Gelukkig zonder kinderen: Mensen wereldwijd over hun keus en hun leven

by Lisette Schuitemaker

'Kinderloos is nooit gedachteloos. Dat maakt Lisette Schuitemaker met veel gevoel duidelijk.' – Charles den Tex, drievoudig winnaar van de Gouden Strop

'Op fijnzinnige wijze en met sierlijke pen schetst Lisette Schuitemaker achtergronden en consequenties van de rap groeiende kinderloosheid en "kindervrijheid" in het rijke Westen.' – Annegreet van Bergen, auteur van Gouden jaren en Het goede leven

Gebaseerd op een wereldwijd onderzoek en meer dan 70 interviews met kinderloze en kindervrije vrouwen en mannen van 29 tot 92 jaar met diverse achtergronden.

Kun je gelukkig zijn zonder kinderen? Of ben je dat dan juist? En hoe kom je tot die keus, wel of geen kinderen? Over de hele wereld groeit het aantal mensen zonder eigen kinderen. Hun redenen hiervoor verschillen vaak net zoveel als hun levens, maar velen blijken opvallend blij met hun bestaan. Soms worden ze raar aangekeken en moeten ze op verjaardagen uitleg geven. Of het onderwerp is juist een taboe waar niemand naar durft te vragen. Lisette Schuitemaker, zelf gelukkig zonder kinderen, vroeg vrouwen en mannen die geen ouders werden naar hun verhaal. Zonder een pleidooi te houden voor het een of het ander laat ze zien hoe kinderloos zijn doorwerkt in elk seizoen van het leven. Dit boek is voor iedereen die door omstandigheden of uit eigen keus niet de weg van ouderschap volgt – en voor wie nog zit te dubben over deze bepalende beslissing.

Lisette Schuitemaker (1954) studeerde Oude Talen aan de Universiteit Leiden en haalde later een BSc in Brennan Healing Science in de Verenigde Staten. Ze runde en verkocht haar eigen communicatiebureau en was voorzitter van een aantal internationale organisaties op het gebied van duurzaamheid en bewustwording. Lisette is een veelgevraagd dagvoorzitter en spreker voor onderwijsinstellingen, organisaties en events. Ze woont in Amsterdam met haar partner, schilder Jos van Merendonk en is een betrokken tante.

'Wat is dit een eerlijk boek over mensen die geen kinderen hebben. Aanbevolen lectuur – ook voor diegenen die ze wel hebben!' – Caroline de Gruyter, correspondent en columnist NRC Handelsblad

'Gelukkig zonder kinderen geeft een frisse, zonnige blik op een onderwerp dat vaak nog in het duistere hoekje van de taboesfeer zit.' – Adele Napier, adviseur en coach

'Wat mij als lezer vooral is bijgebleven, is de enorme vanzelfsprekendheid waarmee we als maatschappij het ouderschap tegemoet treden. Het zou ons sieren als we een meer open houding zouden hebben ten opzichte van mensen die, om wat voor reden dan ook, géén ouder zijn. Dit boek is een pionier op dat vlak.' – Maaike Helmer, auteur van NIETS en oprichter STRESSED OUT

'Lisette voert een ongewoon mooi gesprek met haar lezers waarin ze op een lichthartige manier de grote vragen van het leven durft te stellen. Een boek vol wijsheid en antwoorden voor de broederschap der kinderlozen.' – Maarten van Huijstee, Managing Director Wisdom in Business

'Wat goed dat dit boek eindelijk is geschreven.' – Anneloes Timmerije, auteur van Indisch zwijgen en Slaapwandelen bij daglicht

Genres: Nonfiction, Feminism

310 pages, Kindle Edition

Published February 27, 2019

About the author

Living light and living lightly, Dutch author of personal development and spirituality books, chair of the Center for Human Emergence in the Netherlands and per December 2014 Chair of the Findhorn Foundation in Scotland

Reviews

[Tina · Rating 4 out of 5]

I read Lisette’s last book about being an eldest daughter, while I enjoyed it, it wasn’t what I expected.
I was a bit nervous reading this one because of how I felt about her other book, but I was pleasantly surprised that I enjoyed this one!

