ogniskują się wokół życia materialnego (nie inaczej postrzegają międzywojenni Polacy Virgilię). Dziennik Virgilii Sapiehy pozwala czytelnikowi wejść do głowy Amerykanki, której uwaga skierowana jest wobec rzeczy dla niej zaskakujących. Jest to o tyle interesujące, że nie jest obarczone jakimkolwiek założeniem. Tak jak zwracamy uwagę na odmienności innego kraju w trakcie zagranicznej wycieczki, tak Sapieha naturalnie zwraca się ku doświadczeniom dla niej osobliwym. Dotyczy to zarówno życia klas wyższych jak i klas niższych. Obrazuje różnice w światopoglądzie i podejściu do świata. Virgilia widzi w Polsce świat, który zakłada brak możliwości zmiany (stagnacja chłopstwa/nieuchronność wojny). Jest to miejsce, gdzie tożsamość oparta jest o religię i przede wszystkim narodowy trybalizm (głęboka religijność nawet wśród klas wyższych/stosunek do Żydów). Jednak sama zasadniczo nie dokonuje tych ocen. Cytuje dialogi, prezentuje poglądy innych osób i opisuje zastany świat. W tym wszystkim zaskakuje jednak to jak taki duch, jaki zdaje się drzemać w Virgilii, wytrzymał tyle w międzywojennej Polsce.

[Marko · Rating 4 out of 5]

To była całkiem dobra biografia :-)

[Magda · Rating 3 out of 5]

As a Polish person, I found this book challenging. It's highly critical of a time period we tend to idolize and of people we consider national heroes. It made me rethink some of my opinions on the early 20th century. For that reason I do recommend it to other Poles.

That being said, I feel like it might be hard to follow for people who don't know Polish history and geography. It name-drops numerous places and people, and that makes it all a bit confusing. As I was finishing the book, I realized that I still don't remember who some of the characters were. And I couldn't be bothered to check.

About the eding: I felt like the book ended, when it was getting really interesting. I would love to learn the family's story during WW2. How did they get to the US? Why did Virgilia and Paweł get divorced? Frustrating.

[Raczkiewicz · Rating 5 out of 5]

Zajebiste. Uwielbiam takie klimaty, a Virgile mega polubiłam. Naprawdę polecam. Do olimpiady idealne, ale zapewne przeczytałabym ją też, jakbym nie musiała. Kupiłam już inne książki z tej serii i czekam aż dojadą. Klimat tej powieści i ukazanie tego, jak się żyło w Polsce w czasie dwudziestolecia międzywojennego zasługuje na 5 gwiazdek.

[Agnieszka · Rating 5 out of 5]

Miedzywojenna Polska widziana przez osobe z zewnątrz, z zupelnie innego kregu kulturowego , a jednoczesnie majaca więzi emocjonalne z naszym krajem. Trzezwe spojerzenie na okres miedzywojenny bez hagiografii, ktora czesto te epoke otacza.

[Witoldzio · Rating 4 out of 5]

Zakupilem ksiazke za 12 zlotych w Dedalusie w Krakowie, nie spodziewalem sie absolutnie niczego specjalnego, a tu tymczasem okazalo sie ze jest to rewelacja. Duzo teraz wydawnictw oferujacych roznego rodzaju pamietniki, ktore sa bardziej "sentymentalno-rodzinne". Tymczasem Sapieha, niespecjalnie zwiazana z rodem, profesjonalnie rozplanowala material, wszystkiego jest po trochu, o polityce, o gospodarce, o zyciu codziennym, o mentalnosci tego okresu, o rodzinie, a wszelkie sprawy dzieja sie w domu na wsi, ale i tez w Warszawie, w Katowicach, we Lwowie, w Wiedniu, Budapeszcie etc.. Jedyne moze czego za duzo to za duzo polowan, ktore najwyrazniej autorce sie bardzo podobaly, a mnie to meczylo. Ostatnie strony to poczatek wojny, chaos, rozpad cywilizacji, ostatnie chwile tradycyjnej Polski, nie mowiac juz o tym ze to tez ostatnie chwile Polski na tych terenach. Czytajac to trudno uchronic sie przed reakcja emocjonalna, co jakby dopelnia ksiazke.
Autorka nie krytykuje ludzi i pogladow, a raczej kwestionuje, zachowuje amerykanski dystans, ale czuje sie, szczegolnie na poczatku, za miala duze trudnosci z przyzwyczajeniem sie do innej kultury i trudnego jezyka, a szczegolnie do swego nowego statusu ksieznej. Czuje sie jej nerwowosc i sa oczywiscie tez w ksiazce slady i echa dosc kiepskiej reputacji jaka mieli Polacy w USA w tamtych czasach.
Nasza ksiezna w pamietnikach ma do czynienia z innymi arystokratami, ze sluzba i administracja majatku, czasem z dyplomatami i duchownymi, duzo z lokalnymi chlopami, a z reszta narodu kontaktu wlasciwie nie ma. Nie ma w ksiazce sladu inteligencji, humanistow czy naukowcow, ani tez pisarzy, dziennikarzy, radiowcow. Sa krociutkie wzmianki o artystach i aktorach, poza Juliszem Osterwa, ktory, ku konsternacji calego klanu Sapiehow, stal sie czlonkiem rodziny. Natomiast patrzac na ksiazke od strony literackiej, znajdujemy w niej wiele stron napisanych po prostu po mistrzowsku.
Pamietac trzeba ze gdy ksiazka byla wydana (1942) USA juz byly zaangazowane w wojne, wiec opinie o Niemczech hitlerowskich z lat trzydzestych sa juz podkolorowane tym co sie stalo w 1939 i pozniej. Nawet przejazd nowoczesna niemiecka autostrada z Wroclawia w roku 1938 chyba, byl dla niej nieprzyjemnym doswiadczeniem (czytelnik nage zdaje sobie sprawe ze USA pokrylo sie autostradami dopiero po roku 1956). Tymczasem w roku wydania ksiazki w USA malzenstwo bylo jeszcze ze soba, i dobrze, bo po rozwodzie (1950) autorka napisalaby pewnie ksiazke duzo bardziej krytyczna.
Czego mi w ksiazce brakowalo to momentow poczucia humoru, wszystko w ksiazce jest bowiem na powaznie, autorka nie wydaje sie byc osoba szczesliwa, a moze czula sie na opak z tym swoim naglym statusem arystokratki. Z tym brakiem poczucia humoru wpasowala sie dobrze w zawsze bardzo powazna i surowa rodzine Sapiehow, choc moze tez i czasy wydania, czasy wojenne, przemowily.

[Wyborna Czytelniczka · Rating 4 out of 5]

Bardzo ciekawy obraz Polski w okresie dwudziestolecia. Interesujące wspomnienia i czasem zaskakujące opisy.