Tanpınar Sözlüğü - şahsî bir masalın simgeleri

by Özgür Taburoğlu

Paperback. 13,50 / 21,00 cm. In Turkish. 347 p. Tanpinar'in romanlarini veya kuramsal metinlerini okuyanlar, kendi simgelerini yaratan ve onlari tutarli sekilde kullanan bir yazarla karsilasirlar. Bunlarin birçogu gündelik sözcüklerdir. Tanpinar, kendi mitolojisini yansitan bu sözlügü yaratmak için, önce belirli isaretlerin anlam ve biçimlerini bosaltip, sonra kendi metafizigi ile uyumlu sekilde yeniden içlerini doldurur. Böylece bazi basit isaretler simgelere dönüsür. Böyle bir sözlügün parçalari birlestiginde, sahsî bir masalin kenar çizgileri ortaya çikar. Bu simgeler bulustugunda, bir yazarin, düsünürün mizaci görünür olur. Özgür Taburoglu, sadece Tanpinar'in metinlerini okuyarak, onun yapitini karartan yorum kalabaligindan kurtarmaya çalisiyor. Bu sayede, aliskanlikla içerisine çekildigi bir yorum dairesi disarisina çikariyor. Beraber anlasildigi fikirleri, sahsiyetleri, ideolojileri, biyografileri, kendisine atfedilen düskünlükleri bir kenara birakarak, dogrudan yapitinin sundugu düsünce ve duygulara, mana ve biçimlere dikkatini veriyor. Taburoglu, hem sözlük hem de bir deneme gibi okunabilecek bu çalismasinda, yazara ait yaklasik üç yüz simgeyi otuz alt bölümde birbirleriyle baglantili olarak Akis, âlem, aksülamel, bosluk, çizgi, esya, fert, hamle, hareket, isik, kadin, makine, manzara, muhayyile, musiki, plastik, rüya, renk, ruh, sark, sekil, talih, tahkiye, terkip, tesadüf, umum, uzviyet, vicdan, yer, zaman ve zevk.

347 pages, Paperback

Published January 1, 2019

Reviews

[Caterina]

Tanpınar Sözlüğü, adında sözlük geçse de Tanpınar’ın sık kullandığı kelimelerin sadece tanımlarını sunan teknik bir başvuru kitabı değil. Tanpınar’ın eserlerinde sıkça öne çıkan akis, aksüamel, ışık, makine, terkip gibi kavramlar üzerinden onun imge ve simge dünyasına fenomenolojik bir harita çizen, bunu yaparken dönemsel etkileri de göz ardı etmeyen bir yapıt.

Eser, Tanpınar külliyatına hâkim olmayı gerektiriyor; bu bağlamda kesinlikle bir giriş kitabı değil. Sürükleyici ve akıcı bir okuma vaat etmekten ziyade okurundan aktif bir zihinsel mesai talep ediyor. Metne hâkim olan kavramsal yoğunluk ve tercih edilen ağdalı sözcükler ciddi bir odaklanma istiyor. Bu noktada sözlük formatının maddeler halinde kurgulanmış olması imdadıma yetişti, her madde sonunda nefeslenerek ve dinlenerek ilerledim.

Tanpınar benim için özel bir yazar; dönem dönem eserlerini açar okurum. Bu sözlük de "bir kere okudum, bitti" denilebilecek bir eser değil. Elimin altında durmasını istediğim, ileride belli maddelerine sık sık başvuracağım bir başucu kaynağı.

Meraklısına kesinlikle tavsiye ederim.