Verplichte leeskost voor een nieuwe generatie feministische lezers
Je kunt een leven lang over feminisme nadenken, feminist zijn, maar toch telkens opnieuw uitgedaagd worden om te bedenken wat het nou precies inhoudt. Vooral als er een nieuwe generatie feministen aan de deur klopt, speelt die vraag weer op. Wat Marja Pruis helpt bij het vinden van een antwoord? Boeken. Dus vroeg ze zich af: welke boeken moet de moderne feminist eigenlijk gelezen hebben? Ze schakelde een keurkorps aan denkers in om een actuele canon voor een nieuwe generatie lezers samen te stellen. De nieuwe feministische leeslijst is een verzameling lofzangen en kanttekeningen bij oude en nieuwe helden, radicale denkers, zachte eenlingen en dromers en drammers als Sylvia Plath, Maggie Nelson, Clarice Lispector, Renate Dorrestein en Audre Lorde.
Met essays van onder andere Niña Weijers, Mounir Samuel, Bregje Hofstede, Franca Treur, Fiep van Bodegom, Roos van Rijswijk en Clarice Gargard.
Marja Pruis is schrijver, columnist en redacteur van De Groene Amsterdammer. Haar romans ontvingen nominaties voor De Gouden Uil, de AKO Literatuurprijs, de Libris Literatuurprijs en de Anna Bijns Prijs. Voor haar essays en columns, gebundeld in Kus me, straf me, Genoeg nu over mij en Oplossingen, ontving ze de Jan Hanlo Essay Prijs, de J. Greshoffprijs en de J. L. Heldringprijs.
Met haar debuut, De Nijhoffs of de gevolgen van een huwelijk (1999), toonde Marja Pruis zich een gedurfd schrijversbiograaf. Het object van haar jarenlange fascinatie, de schrijfster A.H. Nijhoff, echtgenote van de dichter Martinus Nijhoff, deed ze meer dan recht door haar levensverhaal vanuit verschillende standpunten te beschrijven, inclusief dat van de biograaf. Een spannend en relativerend boek was het resultaat, dat zich laat lezen als het relaas van een speurtocht maar ook als een commentaar op het schrijven van biografieën. In 2018 verscheen het in een nieuwe editie als De Nijhoffs en ik, of de gevolgen van een genre. De typische verteltrant van Pruis, zinderend maar ook afstandelijk en ingehouden, bereikt een nieuw hoogtepunt in de roman Bloem (2002). Op pijnlijk geestige wijze beschrijft ze een amour fou en het lot van de minnaar, onverbeterlijk pathetisch als in een doktersroman. Het thema van de geliefden als intieme vreemden verkent ze opnieuw in de roman De vertrouweling (2005). Vanuit verschillende perspectieven beschrijft ze een aantal ogenschijnlijk kabbelende levens, van stellen met opgroeiende kinderen, die met elkaar op vakantie gaan en ondertussen weinig tot niets van elkaar blijken te weten. Met haar volgende roman Atoomgeheimen (2008) bewijst Pruis opnieuw de chroniqueur van het moderne (vrouwen)leven te zijn. In een verrassende raamvertelling krijgen we de onnavolgbare gangen van een lingerie-ontwerpster voorgeschoteld, en worden we en passant getrakteerd op een onthullend inkijkje in het actiewezen van de jaren tachtig van de vorige eeuw. In 2011 verscheen Kus me, straf me. Over leven en schrijven, liefde en verraad, met als centraal thema de spanning tussen schrijven en schaamte, toedekken en onthullen, intimiteit en openbaarheid. Een prikkelende combinatie van literatuur- en zelfbeschouwing, van fictie en non-fictie. In 2013 volgde het biografische portret Als je weg bent. Over Patricia de Martelaere en in 2016 verscheen naast de roman Zachte riten haar non-fictie bundel Genoeg nu over mij. Confessies van een ervaren schamer waarin ze de vage grenzen tussen zelfhaat en ijdelheid, schoonheid en verdriet, verlegenheid en narcisme, liefde en medelijden verkent. In 2019 verscheen Oplossingen, een selectie van haar columns, en stelde ze De nieuwe feministische leeslijst samen. Haar essay over eigenliefde, Omdat je het waard bent, verscheen in 2020. In Boos Meisje. Over vrouwen en frictie (2022) bundelde Pruis essays over de spagaat waarin meisjes en vrouwen zich bevinden. Lief zijn, maar ook stoer. Alleen niet té stoer, want dan ben je een boos meisje. Terwijl dat juist de leukste vrouwen zijn. Boos meisje bevat een galerij van deze vrouwen
Heel erg basic. De essays van Saskia Pieterse, Xandra Schutte en Marian Donner waren wat mij betreft positieve uitschieters, daar gingen de theorie en het besproken verhaal hand in hand. Aan de andere kant van het spectrum zaten essayisten die niet verder kwamen dan: 'Dit is door een vrouw geschreven, dus feministisch en nu ga ik een heel lange samenvatting geven.' Wat bij mij vooral de vraag opriep: is een feministisch literair werk per definitie door een vrouw geschreven? Blijkens deze canon wel, in ieder geval.