I read this book as a comfort in my decision. I find myself flip flopping when it comes to having children. Having children is permanent. No backsies. It’s eternal.

As I read this book, I found that I actually do want to experience motherhood in the future, but I don’t want to lose myself. I never want to be so wrapped up in being someone’s wife or mother that I lose who I am. That’s one of my fears. There’s a clip from “And Just Like That…” when Charlotte yells at her husband and children, “before I was a wife and a mother, I was a person.” I don’t want to ever get to that point, but I’m sure it comes with the territory.

This book confirmed my feelings for both either wanting to be a mother or being eternally childless.
As I read this book, I found that I don’t believe that having children in marriage should be a requirement either.
I’m a person who only wants children if I’m married. I cannot bring myself to have a child outside of that. No judgement to those who have, that’s just not me. But even with that, I love that as I read this book, I found that I also have the dual belief that children shouldn’t be the next step to accomplish in marriage.

I don’t want any regrets in this life. I don’t want to regret not having children or having children.

As of right now, I enjoy being childless. I enjoy not being someone’s wife. I enjoy just spending time with God with nothing and no one to hold me down. And I’m glad I was able to listen to this book to comfort me in that.

[Kirsten Gorter · Rating 4 out of 5]

Verfrissend!

[Jennifer · Rating 4 out of 5]

It's not the most academic or political book on the topic but it is a comforting one. I appreciated the scope of the book in offering a kind of flexible map of childless living into your senior years (which I'm not yet approaching, and therefore having trouble picturing). The slight spiritual bent of some passages wasn't for me but it wasn't so intrusive that I couldn't ignore it in favour of points that did resonate with me. There's also a useful (though not comprehensive) lit review in the back which I appreciated.

[Evi · Rating 4 out of 5]

In de reeks research over kindvrije boeken met een andere invalshoek vond ik deze parallel met de seizoenen van het leven prachtig. Het zette me aan het denken hoe mijn eigen levenskeuze (voor één kind) onoverzichtelijke gevolgen zal hebben tot ver na mijn pensioen. De inleefbare verhalen met interculturele blik bieden een vooruitblik vanuit verschillende perspectieven.

[Barbara · Rating 3 out of 5]

Het was heerlijk om dit boek te lezen omdat niks en niemand wordt veroordeeld. Ik vond wel dat het boek wat dunner had kunnen zijn. Ook werden er wel erg veel geïnterviewde mensen besproken. Het was misschien interessanter geweest om iets minder mensen te bespreken en dan wat langer en diepgaander in te gaan op hen.

[Kiki Hendriks · Rating 3 out of 5]

Boek dat met de titel aantrekt als je zelf in de jaren dertig zit en je je afvraagt hoe je je gezinsleven (of geen gezinsleven) wilt vormgeven. Ik vind het goed dat er zulke boeken zijn en er staan interessante feitjes is (1/5 vrouwen blijft kinderloos tegenwoordig, vind ik veel, is niet zoals ik het om mij heen ervaar of zie). Het boek zelf vond ik prima en makkelijk te lezen. Wel wat herhaling en gedachten van "jaha, nu snap ik hem wel" het is en blijft natuurlijk een heel persoonlijke keuze (als je het voorrecht van een keuze maken hebt, natuurlijk).

[Hannah · Rating 3 out of 5]

'Do not ask someone about their reproductive choices. Period. Instead, see the person. Ask about what they have done in life.'

More than anything else in this book, the above quote resonated with me the most; so many people don't understand, or even realise the harm asking a person if/when they'll have kids can do to a person. For many, it isn't a simple choice, for others still, it's taken out of our hands.

Schuitemaker makes some excellent points here for being childless; it's often less stress, you can be spontaneous and do what you want when you want, but weighing that up with the thought of bringing a mini-you into the world and nurturing that little person can far outweigh the thought of a few lie-ins or spur of the moment holidays.

Having lost three pregnancies, the third of which was particularly traumatic; I made the decision a couple of years ago that I simply wasn't destined to have children. There are still days that I yearn for that, but more and more often, I've begun to enjoy my life as it is. I have the most amazing partner, supportive family, a few close friends, and a job that I love. I'm thankful for all of that.

