معاهده در روزگار ما به معنای تسلیم نیست و بر خلاف گذشته که اعتبار آن از ارادۀ خدایان و منافع اقوام فاتح و اصل جهانگرایی امپراتوریها و فراملیگرایی امپراتوری رومی - ژرمنی و اصل تعادل قدرتها و مشروعیت نظامهای حاکم ناشی میشد، اقتدار خود را از ارزشهای متعالی جامعۀ بشری میگیرد که در صلح و حقوق انسان خلاصه میشود. به همین دلیل معاهده مفهومی حقوقی یافته و از منابع مهم حقوق بینالملل است.
پسانداز چندانی نداشتم و رنج تنهایی در شهر غریب نیز فشار را دو چندان کرده بود. اغلب پایان هفته خود را به تهران میرساندم تا هم هوایی تازه کنم و هم راسته انقلاب را گز. اگر کتابی نیاز داشتم یا منبعی توسط اساتید معرفی شده بود، به دنبال ارزانترین و قدیمیةرین چاپاش بودم. کتاب دکتر فلسفی نیز یکی از منابع بود که هم حجم بالایی داشت و هم قیمت گزافی. مرحوم دکتر قرباننیا آن را به عنوان منبع درس حقوق معاهدات بینالمللی مقطع کارشناسی ارشد معرفی کرد که از دروس اختیاری و به تدبیر خود ایشان در آرایش دروس ما جا گرفته بود. خاطرم نیست ابتدای کوچه ۱۲ فرودین یا منیریه جاوید بود که یک کتابفروشی نقلی حقوقی یافتم. قیمت کتاب را از همه کتابفروشیهای دیگر گرفته بودم شاید بالغ بر ۱۰ مورد و از بخت بد چاپ تازه آن هم با قیمتی دو چندان راهی بازار نشر شده بود. ارزانترین و قدیمیترین چاپ موجود را گرفتم با قیمتی که آن زمان هم چنان برایم سخت بود و به قم بازگشتم. طبیعی به نظر میرسید که حجم بالای کتاب مانع شود تا آن را هر جلسه چهارشنبهها برای کلاس دانشگاه حمل کنم آن هم با پیادهروی طولانی جاده ابریشم دانشگاه مفید هر چند بر خلاف میلم بود. یکی از روزهای چهارشنبه ساعت ۸ صبح دکتر قرباننیا از کتاب گفت و گله از این که چرا هیچکدامتان کتاب را تهیه نکردهاید. دست بلند کردم و گفت اتفاقا من با زحمت زیاد آن را خریداری کردم و سوال بعد این بود که کتاب کجاست؟ به نظرم بدیهی بود که آن کتاب برای حمل کردن قدری سنگین است و همین را گفتم. استاد به غایت ناراحت شد و خرده گرفت که این چه استدلالی است. کمترین وظیفه دانشجو حمل کتاب است و ... به غایت آزرده خاطر شدم و تا هفته بعد لحظه شماری کردم تا بالاخره با کتاب در کلاس حاضر شدم. استاد به صفحهای از کتاب اشاره کرد و گفت بخوانید. پیش از آن که متن را نقد کند، مدح و ثنای دکتر فلسفی گفت و از دانش ایشان به نیکی یاد کرد. اما این همه مانع نبود تا تناقض و تعارضی که به وضوح در متن ایشان قابل ملاحظه بود، از چشم دکتر قرباننیا پنهان بماند. موضوع آن قدر روشن بود که همه تصدیق کردم بر اشتباه فاحش این قسمت از کتاب و در بین کلاسها نیز قدری ابراز تعجب کردیم از این خطای استاد مسلم دکتر فلسفی.