Zeer uiteenlopende essays over feministische schrijvers en hun boeken. Er wordt zeker een paar interessante en onverwachte boeken besproken, maar ik mis de hedendaagse literatuur. Op twee na komen de boeken uitsluitend uit de jaren 60-80, en als in de inleiding geschreven wordt dat het feminisme van vandaag de dag anders is dan dat van de jaren 70, dan wil ik daar dus boeken over lezen.
Interessante essays over literatuur vanuit feministische perspectief. Mijn leeslijst is er een stuk langer door geworden.
Ik heb het idee dat Marja Pruis in de inleiding wel wat meer op de gemaakte keuzes had kunnen reflecteren. Waarom worden bijvoorbeeld alleen boeken van na de eerste feministische golf besproken? Er zijn ook veel vroegere auteurs die er goed bij hadden gepast: Sappho, Christine de Pizan, Emilia Bassano, Mary Wollstonecraft... Daarnaast zijn Azië en Sub-Sahara niet vertegenwoordigd, terwijl er volgens mij veel interessants te zeggen is over bijv. Han Kang en Chimamanda Ngozi Adichie. Ook worden er weinig recente boeken besproken: maar 1 boek van na 1988. Eigenlijk moet er gewoon een tweede deel komen.
Heb dit boek gekocht in zomer 2019 in Barboek. Leuk dat ik het in 2022 dan eindelijk eens deftig opgepakt en gelezen heb! Was eigenlijk best interessant. DNFL bevat goede en +- gevarieerde aanbevelingen voor mensen die zich wat meer willen inlezen in het feminisme (mezelf inclusief), maar de aanraders zijn wel erg gedateerd (vooral van voor en rond de tweede feministische golf)
Een nieuwere versie zou niet mis zijn, zeker in het licht van de ‘hedendaagsere’ ( zeer foute bewoording maar hoe moet ik het anders zeggen ) visie op gender (sos taalhulp💀🫣) Ben ook benieuwd naar het soort feminisme van Marja Pruis! Om één of andere reden associeer ik haar met terfs als JKR maar waarschijnlijk (hopelijk 💪) ben ik heel fout
Welke aanraders neem ik er uit mee ?? - the well of loneliness - the argonauts ( werd me toevallig door een bevriend persoon aangeraden toen ik DNFL las = fate!) - misschien nog één maar dan zal het toch niet zo herinneringswaardig zijn
Wat ik vooral fijn vind aan De nieuwe feministische leeslijst is iets wat helemaal niks met feminisme te maken heeft: namelijk dat het een mooie, gevarieerde lijst is (fictie en non-fictie) die niet uitsluitend bestaat uit de al veel te bekende schrijvers en klassiekers. Er komen allerlei schrijvers en boeken voorbij waar ik nog nooit van had gehoord en ze worden telkens op een interessante manier uit de doeken gedaan.
Het enige nadeel: het zijn best korte stukjes natuurlijk, omdat er zo veel verschillende auteurs de revue passeren. Soms was er een stuk dat me net wat meer prikkelde en interesseerde, en dat was dan al veel te snel voorbij. Maar dat is natuurlijk ook het punt van dit boek: een heleboel inkijkjes, zodat je zelf aanknopingspunten hebt voor nieuw leesplezier.
De boeken die vermeld worden, klinken allemaal heel interessant en geven een brede invulling van feministische literatuur. Sommige essays maken tussendoor omwegen om andere punten te maken, die afleiden van de boeken die geprezen/beschreven worden. Dit doet voor mij een beetje afbreuk aan het (doel van het) boek, al zijn het op zichzelf wel goede onderwerpen.
Ik had van een nieuwe leeslijst, geschreven in 2019, toch wel iets meer hedendaagse boeken verwacht. Maar ik vind het wel interessante verhalen die genoemd zijn, ik heb zeker een aantal nieuwe auteurs en boeken leren kennen.