I feel that there's so much more to life than doing what many believed women were designed to do. It hasn't and won't always be easy and I'll probably always have doubts, but I do love my life. I love being able to sleep in when I want, swear without having to worry who might hear, read all day long with no interruptions and camp out, or go kayaking with no worries about anyone else but myself and my partner.

Many of the things we enjoy simply don't fit with having children, and now that my life is happy and fulfilled, I feel myself wanting children of my own less and less; that's not to say I don't like children, I have two nephews and a niece whom I absolutely adore. Spending quality time with them is more than enough for me.

Schuitemaker's book starts really well, but, perhaps because much of the latter part doesn't yet apply to me, I found myself struggling to finish as she discussed making a will and who we childless leave their worldly goods to. Perhaps it's morbid to say, but I don't particularly care what happens to my stuff when I'm no longer here; if it gets binned, or burnt, or sold, I won't know anyway.

[Peter · Rating 4 out of 5]

Gelukkig Zonder Kinderen is een fijn leesbaar boek, waarin allerlei kanten, situaties, of facetten aan de orde komen die horen bij een leven zonder kinderen. Dat is in dit boek meestal vrijwillig, maar regelmatig komen er ook mensen langs die er niet voor gekozen hebben. Het is, kortom, een veelzijdig en genuanceerd boek, met een voornamelijk positieve ondertoon, die slechts af en toe in de verdediging lijkt te schieten, bijvoorbeeld door iets te vaak nadruk te leggen op het feit dat kinderloze mensen wel degelijk van kinderen (kunnen) houden en een positieve rol in het leven van kinderen om hun heen (kunnen) spelen. Ook als dat niet het geval is, of misschien juist dan, is een keuze om niet aan kinderen te beginnen gerechtvaardigd en volwaardig. Dat is volgens mij de enige manier waarop dit boek een leven zonder nageslacht niet ziet als simpelweg een van de manieren om het leven te doorlopen.

Het boek bespreekt al het bovenstaande aan de hand van de vier seizoenen in het leven: van hoe de kinderwens wel of niet ontstaat, of juist als je er nog niet mee bezig bent in de lente van je leven; tot een zomerfase waarin kinderen in je omgeving komen en niet alleen voor jezelf de tijd begint te dringen maar dezelfde omgeving (je partner, je familie, vrienden, de samenleving) ook meer druk lijkt uit te oefenen; via de herfst, als de mogelijkheid voorbij is (voor vrouwen, maar dat punt maak ik nog) en die constatering voor opluchting, verdriet, berusting of bevrijding zorgt; naar de winter, het einde waar de vragen gesteld worden als hoe het is om kinderloos je oude dagen in te gaan (angst voor eenzaamheid vs zorgen om (klein)kinderen, en zorg door kleinkinderen) en of verticaal georiënteerd begrafenissen (waarbij kinderen en kleinkinderen de centrale rol spelen) anders zijn dan horizontale (waarbij broers en zussen die rol vertolken). Het is een rijk boek, waaraan de schrijfster veel aandacht heeft besteed.

Daarom is het jammer, dat het voor mij in sommige opzichten opzichtig gefaald heeft in die zorgvuldigheid. Zo is het boek helaas vooral gericht op vrouwen. De periode van de herfst, waarin het krijgen van kinderen een aflopende of afgelopen zaak is, is in grote mate anders voor vrouwen dan voor mannen, die op veel latere leeftijd nog kinderen zouden kunnen verwekken als ze dat willen. Nu wordt de herfstperiode standaard gesitueerd als een biologische gebeurtenis tussen het veertigste en vijftigste levensjaar. Heel verbazingwekkend is het niet, dat het vooral over vrouwen gaat. Natuurlijk omdat kinderen krijgen nog vaak met moederschap wordt geassocieerd, maar ook omdat de enquête die Schuitemaker voor dit boek internationaal heeft uitgezet vooral door vrouwen is beantwoord: van ruim 500 mensen die hun geslacht hebben ingevuld waren 444 vrouw en slechts 53 man (en een klein restant “ander,” p.17). Dat is bijna 90% van het geheel! Het bevreemdt mij dat er geen moeite gedaan lijkt te zijn om deze dispariteit op te heffen. Zeker omdat de schrijfster zich associeert met feministen.

