تحفة الغرائب

by محمد بن ایوب حاسب طبری, جلال متینی (Editor)

تحفة الغرائب؛ تألیف: محمد بن ایوب الحاسب طبری (عالم قرن پنجم هجری)‏‫؛ به تصحیح: جلال متینی؛ کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، چاپ دوم، تهران 1391 خورشیدی، 506 صفحه.
تحفه الغرائب کتابى است که در قرن پنجم هجرى نوشته شده است. تاریخ تالیف آن در منابع مختلف بین سال ٣۵۴ تا ۵١٣ هجرى قمرى آمده است، اما مصحح کتاب آن را در حدود سال ۴٨۵ مى داند. این کتاب نه تنها از نظر نثر پارسى علمى بلکه از نظر دانشهاى زمان او اثر بى نظیرى است. کتاب در سى و چهار فصل است و براى جامعه باسواد و فاضل آن دوران نوشته شده است و همچنان که از نام آن پیداست (گزیده شگفتى ها) مى خواهد خواننده را از شگفتیهاى زمان خودش آگاه سازد. چه شگفتى هاى علمى و طبیعى، و چه شگفتى هاى جغرافیایى. کتاب حاوى روشهاى عملى و نظرى در مورد مسایل طبیعى و فیزیکى است. در ابتداى کتاب طبرى مى نویسد: «این کتاب فراهم آورده (اى است) از سخنان حکما و فیلسوفان و سیاحان جهانگرد و روندگان، در بیان تحف و غرایب و لطف و عجایب و علمهاى غریب و خواص عجیب که دهاه و زیرکان دیده اند و دانسته و آزموده، و آنچه نقل بدیشان رسیده است ذکر کرده». منبع: ایران بوم

506 pages, Hardcover

First published January 1, 1992

About the author

Mohammad b. Ayyub Tabari
ابوجعفر محمّد بن ایّوب، ریاضیدان و ستاره‌شناس ایرانی فارسی‌نویس نیمهٔ دوم سدهٔ ۵ قمری، اهل آمل طبرستان بود.

وی در نیمة دوم سدة پنج قمری بیشتر در آمل به کار رصد ستارگان و پژوهش علمی مشغول بوده و نتایج این ارصاد را در زیج مفرد خود گرد آورده‌است. در مورد فعّالیّت علمی او تاریخ‌هایی از قرن چهارم تا هفتم ذکر کرده‌اند. برای مثال، زوتر سال کتابت مفتاح المعاملات، یعنی ۶۳۲ق را به عنوان تاریخ تألیف آن ذکر کرده‌است. امّا قدیمی‌ترین یادنامه‌ای که از حاسب طبری نام برده، تتمّهٔ صوان الحکمة، تألیف ابوالحسن بیهقی در تاریخ ۵۶۵ قمری است. نخستین رصدخانه در حدود سال ۲۱۲ هـ. ق (۸۲۸ م) در بغداد بنا شد و دو اخترشناس برجسته به نام‌های فضل بن نوبخت اهوازی و محمد بن موسی خوارزمی بر آن ریاست داشتند؛ و بعضی‌ها اعتقاد دارند اولین رصدخانه را حاسب طبری آملی بنا کرده‌است.