کلمات اخلالگر؛ بلانشو و امر سیاسی

by Maurice Blanchot, ایمان گنجی (translator), محدثه زارع (translator)

تراکت‌ها، پوسترها، بولتن‌ها؛ کلمات خيابانی، کلمات بی پايان. این همان دغدغه‌ی‌ تأثيرگذاری نيست که آن‌ها را ضروری ‌می‌کند. آن‌ها چه تأثيرگذار باشند و چه نباشند، به «تصميم‌گيری در همان دقيقه‌ی خاص» تعلق دارند. آن‌ها پديدار و ناپديد می‌شوند. همه چيز را نمی‌گويند بلکه برعکس، همه‌چيز را خراب می‌کنند. آن‌ها بيرونِ همه چيز هستند و قطعه وار کنش‌گری و تأمل‌ورزی مي‌كنند. هيچ ردپايي به جا نمی‌گذارند: آن‌ها ضربه‌ی قلم‌مویی هستند که ردی از خود نمی‌گذارد، هم‌چون کلمات روی ديوارها، در ناامنی نوشته می‌شوند، در شرايط خطرناک خوانده و دريافت می‌شوند. خودشان حاملانِ خطر هستند و سپس با عابری که از کنار آ ن‌ها عبور می‌كند، نمی‌بيندشان يا فراموش‌شان می‌كند، همراه می‌شوند و عبور می‌كنند. ( از متن کتاب )

موريس بلانشو نويسنده و انديشمند بزرگ قرن بيستم تا همين چند‌‌سال پيش چندان برای فارسی زبان‌ها شناخته شده نبود. با اين‌حال همين آشنایی دير هنگام نيز بيش‌تر با وجه ادبی آثار او بود. اما كتاب كلمات اخلال‌گر: بلانشو و امر سياسی متوجه سويه‌ی ديگری از انديشه‌ی بلانشو است. اين كتاب، كه با مقدمه‌ی كوتاهی از ژان لوك نانسی انديشمند بزرگ معاصر در‌باره‌ی بلانشو آغاز می‌شود، شامل پنج مقاله از بلانشو است كه با متنی از لارس آير با عنوان دعوی كمونيسم، به صورت يك ضميمه‌ی تشریحی بسته می‌شود. لارس آير در اين متن به بررسی مفهوم «اجتماع» و چگونگی مفصل‌بندی آن نزد بلانشو می‌پردازد. اجتماع بلانشويی چگونه چيزی است؟ و چگونه می‌توان با طرح اين پرسش مفاهيم كليدی انديشه‌ی او را بررسی و بازخوانی كرد؟ اين‌ها پرسش‌هايی‌اند كه در اين كتاب و شايد به شكل روشن‌تر در ضميمه‌ی تشريحی‌اش با آن مواجه می‌شويم. ما با خواندن مقالات اين كتاب با پتانسيل بالقوه‌‌‌ی کلمات آشنا می‌شویم؛ كلمات اخلال‌گر كه نام يكی از مقالات اين كتاب نيز هست درباره‌ی يك چنين نيرویی است و جای شگفتی نيست كه با چنين جملاتی از والتر بنيامين به‌پایان می‌رسد: «ميل آگاهانه به گسستن پيوستار تاريخ به طبقات انقلابی متعلق به لحظه‌ی كنش است. همين آگاهی است كه خود را در انقلاب ژوئيه متجلی می‌سازد. مردم در بعدالظهر نخستين روز مبارزه در نقاط مختلف، به طور همزمان، اما در نتيجه‌ی ابتكار عمل‌هایی كاملاً مستقل و مجزا، به ساعت‌های برج‌های پاريس شليك كردند».

Genres: Philosophy

84 pages, Paperback

Published January 1, 2017

About the author

Maurice Blanchot was a French philosopher, literary theorist and writer of fiction. Blanchot was a distinctly modern writer who broke down generic boundaries, particularly between literature and philosophy. He began his career as a journalist on the political far right, but the experience of fascism altered his thinking to the point that he supported the student protests of May 1968. Like so many members of his generation, Blanchot was influenced by Alexandre Kojeve's humanistic interpretation of Hegel and the rise of modern existentialism. His “Literature and the Right to Death” shows the influence that Heidegger had on a whole generation of French intellectuals.

Reviews

[Amirsaman · Rating 3 out of 5]

سیاستِ بلانشوْ سیاستِ گسست است. به همین خاطر است که عقب‌نشینی هانری لوفور به حزب را نمی‌پسندد؛ جایی که به پیروی از حقیقت مطلق می‌رسی و چشمانت را می‌بندی (به مثابه وظیفه). اتفاقا همین مثال خوبی است بر ارجحیت حق نسبت به وظیفه؛ بلانشو «حق» سرپیچی‌کردن را خود آزادی می‌داند.
شاید این دعوت مدام به عدم‌تعین، نزدیک به آنارشیسم مداوم باشد، اما بلانشو تصریح می‌کند که در یک موقعیت خاص، مثلا جنگ فرانسه با الجزیره است که این حق سرپیچی قابل استفاده می‌شود.
بلانشو به تحلیلِ کتابی رخداد می 68 هم معتقد نیست. جایگاه دیوارنوشته‌های آن زمان را بالاتر از کتاب‌ها می‌داند. چه این‌که خوانندگان هم به واسطه‌ی خواندن یک کتابْ متفرق می‌شوند تا آن‌که گردهم‌آیند. اساسا اجتماعْ یک پدیده‌ی غیرقابل نظم‌بخشی است و از همین رو پارلمان بی‌معنا است. «کمونیسم تعین‌پذیر نیست.» همان‌طور که ویژگی هنر مدرن هم این است که از تعین صوری می‌گریزد، و نه از فرم به طور کلی.

[Pooya Kiani · Rating 4 out of 5]

ترجمه ابدا خالی از ایراد نیست، اما به کشتی گرفتن با متن کتاب برای کشف «اندیشهٔ ظاهرا پیشرو، اما درخودمانده» و «حق سرپیچی» به شکلی که بلانشو بازنمایی می‌کند می‌ارزد.

[Elyas]

آشنایی‌ای با بیشتر مباحثِ کتاب نداشتم و چیز زیادی دست‌گیرم نشد.

[Mani Parhizkar · Rating 4 out of 5]

به گسست آری بگویید

[mina · Rating 4 out of 5]

«به‌طور رادیکال به گسست آری بگویید.»
بلانشو رخدادهای مه ۶۸ رو تا جایگاه ایده‌آلی به دست‌نیامدنی یا پیش‌نمونه‌ی کنش آینده بالا نمی‌برد. او اذعان دارد که در «موشکافی روشنفکران»، رخدادهای ۶۸ یک «استثناء» بود و فی‌نفسه «هیچ راه‌حلی» پیش رو نمی‌گذارد، حتی اگه ایده‌ی انقلابی را پیش بکشد زیرا فارغ از اینکه دوام بیاورد یا نیاورد نسبت به خویش بسنده است و همچنین دغدغه‌ی شکست ندارد. درواقع بلانشو از همه‌نزدیک‌تر به باتای است. باتای سال‌های جنگ و مؤلف متن‌های قطعه‌وار «مجموعه‌ی ضدالاهیاتی».

[Mohsen Azizimohammadi · Rating 4 out of 5]

کمی با ترجمه مشکل دارم. البته صاحب نظر در حوزه ترجمه نیستم. بعضی جاها روان و گویا نبود. درکل مفید و جدی است

[Milad Hooshmandzadeh · Rating 3 out of 5]

یکی از بهترین کتابایی بود که به عمرم خوندم.
و ترجمه‌ی درجه یک