Sterker, er komen allerlei feministen aan het woord, moderne en uit de tweede golf, over de verwachtingen van en voor vrouwen, ten aanzien van het moederschap; maar de mannelijke kant blijft hier zwaar onderbelicht. Het zou interessant zijn geweest om een moderne Men's Rights Activist aan het woord te laten, bijvoorbeeld over het feit dat een man geen zeggenschap heeft over de zwangerschap van een vrouw die hij bevrucht heeft. Ik zeg niet dat een vrouw geen zeggenschap heeft over haar eigen lichaam en geen abortus zou mogen laten plegen, maar dit boek gaat over kinderloze mensen, en daarin zou het perspectief van een man die wel kinderen wil maar waarbij de partner abortus laat plegen ook interessant zijn. Het gaat immers over de impact van een kinderloos leven op mensen, hun wensen en keuzes. Heel kort komt de situatie van een scheiding naar voren en het gevolg voor mannen en hun kinderen, maar ook dat wordt weer in het daglicht gezet van de consequentie voor een vrouw: het is lastiger voor stiefmoeders dan voor stiefvaders om een band te vormen met hun stiefkinderen, omdat de moeder meestal voogdij krijgt over de kinderen. Zo wordt een positief voor vrouwen alsnog belicht als een negatief voor vrouwen, terwijl het mannelijke gevoel in deze compleet wordt genegeerd.

Wel prettig vond ik, dat ook het spijt hebben van wel kinderen krijgen aandacht krijgt. Er wordt gezegd dat deze onvrede anoniem wordt besproken op online fora, omdat er een groot taboe op heerst (en je wilt niet dat je kinderen erachter komen, natuurlijk), maar Schuitemaker citeert enkele heftige woorden (p.235): "Ik vind de volwassenen die mijn kinderen geworden zijn niet aardig. Ik heb er diepe spijt van dat ik hun moeder ben, dat ik überhaupt moeder geworden ben. Ik voel me bedrogen." Het is jammer dat dit soort geluiden weinig naar buiten komen, zelfs al is dat begrijpelijk. Het ouderschap wordt neergezet als idyllisch, er wordt in de afweging altijd gezegd dat je je eigen kinderen altijd leuk vindt of in elk geval dat je er van zult houden. Maar dat is niet zo, getuige de online fora, of boeken die geschreven worden als Regretting Motherhood. A Study, van Orna Donath (2016). Er wordt altijd gesproken van spijt als je geen kinderen neemt, maar zelden of nooit van de mogelijkheid dat je spijt krijgt als je wel kinderen neemt.

Een laatste ontsiering vindt plaats richting het einde van het boek, als Schuitemaker het nodig vindt om wat spiritueel geneuzel toe te voegen, naar aanleiding van de vraag wat er gebeurt als we doodgaan (p.273). "Mijn Essentie zal voortleven en weer deel worden van het Ene," orakelt ze, om te vervolgen dat "de energie van onze unieke aanwezigheid herkenbaar blijft, in elke [sic] geval nog enige tijd na ons sterven." Dergelijke ongefundeerde stellingen doen afbreuk aan de verder interessante en feitelijke bespiegelingen van de rest van het boek.

Gelukkig Zonder Kinderen is niet alleen een fijn boek tussendoor geweest voor me, maar het heeft me ook doen reflecteren over mijn rol als oom in het leven van mijn neefjes en nichtjes. Ik vraag me af of ik actiever zou kunnen deelnemen aan en aanweziger zou kunnen zijn in hun leven, op een manier die niet voorbijgaat aan mijn gebrek aan vaardigheden in het omgaan met kinderen. Misschien zou ik ze brieven kunnen schrijven, waardoor de fysieke afstand die er bestaat omgedraaid wordt tot iets positiefs. Op die manier zouden ze me vragen kunnen stellen waarmee ze niet bij hun ouders terecht zouden kunnen. Geen idee. Ik reflecteer nog even verder. En in tussentijd raad ik dit boek aan bij mensen die geïnteresseerd zijn in een een prettig, positief boek over een leven zonder kinderen.

[Pug · Rating 2 out of 5]

Why is it that books about being childfree always fall into the same pitfall?I

Of women claiming emphatically that they still "love children" but somehow just didn't feel the urge to procreate. As though this claim of love and nurturing softens the blow somehow... but they're still justifying their choice... still couching it in excuses!

