Gandhi ya da Hint Kirazının Gölgesinde: 1001 Gece Denemeleri

by Salâh Birsel

Şair ve deneme yazarı Salâh Birsel, Türk edebiyatının önde gelen ustalarındandır. Günlük konuşma dilinde pek az bilinen sözcük ve deyimleri tedavüle sokmakla kalmaz, kendi yarattığı ilginç deyişleri de sıkça kullanarak oluşturduğu anlatımını alaycı tavrıyla birleştirdiği özgün bir üslubun sahibidir de.

Salâh Birsel, 1001 Gece Denemeleri’nin bu son halkasında da gerçek bir edebiyat şöleni sunuyor; sohbet eder gibi, içten, şakacı, ironik tarzı okuyanda tiryakilik yaratıyor.

“Ben denemelerimi şiir gibi yazarım. Boyuna sözcükler, tümcelerle boğuşurum. Bir yerde, yazının iplerini çekenin ben olmadığımı, benim yerime, deneme yapısına karışmış sözcüklerin karar verdiğini, buyruklar savurduğunu görürüm. Kimi zaman belli bir tümceye denememde yer vermek istediğim halde, bunun üstesinden gelemem. Denemenin yapısı, denemedeki öteki tümcelerin sıralanışı buna engel olur.

Ey okur, gıkını çıkarmadan okuduğun denememize şaşıp kalma. Bunun ayıbı da şanı da bizimdir.”

103 pages, Paperback

First published April 1, 2015

About the author

1919 yılında Bandırma’da doğdu. Orta öğrenimini İzmir Erkek Lisesi’nde, yüksek öğrenimini İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’nde tamamladı. Salâh Birsel’in 1947 yılında çıkan ilk kitabı olan Dünya İşleri, Orhan Veli ve arkadaşlarının Garip yıllarındaki deneylerine uzak kalmayan bir şairden haber verir. Şairanelikten kaçınma özelliği, ince yergi eğilimleri ve yalın söylenmiş dizelerle yansıtma çabasından gelen bir sadeliktir bu.

Özellikle Hacivat’ın Karısı'nda sözcüklerle şaka eder gibi rahatlayınca, yergiciliği de iyice ortaya çıkar. Öfkesini dişlerinin arasına sıkıştırarak bakarken vuracağı yeri arıyor gibidir. Geçmişle hesaplaşırken de tavrını bırakmaz. Kendine özgüyü kişileştirme amacına çok bağlı olduğu için, yaman bir simgeci olarak tanınmış ve aynı zamanda sözcük üreticisi olmuştur.

Toplum işlerini geçmiş dönemlerin kişi ve kavramlarını kullanarak çağrışım yoluyla vermeye çalışırken duyarlılığını gizleyemediği de olur.Haydar Haydar'da topladığı şiirlerde de görebiliriz bunu. Özellikle Yunus Emre, Ölüyoruz Siz Güzelleşin, Kumrular Gibi Paralar'da, nükteden çok çelişkileri aramış, bu durum, bir yanında birikmiş olan hüzünlerin, acıların ortaya çıkmasına yol açmıştır. Salâh Birsel’in şiirimize, yeni bir estetik kazandırma uğraşında gösterdiği çabaların değerinin yanı sıra, kendine özgü mizah öğeleriyle yarattığı şiirin yeri ve önemi de yadsınamaz. 1999 yılında öldü.

Reviews

[Betül Bozkurt]

Ellerinizden öperim Salah Hocam. Sizdeki genel kültürse bizdeki nedir!☺️

[G. İlke]

Binbir Gece Denemeleri'nin yavaş yavaş sonuna geliyoruz bu kitapla. Gandhi'yle başlayıp 1940 kuşağı edebiyatçılarıyla biten bir yolculuktayız bu kez. Okul Günleri adlı denemesinden anladığım kadarıyla ilkokulda bile muazzam bir eğitim almış Bay Birsel. Üstüne edebi açıdan hiçbir şey koymasaydı bile, o bilgisiyle hayat tecrübesini yoğurup okuturdu kendini. Kaldı ki Salah Hoca'nın denemeleri kolay okunmuyor belki ama okuyanı epeyce doyuruyor. İfade tarzına da alıştıktan sonra, "hadi şimdi başka konuya geçelim" hevesiyle doluyorum ben. Bilmediklerimizi öğreneceğimiz, bildiklerimizi hatırlayacağımız, muhtevasında hafiften siâyet bulunan denemeleri başka nereden bulabiliriz ki? Tavsiyemdir. =)

[Begum]

İlk 2 deneme güzeldi, tanıdığım kişiler olduğu için belki de benim için daha ilgi çekiciydi. Ama ondan sonraki denemeleri okumak zor oldu. Hem Fransızcanın benim için çok olması hem bahsedilen kişilerin çoğunu anlayamam okumamı zorlaştırdı ve bir süre sonra okumam çok zor oldu. Yine de bana bir çok şey öğretti bu kitap. Diğer bölümleri anlayabilmek için tekrar okumayı düşünüyorum ileride.