Οι Εβραίοι στη Μέκκα του καπνού

by Ιωσήφ Α. Μεβοράχ

Καβάλα. Η γενέτειρά μου. Πάντα ερωτεύσιμη, πάντα εντυπωσιακή και μόνη της σε οδηγεί εκεί που ελάχιστες πόλεις στη χώρα μας μπορούν να σε πάνε. Περνώντας από τα σοκάκια του Αϊ-Γιώργη, θαρρώ κάθε φορά πως θα ακούσω τα μελωδικά Λαντίνο απ’ το στόμα του Αβραάμ, του Μωύς, της Σάρας, του Σάμπυ, του Λέων, ανάλαφρα, όπως αυτοί μόνο ήξεραν να τα μιλάνε. Το τιτίβισμα των παιδιών στην Ευγενίου Ιορδάνου, από τα εβραιόπουλα στο σχολείο, ηχεί στα αυτιά μου και ο Μπίνιος Σαραγούσης, ο τελευταίος διευθυντής, προσπαθεί να μην χαμογελάσει, δείχνοντας την ανύπαρκτη αυστηρότητά του. Λίγο πιο κάτω, στην Παύλου Μελά, ο Ραβίνος Μόλχο, την Παρασκευή το βράδυ, τους καλεί όλους στη λειτουργία του «Σσαμπάτ» και με τη μελωδική φωνή του εξυμνεί τον Κύριο. Όλα όπως τότε, με τη μοναδική Σεφαραδίτικη μελωδία που, τώρα πια, πολύ δύσκολα βρίσκει κανείς. Ονειρική σκηνή που για χρόνια, και σε κάθε επίσκεψή μου στην Καβάλα, με συνοδεύει… όμως για πολύ λίγο. Ο εφιάλτης ζωντανεύει σε κάθε βήμα μου στη Βενιζέλου…

Κανείς δεν γύρισε από τη Δαντική κόλαση που ο Χίτλερ και το επιτελείο του τόσο έντεχνα σχεδίασαν και κατασκεύασαν. Το χειρότερο όμως είναι πως, σήμερα, κανείς Εβραίος δεν ζει στην «πόλη σύμβολο» αρμονίας και συμβίωσης των μειονοτήτων. Ο φασισμός, αυτή η «ιδεολογία» που τείνει να γίνει κουλτούρα και συνοδεύει μέχρι σήμερα την Ευρώπη, στέρησε τη δυνατότητα στην ανθρωπότητα, και κατά συνέπεια στη γενέτειρά μου, να πορευτεί σε μια κοινωνική ειρήνη.

Η συνύπαρξη των μειονοτήτων στην Καβάλα έφερε την πρωτοπορία σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας – συνδικαλισμός, πολιτικά ρεύματα, διεθνοποίηση του εμπορίου. Ένα κράμα πολιτισμού, κουλτούρας, μόρφωσης. Όλα αυτά χάθηκαν κάτω από το μένος και τη δύναμη του πιο αιμοχαρούς κτήνους που έβγαλε η φύση του ανθρώπου.

Σήμερα, περπατώ στην πόλη μου και στέκομαι μπροστά στο μνημείο του ολοκαυτώματος των Εβραίων. Στο ίδιο σημείο όπου, τη βραδιά της 3ης του Μάρτη του ’43, οι Βούλγαροι κατακτητές μάζεψαν τους Εβραίους για να τους οδηγήσουν στον θάνατο. Αναρωτιέμαι αν, παραδειγματισμένοι από το ιστορικό παρελθόν, θα μπορέσουν οι άνθρωποι να συνυπάρξουν ειρηνικά και να επανέλθει η αρμονία στις σύγχρονες κοινωνίες…

Πρόλογος
Η πρώτη εμφάνιση των Εβραίων στην περιοχή της Καβάλας
Ρωμαϊκή περίοδος
Βυζαντινή περίοδος
Οθωμανική περίοδος
Πρώτη εμφάνιση των Σεφαραδιτών Εβραίων στην Καβάλα (1510-1520)
Η ανάπτυξη της Εβραϊκής Κοινότητας Καβάλας
Ο χρυσός στην Καβάλα ονομάζεται "μπασμάς" και τα ορυχεία "καπνομάγαζα"
Η θέση του καπνού στην οικονομική ζωή της Καβάλας - Εβραίοι επιχειρηματίες της Ευρώπης και της Ελλάδας επενδύουν στην Καβάλα
Καβαλιώτες Εβραίοι καπνέμποροι, μεσίτες, αντιπρόσωποι
Ο συνδικαλισμός στην Ελλάδα ξεκινά στην Καβάλα από τους "καλλιτέχνες" των "χρυσοκίτρινων φύλλων"
Οι Καβαλιώτες πρωτεργάτες του συνδικαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα
Α' Βαλκανικός πόλεμος - Α' Βουλγαρική κατοχή (1912-1913)
Απελευθέρωση της Καβάλας (1913)
Β' Βαλκανικός πόλεμος (29 Ιουνίου - 31 Ιουλίου 1913)
Α' παγκόσμιος πόλεμος (1914- 1918)
Β' Βουλγαρική κατοχή (1916- 1918)
Απελευθέρωση της Καβάλας (1918)
Μικρασιατική καταστροφή
Μεσοπόλεμος
Β' παγκόσμιος πόλεμος
Η αρχή του τέλους για τους Καβαλιώτες εβραίους
Η συμφωνία για τη διάσωση των Βουλγάρων εβραίων και το τίμημα
Το τέλος του Β' Παγκόσμιου Πολέμου
Η επιστροφή των διασωθέντων Εβραίων στην Καβάλα
Τα μεταπολεμικά χρόνια
Επίλογος
Φωτογραφική αφήγηση
Λίστα μνήμης
Ευχαριστίες

205 pages, Paperback

First published March 1, 2019

Reviews

[Avigail · Rating 5 out of 5]

Οι Εβραιοι στην Μεκκα του Καπνου is a Greek book, it is my uncle's (my mother's brother) first book. On March 8th the book's presentation took place. The book is about the Jewish community that was for six centuries in the city of Kavala (a city north-east of Greece). A town that the Jewish community knew to live peacefully with the different populations of the city.
It is an on voice book with photos of my family. A book about a city that I have visited a couple of times, but I grew up with stories from my grandmother, my mother, and my uncle. This time and after reading the book I understand why both my mother and her brother are so loved, why my uncle is so in love with the city of Kavala.
This book tells the story of Kavala through the Jewish community and the prosperity of the tobacco business. It is a book that the people of Kavala should read to learn about their city and learn about the Jewish community that there are a couple of buildings, the Jewish cemetery and a monument in memory of the Jews that were murdered in the WWII by the Nazis and their allies took on March 3rd, 1943.
This book is for us the next generations to remember and never forget from where we came and pass it on to the future generations.
Unfortunately, these books, for now, is written only in Greek and I hope someday there will be a translation in other languages. For the Greek readers among this community if you want to learn about the history of Kavala with its Jewish heritage you can pick the book it is published by the publication Γαβριηλιδης.

[Ντίνα Βαρδάκα · Rating 5 out of 5]

Ένα συναρπαστικό οδοιπορικό της ιστορίας των Εβραίων και όχι μόνο στην πόλη της Καβάλας. Τεκμηριωμένες περιγραφές φέρνουν στο φως άγνωστες ιστορίες που συνδέονται με δρόμους, κτίρια, περιοχές της πόλης. Ξαναγνώρισα τη γενέθλια πόλη μου μέσα από αυτό το αξιόλογο βιβλίο.