It's certainly possible that some people feel that way... but I don't relate to that at all. People assume that since I'm a librarian, I'm all about children. As if my only desire in life is to sit down with your little snowflake and read "Goodnight Moon" to them or something. No thank you! I'm an adult librarian for a reason. And your kid is being too noisy in the library.

[Sonja Bruyninckx · Rating 4 out of 5]

Ik heb met dit boek veel “aha”-momenten gehad. Het geeft een goed overzicht in de verschillende fases die je meemaakt naar het al dan niet moeder worden. In de moeilijkste tijd van mijn eigen ervaring in dit proces, zo een drie jaar terug, zou ik dit toen niet kunnen lezen hebben. Nu, niet moeder zijnde, en het kunnen plaatsen dat het nooit zal gebeuren, is dit een goed boek als gids naar de volgende fase in mijn leven.
Het boek vertelt veeleer uit het vrouwenperspectief, is fijn opgebouwd, geeft extra boekentips met een feministisch kantje. Dat is leuk voor ons vrouwen, al had ik ook graag meer geweten over de mannen die ongewenst kinderloos blijven, want die zijn er ook.

[Emily P · Rating 5 out of 5]

I love this book,everything about it. I think that for anybody who has ever questioned whether they want children or don't or for anybody who is wondering why people choose not to have children, this is an excellent book to explain those points but also to show you the research that people don't regret their decisions they actually thrive in their lives. This book brought me great joy there were many quotes, many times where I excitedly said "yes that's me!". This book gave me the confidence to be able to see that there are others who feel the same way as I do and scientifically it is proven that they don't regret their choices but in fact Revel in the decisions that they made in their lives. I think that we need more books like this that are honest about a different narrative than the traditional nuclear family. It's looks like this that help us celebrate duo families and those who decide not to have partners not to have children but to just live their lives to the fullest. I want to thank the author for including so much of her personal experience as well as the research that she did, I have nothing negative to say about this book I truly enjoyed every moment of it.

[Ming · Rating 5 out of 5]

The standard our society ingrained into our collective psyche of having children and building a family when we come of age cannot be understated.

I picked up this book because I was curious about the stories of people without children, and this book opened my eyes to a new world.

I believe that because this side of the human experience is not commonly advertised, people develop an unreasonable amount of fear for ending up "old and alone". That dreaded undertone ends up unconsciously driving many life decisions that should probably have been more carefully considered. I'm glad I read this book because it helped me see a different side of life with the stories of so many women without children, and helped me reason about some of the fears I had myself.

I'm happy to have come across this book. The last few chapters also has a list of further reading recommendations, which I'm sure to check out.

[Serena · Rating 3 out of 5]

Hoewel er zeker interessante stukken in staan heb ik het boek persoonlijk als te zwart/wit ervaren. Als bonusouder zijnde vind ik het interessant om over beide kanten van het wel/niet 'kiezen' voor ouderschap te lezen; als ook de vormen die daarin bestaan, en hoe men omgaat met het in deze maatschappij geziene zogenaamde 'normale gezin.' Helaas was dit boek niet helemaal "my cup of tea." Daarbij voegt voor mij persoonlijk het laatste gedeelte van het boek, met persoonlijke spirituele kijk van de schrijfster, niets toe, en was het boek mijn inziens te veel op alleen vrouwen gericht.

[Danielle · Rating 4 out of 5]

A really helpful guide to giving words to describe why folks may be childfree, or chose to be childfree, and what they may look like at various points in your life. It can be hard to visualize what the future may hold without children, as we typically see the future through the eyes of becoming a parent, and this book offers some possible futures (both good and not) about what life may be like without children. I would recommend this book to anyone considering a childfree life and are curious about what goal-posts and journeys we may encounter if we chose that path instead of parenting.

[Barbara Menezes · Rating 2 out of 5]

I found the book very repetitive and it took me a lot of effort to get to the end. I missed more straight to the point summary of her findings in her research. She shares stories of several different people who chose to have a childless life but I missed key conclusions from her survey/interviews. I came to this reading with the expectation I’d find strong arguments for NOT having kids but to be honest I didn’t find them…

[Chunchun · Rating 4 out of 5]

作者假设人生有100岁，均分为四季，春季可能埋下了自愿无孩的种子；夏季有孩无孩的生活走向定型；秋季无孩的人生可能有后悔，但是更可能有丰盈；冬季作为无孩的老年，有许多问题，但是也可以自我实现或者有亲戚的晚辈友谊。独特的视角有一定启发意义，作者作为自愿无孩的老年人，address的许多问题都是丁克族共同concern的或者体验到的，所以能够引起共鸣。但是我更期望看到更加专业、学术的分析，而不仅仅是新闻专栏式情感表述。

[Pop Oana-Meda · Rating 4 out of 5]

Parenthood is a choice, not a default. This is a good read if you are one of those who give some thought on whether to be a parent or not and if parenthood is for you, instead of defaulting to it as the norm.

[Kayla G. · Rating 4 out of 5]

Definitely worth the read into a better understanding of Childless Living. Makes many good points. The end of the book is a bit disappointing which may play into the author's own fears. Regardless, overall great book.

[Amanda Bradley · Rating 2 out of 5]

This wasn’t at all what I expected. The whole book was basically saying the same thing over and over again.

[Eline · Rating 5 out of 5]

Dit boek is niet een die ik in de meeste gevallen lees, maar wel een boek dat ik nodig had/heb om eens voorbij de gebaande paden te kunnen kijken.

[Becca S · Rating 2 out of 5]

There were aspects of this book I loved but others that seemed like they had an agenda, which irritated me. Not terrible but also one I had to keep pushing to finish rather than being engaged.

[Maura Vaandrager · Rating 4 out of 5]

Waar ik de Twijfelmoeder te feitelijk vond, is dit juist een warm handboek met veel persoonlijke noten en ruimte voor emoties. Mooi geschreven zonder oordelen

[Charlotte · Rating 4 out of 5]

Het begin was geweldig, op het einde begon het me wat te filosofisch en abstract te worden. Maar blij met deze vondst!

[Jiayi Zeng · Rating 3 out of 5]

Eigenlijk gaat het over afwijken van de norm en wat het leven buiten gebaande pad brengt.

[Pilar Al · Rating 2 out of 5]

Confuso, desordenado, cuesta de entender. Llegué a la mitad y a partir de ahí lo leí en diagonal y me salté capítulos hasta que me harté.

[Janine Tillema · Rating 2 out of 5]

Niet verder gekomen dan 124 bladzijdes.. meerdere malen neergelegd en was moeilijk op te pakken weer. Veel herhaling.. na denk 50 bladzijdes gaat het steeds over hetzelfde..

[lieneke · Rating 3 out of 5]

lots of repetition in my opinion

[Beth · Rating 3 out of 5]

I was hoping for more from this book: more interviews with people who live childfree-by-choice, to hear how they deal with the annoying and intrusive questions and judgments about their choice; to hear from more people like me, who find MANY other things in this life more fulfilling than kids; even more statistics and research. Unfortunately, this book was mainly just observations from the author's own life and own circle of friends, and not very in-depth (nor useful) at that (lots of platitudes, lots of flowery and generic statements, lots on Schuitemaker's personal spiritual beliefs). I do appreciate that she called out the fact that when you don't have kids and others around you do, you become sort of "invisible" or "less than important in comparison to" - a sad truth. It was also interesting how Schuitemaker broke the book down into the "seasons" of a life and discussed the specific challenges and frustrations for those times. Overall, not a bad read, but not what I was hoping for.

[Gretchen · Rating 3 out of 5]

I’ve found this book a bit repetitive, and am not exactly sure of its structure. Are the chapters following the authors life or that of the people surveyed? Though well-meaning to be a supportive collection of essays for those who are voluntarily or non-voluntarily childless, it does tend to lean on if you’re not parenting…then you’re headlong into an ambitious career. As someone who is researching childlessness I do find its view a bit narrow.

[Christine C · Rating 4 out of 5]

I think this was a very interesting and informative read. As someone who struggles with infertility, I'm not childless by choice. Seeing how people move on and continue to live happy lives and find joy, without children, is inspiring to me!